قضیه خلبانها؛ 'روسیه چهره واقعی خود را آشکار ساخت'

عبدالنبی ستارزاده حق نشر عکس BBC World Service
Image caption عبدالنبی ستارزاده می‌گوید که سیاست خارجه روسیه به گونه سیاست روسیه پادشاهیست

به اعتقاد کارشناسان، در زودترین فرصت قضیه خلبانهای بازداشت شده روس و استونی حل خود را خواهد یافت و آنها از زندان آزاد می‌شوند.

ولی صاحب‌نظران از آن اظهار نگرانی می‌کنند که با وجود حل این قضیه، مشکلات در روابط میان تاجیکستان و روسیه باقی خواهد ماند. در این موضوع برخی از کارشناسان ابراز نظر کردند.

عبدالنبی ستارزاده، سیاست‌شناس

بدون شبهه، این قضیه در روابط میان تاجیکستان و روسیه مشکل ایجاد خواهد کرد. اصلاً، سردی در روابط میان این دو کشور از چند سال قبل مشاهده می‌شود. اما موضوع مطرح این است که قضیه اخیر تا چه ‌اندازه به این روابط اثر خواهد کرد؟

قضیه خلبانها اصلاً یک قضیه معمولی است و هم در تاجیکستان، هم در کشورهای دیگر برای عبور حریم هوایی مجازات پیش‌بینی شده است. در قوانین روسیه نیز مجازاتی برای چنین جرم در نظر است. و هیچ شکی نیست که عمل خلبانهای روس و استونی، یک جنایت است.

متاسفانه، از این قضیه جانب روسیه برداشت سیاسی کرد. و قضیه را به سطح رئیس جمهور و مقامات دیگر این کشور کشیده مورد بهره‌برداری سیاسی قرار داد. این همه باخت دیپلماسی و سیاست مقامات روسیه است.

زیرا روشن شد که سیاست خارجه روسیه در برابر کشورهای شوروی سابق تا حالا همان سیاست قدیمه‌ای است که از زمان شاهیگری روسیه به میراث مانده است. یعنی، استفاده از فشار، زور و تهدید.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption عشوربای امام اف: "ایا یک محرک قاچاقی ارزش هزارها نفر مهاجران اخراجشده است؟"

این برخورد همان برخوردیست که روسیه علیه استیا، آبخازستان، گرجستان و ملداوی استفاده کرده است.

اما دولت تاجیکستان چنین برخورد مقامات روسیه را باید پیش‌بینی می‌کردند. متاسفانه، معلوم شد که جانب تاجیکستان چنین واکنش روسیه را انتظار نبود. جانب روسیه چهره واقعی خود را نشان داد.

فکر می‌کنم که در آینده آن اعتماد، خیال‌بافیها و امیدواریهای جامعه تاجیکستان در نسبت روسیه از بین خواهد رفت و یا به صورت جدّی کاسته خواهد شد.

عشوربای اماماف، حقوقدان

در اطراف قضیه بازداشت و زندانی شدن خلبانهای روس و استونی مطالب زیادی منتشر می‌شود. ولی، من همچون حقوقدان از آنها برای تحلیل حقوقی مواد ضروری نمی‌توانم پیدا کنم.

اصلاً، تعجب‌می‌کنم که چرا دولت تاجیکستان جزئیات کامل این قضیه را آشکار نمی‌سازد. چرا آنها خاموشند؟ چنین به نظر می‌رسد که در این قضیه هنوز گفتنیهای زیادی هست.

از آن موادی که ارائه شد، این خلبانها به تاجیکستان یک محرک هواپیما را قاچاق کرده‌اند. ولی دولت تاجیکستان باید ‌اندیشه می‌کرد که آیا یک محرک قاچاقی ارزش اذیت این مقدار مهاجران تاجیک را دارد یا خیر؟

در پی این قضیه روابط میان تاجیکستان و روسیه خلل‌دار شد. روسیه می‌تواند در آینده از فشارهای دیگری علیه تاجیکستان استفاده کند. و در این امر می‌تواند از کشورهای دیگر منطقه، نظیر قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان نیز استفاده کند.

