بحران سیاسی پاکستان: بازیگران کلیدی

با ادامه تنش بین دولت، ارتش و قوه قضاییه پاکستان، این کشور در میانه یک بحران سیاسی به سر می‌برد. ادعاهای مداوم فساد سیاسی و بویژه نامه‌ جنجال‌برانگیز و بی‌امضایی که از ایالات متحده برای سرکوبی یک کودتای احتمالی در کشور، تقاضای کمک می‌کرد در کانون این منازعه هستند. چهره‌های کلیدی دولت، اپوزیسیون و ارتش پاکستان در زیر معرفی می‌شوند.

آصف‌علی زرداری، رییس‌جمهوری

حق نشر عکس Other

به آصف‌علی زرداری، یکی از جنجالی‌ترین چهره‌های سیاسی پاکستان، اغلب به چشم رییس‌جمهوری اتفاقی می‌نگرند. او در سپتامبر ۲۰۰۸ و در پی موجی از همدلی عمومی پس از سوقصد به همسرش، بی‌نظیر بوتو نخست وزیر پیشین پاکستان، به قدرت رسید. خانم بوتو در این سوء قصد جان خود را از دست داد. دوره زمامداری آقای زرداری با بحرانهای متوالی و بی‌ثباتی فزاینده همراه بوده است.

ایالات متحده میزان تلاش پاکستان برای مقابله با ستیزه‌جویی را زیر سوال برده است و به این ترتیب بدتر شدن روابط اسلام‌آباد و واشنگتن از ویژگی‌های دوران آقای زرداری است.

سابقه شغلی او نیز به اتهامات فساد آلوده است. دیوان عالی پس از لغو فرمان عفو عمومی (موسوم به ان آر او) در ۲۰۰۹، مشغول بازگشایی پرونده فسادی است که او پیشتر ۸ سال را به دلیل آن در زندان سپری کرد. محبوبیت او به نحوی فزاینده در افکار عمومی پاکستان کاهش می‌یابد و خودش از مشکلات سلامتی که برای مداوایشان ناگزیر به سفر خارجی در مقاطع حساس بوده، شدیدا رنج می‌برد.

آخرین آزمون رهبری وی، افشای یادداشتی جنجالی است (موسوم به ممو گیت) که در پی حمله به بن‌لادن کمک آمریکا را برای مقابله با کودتا می‌طلبد. آقای زرداری منکر نقش داشتن در این زمینه است، اما چنان‌چه در پی تحقیقات وی مسئول شناخته شود، امکان اعلام جرم دیوان عالی علیه او وجود دارد.

یوسف‌رضا گیلانی، نخست‌وزیر

حق نشر عکس BBC World Service

یوسف‌رضا گیلانی که اغلب به چشم "مرد ساکت" سیاست پاکستان به او می‌نگرند، این روزها بیشتر و بیشتر در انتقاد از ارتش به حرف آمده است. او در اواخر ماه دسامبر سال گذشته میلادی نسبت به توطئه‌هایی برای براندازی دولت هشدار داد. برداشت این بود که اشاره او به ارتش پاکستان است. او گفت: «نمی‌توانیم دولتی درون دولت داشته باشیم. آن‌ها باید به مجلس پاسخگو باشند». اما ارتش اتهامات را رد نمود.

اما چند روز بعد او، روسای نظامی و اطلاعاتی را بابت تلاش برای تهیه مدرک درباره نامه دردسرساز برای دولت شماتت نمود. او پاسخ این گفته ارتش را که «شاید اظهارات وی تبعات دردناکی برای کشور داشته باشند» با اخراج معاون وزیر دفاع داد.

از سوی دیگر دادگاه عالی پاکستان اعلام کرده است که ممکن است که از آقای گیلانی به دلیل عدم از سرگیری پرونده‌های فساد سیاستمداران رده بالا، از جمله آقای زرداری، سلب صلاحیت کند.

