انتخابات روسیه در مصاحبه بی‌بی‌سی فارسی با‌ گری کاسپاروف

گری کاسپاروف حق نشر عکس AFP
Image caption آقای کاسپاروف در سال ۲۰۰۷ کوشید نامزد انتخابات ریاست جمهوری روسیه شود، اما به دلیل "فشار دولت" منصرف شد

عصبانی کردن گری کاسپاروف، قهرمان پیشین شطرنج جهان کار سختی نیست؛ کافی است در گفت‌و‌گو با او یکی دو بار از عبارت "انتخابات در روسیه" استفاده کنید؛ کاسه صبرش لبریز می‌شود و حرفتان را قطع می‌کند.

او می گوید: "شما هم که مدام حرفتان را تکرار می‌کنید. در روسیه نه کسی در انتخابات نامزد می‌شود و نه کسی مشارکت می‌کند. ما اینجا در انتخابات پیروز نمی‌شویم. انتخابات بر ما نازل می‌شود."

رولت روسی بی‌انتها

کسی در روسیه در مورد تمایل ولادیمیر پوتین برای بازگشت به مقام ریاست جمهوری شک نداشت. سوال این بود که آیا دمیتری مدودف، رئیس جمهوری فعلی، سر راه این سیاستمدار جودوکار می‌ایستد یا نه.

بالاخره آقای مدودف در جلسه اخیر سالانه حزب روسیه متحد، روی سن رفت و به ماه‌ها حدس و گمان خاتمه داد: "فکر می‌کنم مصلحت این باشد که کنگره حزب، از نامزدی دبیرکل حزب، ولادیمیر پوتین، در انتخابات ریاست جمهوری آینده حمایت کند."

ولی کاسپاروف حاضر نیست درباره بازگشت آقای پوتین به قدرت صحبت کند. معتقد است او اصولا هرگز قدرت را ترک نکرده که حالا بشود از برگشتش حرف زد: "وقتی او در سال ۲۰۰۸ و رسما از راس قدرت در روسیه کنار رفت، واقعیت امور هیچ فرقی نکرد. همه چیز همچنان در کنترلش ماند. هنوز هم همین طور است. تنها فرقش این است که حالا پوتین به هر دلیلی تصمیم گرفته در ظاهر هم به راس قدرت برگردد. همین!"

Image caption مدودف در جلسه اخیر سالانه حزب روسیه متحد، روی سن رفت و به ماه‌ها حدس و گمان خاتمه داد

در انتخابات قبلی، جبهه روسیه متحد متعلق به آقای پوتین، بیش از ۷۰ درصد آرا را به دست آورد. ولی از نگاه ‌کاسپاروف، برای فهم نتایج انتخابات روسیه باید شرایط برگزاری آن را در نظر گرفت: "باید به شما یادآوری کنم که حسنی مبارک هم در مصر ۹۰ درصد آراء را به دست می‌آورد. اگر می‌خواهید از عباراتی مثل رای و انتخابات و کارزار انتخاباتی درمورد روسیه استفاده کنید، باید به یاد داشته باشید که در روسیه پوتین اصلا چنین فضای سیاسی وجود ندارد. فقط هفت حزبند که اجازه فعالیت سیاسی دارند. بعد از اینکه در سال ۲۰۰۴، پارلمان دست نشانده قوانین سختگیرانه ایجاد احزاب سیاسی را تصویب کرد، حتی یک حزب سیاسی جدید هم ثبت نشده. نه لیبرال، نه محافظه کار، نه ملی گرا، نه دست چپی. هیچ حزبی! یادتان نرود که در بسیاری از حوزه‌های انتخاباتی، آقای پوتین و دوستانش صد درصد آرا را به دست آورده بودند!"

پیرشدن با پوتین

کاسپاروف شش سال پیش، از دنیای شطرنج خداحافظی کرد تا تمام وقتش را صرف سیاست کند. او در این سال‌ها از پر سروصدا‌ترین مخالفان پوتین بوده است:

"مشکلات روسیه درست مثل مشکلات کشورهایی است که در آن‌ها رهبران مدتی طولانی و در نبود فرآیندهای دموکراتیک در قدرت می‌مانند. در این دسته کشور‌ها، زمینه فساد فراهم است. امروز، در روسیه پوتین، فساد دیگر بخشی از مشکل نیست. فساد خودش به بخشی از نظام سیاسی تبدیل شده است." این نظام در درازمدت قطعا از کار خواهد افتاد. چون با وجود قیمت بالای نفت، فاصله بین فقیر و غنی در دولت پوتین بیشتر شده است. می‌گویم "دولت پوتین"، چون این نتیجه حکمرانی پوتین از ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۸ نیست... بلکه نتیجه حکمرانی مطلق پوتین از ۲۰۰۰ تا همین حالاست. کابینه او هیچ اقدام قابل توجهی برای بازسازی زیرساخت‌های اقتصاد روسیه انجام نداده. درآمدهای بالای نفتی در خود روسیه سرمایه گذاری نشده و از جاهای دیگر سر درآورده است."

