اسلامگرایان در لیبی منهای قذافی

حق نشر عکس AFP
Image caption لیبی همچنان در دوران ماه عسلی است که پس از سقوط حکومت سرهنگ قذافی ایجاد شده است

انقلاب در لیبی نسل جدیدی از قهرمانان را عرضه کرده است.

گرداگرد شیخ خالد شریف را جمعیتی از تجمع کنندگان گرفته که شادی می کنند و پرچم های سه رنگ (سیاه، سبز و قرمز) حکومت جدید لیبی را تکان می دهند.

ما اینجا در آکادمی نظامی طرابلس هستیم که تا همین اواخر تحت کنترل خمیس قذافی قرار داشت. خمیس یکی از مخوف ترین پسران سرهنگ قذافی بود.

شیخ خالد از مدت ها پیش یک فرد اسلامگرا بوده و در دهه ۸۰ میلادی، در جوانی اش برای جنگ با اشغالگران شوروی آن‌زمان رهسپار افغانستان شد و در آنجا ماند. او اسامه بن لادن را می شناخت و در کنار رهبر القاعده و معاونش، ایمن الظواهری زندگی کرد.

وی در سال ۲۰۰۳ از سوی نظامیان آمریکایی بازداشت شد و دو سال در پایگاه هوایی آمریکایی ها در بگرام زندانی بود و به گفته خودش در آنجا شکنجه می شد.

او می گوید "ما را از خواب محروم می کردند، بعد نوبت تحمل موسیقی راک با صدای بسیار بلند بمدت ۲۴ ساعت بود. مرا سه روز از دستهایم آویزان کردند".

شیخ خالد یکی از نزدیکان عبدالعلی حکیم بلهاج است، یک رزمنده اسلامگرای پیشین و زندانی سیاسی که اکنون یکی از قوی‌ترین چهره ها در طرابلس محسوب می شود.

هر دوی این افراد در گذشته دیدگاه منفی خود نسبت به دموکراسی را علنی کرده و معتقد بوده اند که جهاد تنها راه تضمین پیروزی اسلام است. اما اکنون آن دو می گویند می خواهند بخشی از حاکمیت در فصل جدید حیات سیاسی لیبی در نبود معمر قذافی باشند.

شیخ خالد به من گفت "فکر می کنم گفت و گو بهترین راه است". وی می افزاید "ما (مردم لیبی) به گفت و گو با یکدیگر نیازمندیم. انشالله به توافق خواهیم رسید. مردم لیبی نیازمند زمان و فضای لازم برای تفکر و انتخاب نوع حکومت مورد نظرشان هستند. ما در این مسیر کنار آنها خواهیم بود. هیچ کس نباید چیزی بر مردم لیبی تحمیل کند."

لیبی و حکومت اسلامگرایان، خیر

روح و فضای موجود در طرابلس روحیه ای امیدوار و قابل تامل است. مردم برای اولین بار در طول چندین دهه گذشته آزادند تا خواست سیاسی اشان را مطرح کنند. تقریبا هر روزه در خیابان ها راهپیمایی برپاست.

اسلامگریان لیبی در عرصه جدیدی که همه آزادند باید شانس خود را امتحان کنند. اگرچه لیبی جامعه ای محافظه کار و بشدت مذهبی دارد، اما شواهد چندانی نمی توان دید که مردم خواهان یک حکومت اسلامگرا باشند.

یک مرد پس از عبادت در مسجد مرکزی طرابلس به من گفت "لیبی جای افراطیون نیست. از ریش من نترس، ما اینجا مسلمانانی میانه رو هستیم".

زنی در بازار مرکزی طرابلس هم نظر خود را چنین مطرح کرد "ما مسلمانیم، اما آدم های معتدلی هستیم. نمی توانیم افراطی گری را بپذیریم. ما همه آدم های تحصیل کرده ای هستیم. ما می دانیم چکار می کنیم. ما فرهنگ اسلامی می خواهیم اما حکومت اسلامی نمی خواهیم".

بسیاری از سکولارها و لیبرال ها در لیبی طرفدار این دیدگاه هستند که اسلامگرایان آماده اند تا از فرصت پدید آمده در سایه انقلاب استفاده کنند تا ایده جهاد مسلحانه را کنار بگذارند.

حنا الجلال یک فعال حقوق بشر است که در غرب تحصیل کرده و از همان ابتدای انقلاب با آن همراه شد. در آن روزهای اولیه هم به عضویت تشکیلاتی در آمد که بعدا شورای ملی انتقالی لیبی از دل آن بیرون آمد. خانم الجلال اما از این حضور انصراف داد تا توجه خود را روی مسائل حقوق بشری متمرکز کند.

او می گوید "ما با اسلامگرایان تبادل نظر داریم و به یکدیگر نظر و توصیه خود را منتقل می کنیم. ما این انقلاب را در کنار هم پیش برده ایم. من فکر نمی کنم که اسلامگرایان بدنبال ایجاد حکومتی مانند طالبان در لیبی باشند. بدیهی است که مسائل زیادی هست که باید مورد بحث های جدی و طولانی قرار گیرند اما معتقدم که ما به توافق و مصالحه دست خواهیم یافت. بنظرم می توانیم نشان دهیم که اسلام با حقوق بشر و دموکراسی سر تعارض و عناد ندارد".

نگرانی غربی ها

سرویس های اطلاعاتی غربی مدت هاست که نسبت به اسلامگرایان لیبی نگرانی هایی دارند و شاخص بودن اسلامگرایان در دوران جدید علامتی برای هشدار می دانند. شیخ خالد می گوید سرویس های یاد شده اشتباه می کنند.

او اکنون تلاش می کند تا خود را از شبکه القاعده جدا و دور نشان دهد. او می گوید "ما اسامه بن لادن را در افغانستان می شناختیم اما تنها نقطه مشترک بین ما این بود که در یک کشور بودیم. ما درباره حملات بن لادن علیه غرب حرف می زدیم اما به انجام آنها کمکی نکردیم. ما استقلال و دیدگاه های خود را حفظ کردیم".

او می گوید تشکیلات موسوم به گروه رزمی لیبی اسلامی که آن‌زمان فعال بود دیگر وجود خارجی ندارد، گروهی که شیخ خالد و آقای بلهاج عضو آن بودند.

شیخ خالد افزود "آمریکایی ها در سال ۲۰۰۳ مرا دستگیر کردند و فکر می کردند من جزو القاعده هستم اما تحقیق کردند و متوجه شدند که چنین نیست".

اکنون بنظر می رسد وی و دیگر همراهان اسلامگرایش بدنبال ایجاد رابطه با غرب هستند.

به گفته شیخ خالد "همه مردم لیبی از خداوند و جامعه بین المللی سپاسگزارند که در مقابل دیکتاتوری (قذافی) جانب مردم را گرفتند. همه متوجه این لطف هستیم".

لیبی همچنان در دوران ماه عسلی است که پس از سقوط حکومت سرهنگ قذافی ایجاد شده است. کسی نمی داند که دقیقا چه خطراتی در ادامه مسیر ظهور خواهند کرد. اما امیدواری و خوشحالی حالت مسری و همه گیر دارد. اکنون دوره توقعات فوق العاده است.

مطالب مرتبط