محمدعلی هییت، معاون رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان

دولت روسیه نباید موضوع قضیه بازداشت خلبانها و مهاجران تاجیک را به هم می‌پیوست. ولی همین طور شد و حالا خطر اخراج هزارها تن از مهاجران تاجیک از روسیه وجود دارد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption محمدعلی هییت می‌گوید که دولت تاجیکستان اول کاری را انجام می‌دهد و سپس در باره پییامدهایش ‌اندیشه می‌کند

هرچند در چند روز اخیر شدت لحن مقامات روسیه اندکی کاهش یافته است، ولی تأثیر این قضیه در روابط میان دو کشور احساس می‌شود. این لطمه خیلی سختی بوده به مناسبات میان تاجیکستان و روسیه.

این روابط در آینده در این راستا ادامه‌خواهد داشت به گونه‌ای که تاجیکستان با کشوری همسایه اش چنین مناسبت دارد. در آینده روسیه تا زمان گرفتن یک تصمیم نهایی و یا گذشتهایی از جانب تاجیکستان، مسکو می‌تواند، اقدامات جدیدی را علیه دوشنبه روی دست بگیرد.

چنین برداشت می‌شود که مقامات تاجیک چنین براخورد رهبران روسیه را انتظار نبودند. حکومتداران ما اول یک قضیه را انجام می‌دهند و بعداً سر آن فکر می‌کنند. پیش‌بینی و دورنمایی را قبلاً نیز انجام نمی‌دادند و در آینده نیز نخواهند کرد.

در مورد دلایل رخ دادن این قضیه با ادعای برخی از دایره‌های روسیه موافق هستم که دوشنبه قصد تبادل را (خلبانها بر عوض پسر امان‌الله حکوم ) داشت. ولی بعداً این قضیه سیاسی شد.

حالا جانب تاجیکستان ادعا دارد که خلبانها را با خواهش همتایان افغانشان بازداشت کرده‌اند. ولی باید ‌اندیشه می‌کردند که اجرای خواهش جانب افغانستان به روابط تاجیکستان با روسیه چه تأثیر می‌گذارد.

پرویز ملاجاناف، سیاست‌شناس

Image caption پرویز ملاجان اف: "روسیه در آینده در قبال تاجیکستان از فشار و تهدید بیشتر استفاده خواهد کرد"

فکر می‌کنم که بعد از این قضیه جانب روسیه ضمن مذاکرات یا حل مسائل مورد بحث از فشارها، نظیر اخراج مهاجران یا قطع انتقال مبالغ آنها بیشتر استفاده خواهد کرد. در نهایت این امر به تغییر سیستم روابط میان تاجیکستان و روسیه اثر خواهد گذاشت.

با این وجود، قضیه خلبانها حل خود را خواهد یافت و سیاست خارجه تاجیکستان همچنان روسی گرایانه باقی مانده و این کشور تحت نظر سیاست خارجه روسیه قرار خواهد داشت.

در میان مقامات روسیه همیشه گروهی وجود داشت که می‌خواست مشکلات کشور خود با کشورهای سابق شوروی را تنها از راه زور حل کند. حالا این گروه سیاست خود را راه‌اندازی کرد و چنین احتمال وجود دارد که در آینده نیز تأثیر این گروه افزایش خواهد یافت.

با ادعای برخی از کارشناسان روس که گویا دیگر به رئیس جمهوری رحمان نباید اعتماد کرد و موضوع تغییرات کادری باید مطرح شود، موافق نیستم. زیرا مقامات روسیه نیز معتقد است که در شرایط فعلی امامعلی رحمان جایگزین ندارد.

قضیه خلبانها حالا مورد توجه جامعه تاجیکستان قرار دارد و بروز این مشکل به سود دولت این کشور نیست. من با این نظر که در پی این قضیه حیثیت و اعتبار پرزیدنت رحمان پایین رفته است، موافق نیستم. به اعتقاد من، ساکنان کشور در این قضیه اطرافیان رئیس جمهور را بیشتر مقصر می‌دانند. هرچند این امر به اعتبار پرزیدنت نیز ربط دارد.

من حتی بر این نظرم که مقامات بلندپایه تاجیکستان از وقوع این حادثه آگاه نبودند. بازداشت و تحقیق پرونده خلبانها به ابتکار صفوف میانه‌مقامات صورت گرفته است. و این افراد پیامدهای این عمل خود را پیش‌بینی نکرده‌اند

مطالب مرتبط