مرور ۲۰۱۱ ؛ جهان در سالی که گذشت

حق نشر عکس AFP

مرور خبرهای مهم جهانی که در یک سال گذشته در وب سایت بی‌بی‌سی منتشر شده است، نشان می‌دهد که سال ۲۰۱۱ میلادی، سالی پرآشوب و جنجالی بوده است؛ از انقلاب‌ها و تحولات جهان عرب گرفته تا زمین‌لرزه ژاپن و مرگ اسامه بن لادن و کیم جونگ ایل، این سال را به دوره‌ای به یادماندنی برای تاریخ تبدیل کرده است.

در این سال، چندین حکومت سرنگون شدند؛ افرادی مستبد و عوام‌فریب از قدرت کنار رفتند؛ آب، شهرهایی از دنیا را فراگرفت و شهرهایی دیگری در آتش سوختند؛ نظام سرمایه‌داری با سختی‌هایی روبه‌رو شد و حتی ادعا شد که سرعت نور تغییر کرده است.

از نظر تنوع و اهمیت تاریخی وقایعی که در سال ۲۰۱۱ میلادی رخ داد، می‌توان این سال را با سال ۱۹۸۹ میلادی مقایسه کرد. در آن سال بود که تانک‌های نظامی وارد میدان تیانانمن چین شدند. یا با سال ۱۹۶۸ میلادی که شاهد بهار پراگ بودیم و تانک‌ها این شهر را اشغال کردند. تظاهرات و ناآرامی‌های پاریس و مرگ مارتین لوتر کینگ هم در سال ۱۹۶۸ میلادی رخ داد.

احتمالا منصفانه است که بگوییم مهم‌ترین خبرها در سال ۲۰۱۱ میلادی، به بهار عربی مربوط بود. هرچند تحولات مربوط به این وقایع تاریخی، همچنان در جریان است و این بحث وجود دارد که آیا باید این روند را به عنوان یک رویداد واحد در نظر گرفت یا یک رشته طغیان و شورش جدا از هم.

منصفانه است این پرسش را هم مطرح کنیم که اگر یک دستفروش تونسی به برخورد توهین‌آمیز ماموران دولتی اعتراضی نمی‌کرد، آیا ممکن بود سیر تحولات کشورهای عربی، آنگونه که رخ داد، پیش برود؟

البته همیشه نوع نگاه افراد به خبرها هم اهمیت دارد. اگر زندگی فردی به طور مستقیم تحت تاثیر تحولات در شمال آفریقا یا خاورمیانه قرار نگرفته باشد، ممکن است به نظرش تولد ۷ میلیاردمین نوزاد در جهان، مهم‌ترین خبر سال ۲۰۱۱ میلادی باشد. تشکیل کشور سودان جنوبی، زلزله در ترکیه یا نیوزیلند، برگزاری انتخابات ایرلند یا انتخابات در جمهوری دموکراتیک کنگو، مرگ خواننده معروف ایمی واینهاوس، کشته شدن اسامه بن لادن و مرگ رهبر سابق کره شمالی، از دیگر خبرهای سال ۲۰۱۱ میلادی است که به نظر مهم می‌رسند.

با این حال در سال ۲۰۱۱ میلادی، یک واقعیت خود را بیش از پیش نشان داد؛ این که به ندرت پیش می‌آید خبری مهم در یک منطقه رخ دهد و اثری جهانی پیدا نکند؛ در این سال شوک ناشی از وقوع سونامی در ژاپن و آثار آن، دولت‌های سراسر دنیا را بر آن داشت تا در خط مشی‌های خود در بخش انرژی هسته‌ای بازبینی کنند.

همچنین گرفتاری‌های اقتصادی چند کشور انگشت‌شمار در نهایت، بر اقتصاد تمام کشورهای حوزه یورو اثر گذاشت و آثارش به تدریج از مرزهای اروپا فراتر رفت.

حق نشر عکس AP

تظاهرکنندگانی در اسپانیا، به منظور نشان دادن اعتراضشان، حرکتی را برای حضور در اماکن عمومی ابداع کردند که به تدریج در کشورهای دیگر گسترش پیدا کرد و تحت عنوان جنبش اشغال وال‌استریت در نیویورک، و نیز در دیگر شهرهای بزرگ همچون لندن خود را نشان داد.

در همین سال، سیل در تایلند تاسیسات ده‌ها کارخانه ساخت تجهیزات الکترونیک را فرا گرفت و باعث تعطیلی آنها شد. این روند به معنای آن است که خریداران تجهیزاتی مثل لپ تاپ یا تلفن همراه در هر جای دنیا که باشند، ممکن است برای خرید این تجهیزات، مبلغی بیشتر از قبل بپردازند، چون ممکن است بخشی از تجهیزات تشکیل‌دهنده این ابزارها کمیاب شده باشند.