ژنرال اشفق کیانی، فرمانده ارتش

حق نشر عکس BBC World Service

ژنرال کیانی در یکی از پرآشوب‌ترین دوره‌های تاریخ نظامی پاکستان به فرماندهی رسیده است؛ دوره قتل بن‌لادن، تهدید فزاینده ترورها و خشم عمومی گسترده نسبت به حملات هواپیماهای بی‌سرنشین (آمریکایی) که در بسیاری از موارد منجر به مرگ غیرنظامیان شده است.

او پیگیر بررسی موضوع نامه جنجالی "ممو گیت" بوده و می‌گوید که این یادداشت توطئه‌ای علیه ارتش بوده است. در مقابل آقای گیلانی وی را به نقض قانون اساسی متهم کرده است.

ارتش پاکستان تاکنون سه بار اقدام به کودتا نموده و این نگرانی بالا گرفته که یکی دیگر در راه است. اما تحلیلگران می‌گویند ارتش بهره اندکی از چنین اقدامی خواهد برد. در حال حاضر ارتش درگیر مبارزه با ستیزه‌جویان اسلام‌گرا است و چنان عملی انتقادات بین‌المللی شدیدی را به دنبال خواهد داشت.

پرویز مشرف، رئیس جمهوری سابق

حق نشر عکس BBC World Service

رهبر نظامی پیشین پاکستان پس از برکناری در سال ۲۰۰۸ در تبعیدی خودخواسته به سر می‌برد. اما او هنوز عنصری بالقوه در سیاست پاکستان است و اوایل ژانویه اعلام کرد در هفته‌های آتی به کشور بازخواهد گشت و از هوادارانش خواست برای انتخابات آماده شوند. برخی از مقامات قضایی گفته اندد که او در صورت بازگشت بلافاصله به اتهام عدم تامین امنیت کافی برای بی‌نظیر بوتو، بازداشت خواهد شد. خاتنم بوتو در دسامبر ۲۰۰۷ ترور شد

ارتش احتمالا با تردید به بازگشت او می‌نگرد، اگر چه خبرنگاران می‌گویند که چهره حکومت نظامی و ارتش به هنگام کناره‌گیری وی بسیار بد بود و بعید است که مردم برای استقبال و حمایت از او هجوم ببرند.

نواز شریف، از رهبران مخالفان

حق نشر عکس Other

نواز شریف که پیشتر دو دوره نخست‌وزیری پاکستان را بر عهده داشته است، هم‌چنان در پنجاب، پرجمعیت‌ترین منطقه پاکستان، نیروی سیاسی اصلی به شمار می‌رود. او رییس دومین حزب بزرگ پاکستان یعنی مسلم لیگ است. بسیاری می‌پنداشتند اگر جهش آرای زرداری به واسطه مرگ همسرش نبود، او بخت اول پیروزی در انتخابات ۲۰۰۸ را داشت.

منتقدان آقای شریف را متهم می‌کنند که مخالف ملایمی برای حزب حاکم مردم بوده و در استفاده از موقعیت‌ها برای مقابله با آنان شکست خورده است. اما خبرنگاران معتقدند که او احتمالا بازی دقیقی را پیش برده و منتظر زمان مساعدی است که قوی‌تر عمل کند.

این نواز شریف بود که توجه دادگاه عالی کشور را به نامه "ممو گیت" به آمریکایی‌ها جلب کرد. او این یادداشت را عملی «خیانت‌بار» توصیف کرد و آقای زرداری را متهم ساخت که درکنار حسین حقانی، سفیر مستعفی پاکستان در ایالات متحده، در پس ماجرای نامه قرار دارد.

عمران خان، رهبر جنبش برای عدالت

حق نشر عکس Other

این بازیکن سابق بین‌المللی کریکت سال‌ها است که با رهبری حزب تحریک انصاف (جنبش برای عدالت) در صحنه سیاست حاضر بوده است اما به زحمت دستاورد روشنی داشته است. اما او در هفته‌های اخیر با نشستن بر موجی از سرخوردگی، مشخصا میان طبقه متوسط شهری، شاهد رشد محبوبیت خود بوده است.

