اسلام در تاجیکستان؛ روایت امام احمدجان رحمت الله‌یف

حق نشر عکس no credit
Image caption در سال ۱۹۹۱ درست بعد از آنکه تاجیکستان استقلال پیدا کرد، ساخت یک مسجد در روستای احمدجان آغاز شد و حالا او جانشین امام است

خانه احمد جان پر از کتاب و دست نوشته درباره اسلام است.

در دوران شوروی سابق جلوی تبلیغ باورهای مذهبی گرفته می شد و گه گاه این اعتقادات سرکوب می شد. احمد جان به یاد می آورد که کتابهایش را در روزنامه می پیچید و با خود می برد.

"هیچ وقت به کسی نگفتم ملا هستم. هیچ وقت زیر بار نرفتم که می تونم عربی بخونم."

او می گوید: مردم آسیای مرکزی هیچ گاه اعتقادشان را به اسلام از دست ندادند. مردم در مناسبت های مهم خانوادگی دعاهایی را که ازپدر بزرگ و مادربزرگ ها به دستشان رسیده بود، می خواندند. وقتی کودکی به دنیا می آمد یا کسی از دنیا می رفت، مردم از احمد جان دعوت می کردند مخفیانه به خانه شان بیاید و دعا بخواند.

حالا اوضاع کاملا تغییر کرده. در سال ۱۹۹۱ درست بعد از آنکه تاجیکستان استقلال پیدا کرد، ساخت یک مسجد در روستای احمد جان آغاز شد و حالا او جانشین امام است.

زمینی که در زمان شوروی سابق مزرعه اشتراکی بوده به مردم محلی دادند تا در آن مسجد بسازند. زمین مسجد پر از درخت خرمالوست. نمازگزاران هنگام ورود و خروج از مسجد صدای برگ درخت ها را در باد می شنوند.

حق نشر عکس no credit
Image caption بر اساس قانون جدیدی که در سال ۲۰۱۱ وضع شد، ورود افراد زیر ۱۸ سال به مسجد ممنوع شده است

مسجد به مرکز روستا تبدیل شده است. زمانی که فقر و بیکاری فراگیر می شود، برپایی نماز جماعت برای مردم، امید، وقار و نظم به همراه می آورد. به نظر می رسد بازگشتن به شیوه زندگی در دوران پیش از شوروی سابق، به مردم قدرت می دهد.

نیایش در مسجد امام احمدجان به زبانهای تاجیک و ازبک -- زبانهای رایج در شمال تاجیکستان -- برگزار می شود. نمازگزارانی از ملت های دیگر آسیای میانه مانند قرقیز، ترکمن و اویغور هم به مسجد احمد جان می آیند. احمد جان می گوید در اسلام ملیت مطرح نیست و مردم با هر ملیتی با هم دوست هستند.

اما همه تاجیک ها برداشت ملایم و همه شمول امام احمد جان را از اسلام قبول ندارند.

در سالهای اخیر بغضی از تاجیکها، سرخورده از فقر و بیکاری، عضو گروههای تندروی اسلامی شده اند. در حال حاضر بیش از ۳۰۰ نفر به اتهام عضویت در گروههای ممنوع درشمال تاجیکستان زندانی شده اند.

احمد جان می گوید از اینکه این جوانها خود باعث رنجشان شده اند، ناراحت است. به عقیده او آنها به علت نداشتن درک درست از اسلام به این راه رفته اند. او دانش را کلید زندگی بهتر می داند.

حق نشر عکس no credit
Image caption امام می گوید: اگر بچه ها به مسجد بیایند، ما هرگز آنها را بیرون نمی کنیم

دولت برای رویارویی با این مشکل قانون سختگیرانه ای وضع کرده است. بر اساس قانون جدیدی که در سال ۲۰۱۱ وضع شد، ورود افراد زیر ۱۸ سال به مسجد ممنوع شده است، چرا که والدین مسئول تمام جنبه های زندگی فرزندانشان هستند و باید آنها را در مسیر درست قرار دهند.

زمانی که این قانون برای اولین بار معرفی شد، معلم های مدرسه را بیرون مساجد فرستادند تا مانع ورود بچه ها شوند. با اینکه بچه ها هنوز با پدر و پدر بزرگ هایشان برای نیایش به مسجد می آیند اما شمارشان بسیار کمتر از گذشته شده است.

امام می گوید: اگر بچه ها به مسجد بیایند، ما هرگز آنها را بیرون نمی کنیم.

مشکل در قانون جدید حل نشده است برای اینکه جوانان در مسجد به عقاید افراطی رو نمی آورند. آنها از طریق اینترنت با این نوع افکار آشنا می شوند.

احمدجان آشکارا از دولت انتقاد نمی کند. او که چهل سال فرایض دینی را در خفا به جا می آورد، یاد گرفته به جای مخالفت آشکار باید بیشتر مراقب باشد. اما برخلاف او نسل جوان از رو در رویی هراسی ندارد.

اما روشن است که قانون جدید برای او مشکل ساز بوده. احمدجان برای برگزاری کلاس های آموزشی ویژه جوانان در مدرسه ای که به مسجد ضمیمه شده به دنبال گرفتن مجوز است.