تحول دیگری که در سال ۲۰۱۱ میلادی، بیشتر از همیشه خود را نشان داد، در نحوه اطلاع‌رسانی در جهان بود. در واقع، روشی که ما برای دریافت و انتشار خبرها به کار می‌بریم، به اندازه خود خبرها جالب و معنی‌دار شده است.

اولین خبر مربوط به حمله نیروهای آمریکایی در خاک پاکستان که به مرگ اسامه بن لادن منجر شد، نه در کنفرانس خبری رسمی باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا، بلکه از طرف یکی از همسایه‌های بی‌خبر این رهبر القاعده در ابیت‌آباد پاکستان اعلام شد؛ این شهروند ساده محلی به صورتی علنی و واضح در سایت توییتر نوشت که هلی‌کوپتر آمریکایی، آرامش زندگی او را به هم زده است.

سایت‌های اجتماعی در دوره دیگری در سال ۲۰۱۱ میلادی دوباره مورد توجه قرار گرفتند؛ زمانی که بعد از چندین شب ناآرامی، آتش‌سوزی‌های متعدد شهرهایی در انگلستان را فرا گرفت، جدل سیاستمداران و صاحبنظران بر سر احتمال متوقف کردن فعالیت سایت‌های اجتماعی آغاز شد. گفته می‌شد پیام‌هایی که در این سایت‌ها منتشر می‌شود به غارتگران فرصت می‌دهد تا برای ناآرامی بیشتر در شهرها برنامه‌ریزی کنند.

و در موردی دیگر در همین سال، مرگ استیو جابز در روز پنجم اکتبر، اولین خبری بود که بیشتر کاربران محصولات اپل با روشن کردن ابزارهای الکترونیکی خود در آن روز دریافت کردند.

با این حال، تنها سرعت زیاد انتشار خبرها یا منبع و وسیله‌ای که این خبرها با آن منتشر و دریافت می‌شوند، سال ۲۰۱۱ میلادی را در زمره سال‌های مهم و به یادماندنی تاریخ قرار نداد.

در همین سال، بحث بر سر این پرسش پیچیده درگرفت که افراد اجازه دارند چه خبرهایی را دریافت کنند و از چه چیزهایی بی‌خبر بمانند.

در صدر خبرهایی که در این زمینه منتشر شدند، متناسب با این که ماجرا از طرف چه کسی نقل می‌شد، جولین آسانژ، مدیر سایت ویکی‌لیکس، از یک سو مبارزی قهرمان توصیف می‌شد و از طرف دیگر، فردی غریب، خطرناک و گستاخ.

در میانه تمام این جنجال‌ها ویکی لیکس این موضوع را مطرح کرد که دولتمردان تا چه اندازه اجازه دارند و می‌توانند مسائل را از مردمی که آنها را انتخاب کرده‌اند، مخفی نگه دارند. پرسشی که همچنان بدون پاسخ مانده است.

رسوایی مربوط به شنود تلفن‌ها از سوی کارکنان نشریه "نیوز آو د ورلد" در بریتانیا متعلق به روپرت مرداک هم در سال ۲۰۱۱ میلادی به اوج رسید و ناگهان در معرض دید افکار عمومی قرار داده شد. این رسوایی باعث شد نشریه‌ای قدیمی و باسابقه تعطیل شود و چندین نفر شغل خود را از دست بدهند.

همانند تمام سال‌های پیشین، چند حادثه طبیعی نیز در سال ۲۰۱۱ میلادی رخ داد. هرچند از نظر آمار مرگ و میر هیچ یک از این فاجعه‌ها هنوز با تلفات زمین‌لرزه هشت سال پیش در بم یا سونامی سال ۲۰۰۴ میلادی و زمین‌لرزه سین چوان در سال ۲۰۰۸ میلادی برابری نکرده است.

در نهایت، آیا واقعا می‌توان گفت که سال ۲۰۱۱ میلادی همانند سال‌های ۱۹۵۶، ۱۹۶۸ یا ۱۹۸۹ میلادی پر از خبرهای مهم بود، یا مساله این است که در این سال، هر ماجرایی که رخ داد، نه تنها خیلی زود به رسانه‌های خبری راه یافت، بلکه وبلاگنویس‌ها و کاربران توییتر و گوگل‌پلاس به آن توجه نشان دادند و به ارزیابی ابعاد سیاسی، مذهبی و فلسفی ماجرا پرداختند تا خبرها داغ‌تر از پیش شود؟

مطالب مرتبط