حق نشر عکس AP
Image caption کسی در روسیه در مورد تمایل ولادیمیر پوتین برای بازگشت به مقام ریاست جمهوری شک نداشت

در اواخر سال ۲۰۰۸، با اصلاح قانون اساسی روسیه، دوره ریاست جمهوری از چهار سال به شش سال افزایش یافت. به این ترتیب بهتر می‌شود نگرانی مخالفان آقای پوتین را درک کرد: او قانونا می‌تواند تا سال ۲۰۲۴ بر روسیه حکمرانی کند.

پیش بینی حرکت بعدی پوتین

در شطرنج حرفه‌ای پیش بینی چند حرکت بعدی حریف معمول است. کاسپاروف که در طول دوران حرفه‌ای خود با بعضی از قوی‌ترین ابرکامپیوترهای روز مسابقه می‌داد، بیش از هر شطرنج باز دیگری به این توانایی محتاج بود. اما حالا حاضر نیست نتایج انتخابات سال آینده را پیش بینی کند:

"باید دوباره حرفتان را تصحیح کنم. لطفا از عبارت "انتخابات" برای توصیف اتفاقی که در روسیه می‌افتد استفاده نکنید. سال دیگر آقای پوتین به صورت رسمی به مقام ریاست جمهوری برمی گردد. شاید هم لازم نباشد تا مارس سال آینده صبر کنیم. احتمالا تا آخر همین امسال مدودف اخراج می‌شود و پوتین در مقام کفیل ریاست جمهوری در انتخاباتی نمایشی شرکت می‌کند.

تغییر در روسیه اجتناب ناپذیر است،‌‌ همان طور که در کشورهای عربی و دیگر کشورهای غیردموکراتیک اجتناب ناپذیر بود. ولی متاسفانه در تمام این سال‌ها که پوتین برای دستیابی به ریاست جمهوری مادام العمر تلاش می‌کرد، ما فرصت را برای اصلاحات صلح آمیز در روسیه از دست دادیم."

حق نشر عکس AP
Image caption نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد ۴۰ درصد از رای دهندگان روسی از برگشت ولادیمیر پوتین به ریاست جمهوری حمایت می‌کنند

کاسپاروف همیشه اینقدر به آینده سیاسی روسیه بدبین نبود. سه سال پیش، وقتی که برای نامزدی در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۸ روسیه تلاش می‌کرد، شور و هیجان بیشتری داشت. با این حال او از شرکت در انتخابات به یک دلیل ساده بازماند: برای نامزد شدن باید امضای ۵۰۰ شهروند روسی را جمع می‌کرد و مقامات روسی به او مجوز اجاره یک سالن ۵۰۰ نفره را ندادند.

سه سال بعد از آن روزهای تلخ، سقف آرزوهای قهرمان شطرنج جهان به شدت پایین آمده: "ما از انتخابات صرفا به عنوان فرصتی برای بیان آرمان‌هایمان استفاده می‌کنیم چون می‌خواهیم نهادهای دموکراتیک را در روسیه بازسازی کنیم. می‌خواهیم دولت، حقوق اولیه شهروندان روسیه را به رسمیت بشناسد. الان موضع مشترک ما مخالفان در روسیه این است که این انتخابات وجود خارجی ندارد و از رسانه‌های خارجی می‌خواهیم که آن را نادیده بگیرند. چون این انتخابات چیزی جز اتلاف وقت نیست و هدفش صرفا ایجاد مشروعیت کاذب برای دولتی است که به فرآیندهای دموکراتیک کوچک‌ترین اعتقادی ندارد."

با همه این حرف‌ها، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد ۴۰ درصد از رای دهندگان روسی از برگشت ولادیمیر پوتین به ریاست جمهوری حمایت می‌کنند. او بر این اساس هنوز هم محبوب‌ترین سیاستمدار روسی است. این حرف را به کاسپاروف یادآوری می‌کنیم و او که به سختی می‌تواند نیشخندش را پنهان کند، به سرعت جواب می‌دهد: " افکار عمومی از مبارک و قذافی هم حمایت می‌کردند. آن هم با چه درصدهای بالایی!"

مطالب مرتبط