او همچنین حمایت برخی سیاستمدارانی را که از احزاب خود ناراضی‌اند به دست آورده و می‌تواند از آنان در مواجهه با اتهام بی‌تجربگی سیاسی یاری بگیرد.

آقای خان متعهد شده با پایان دادن به دریافت کمک‌های خارجی، فساد دامنگیری را که به جان سیاست پاکستان افتاده از میان ببرد. اما خبرنگاران می‌گویند از حمایت مردمی تا پیروزی انتخاباتی راه درازی پیش روی است. با این حال اعتقاد بر این است که او در بین نظامیان محبوب است.

محمدافتخار چودری

حق نشر عکس Other

رییس دادگاه عالی پاکستان به مخالفت با دولت شناخته می‌شود. او یکی از چند قاضی بود که پس از زیر سوال بردن ادامه حکومت ژنرال مشرف در اداره کشور در سال ۲۰۰۷، توسط وی از کار برکنار شدند.

آقای چودری سرانجام در مارس ۲۰۰۹ در سمت خویش ابقا شد.

بسیاری از مردم از او به عنوان مردی نیرومند و قهرمان حاکمیت قانون یاد می‌کنند و او را به عنوان تنها قاضی که رو در روی حاکم نظامی ایستاده و پیروز شده است، می‌ستایند. اما عده ای نیز او را به پیگیری گزینشی پرونده‌ها متهم ساخته‌اند.

دادگاه عالی پاکستان به طور تاریخی به کودتاها مشروعیت بخشیده است. برخی می‌گویند که آقای چودری باوجود پیگیری اتهامات فساد علیه دولت به زحمت درباره اتهامات مشابه نیروهای امنیتی و اطلاعاتی اقدامی کرده است. دادگاه عالی در حال حاضر دولت را به دلیل عدم اقدام در خصوص اتهامات فساد و هم‌چنین بر سر مساله نامه تحت تعقیب قضایی دارد. نظر بر این است که اکنون ارتش کناری گرفته و می‌گذارد که دیوان کار خود را در برکناری دولت انجام دهد.

ژنرال احمدشجاع پاشا، رئیس سازمان اطلاعات (آی اس آی)

حق نشر عکس BBC World Service

در پی قتل بن‌لادن توسط نیروهای ویژه ایالات متحده در مه ۲۰۱۱، رییس‌ سازمان اطلاعات پاکستان موسوم به (آی‌اس‌آی) با فشار‌های بسیاری مبنی بر استعفا روبه‌رو شد. بسیاری می‌گفتند این پذیرفتنی نیست که تشکیلات وی از زندگی بن‌لادن در پاکستان بی‌خبر بوده باشد. آی‌اس‌آی بارها به چشم‌پوشی اعمال ستیزه‌جویان و یا حتی حمایت از آنان متهم شده است.

تنها چند هفته پس از پیدا شدن نامه ادعایی ("ممو گیت") ژنرال پاشا در لندن به دیدن منصور اعجاز، تاجر پاکستانی-آمریکایی رفت؛ شخصی که در نوشتاری در یک روزنامه جریان این یادداشت را افشا کرد.

او اظهاریه‌ای را به دادگاه عالی ارائه کرد که مطابق آن دلایل کافی مبنی بر توطئه علیه ارتش وجود دارند. در مقابل او را به علت سفر به لندن تحت امر ارتش و نه تحت امر دولت، به نقض قانون اساسی متهم کردند.

همه می‌دانند که آقای زرداری شدیدا از رییس سازمان اطلاعات خود بیزار است، اما گویا نمی‌خواهد خود را درگیر رویارویی مستقیم بنماید. چند ماهی بیشتر به پایان دوره تصدی آريالای پاشا نمانده است و به نظر می‌رسد هر دو حزب مشتاق تمام شدن بی سر و صدای کار او هستند.

مطالب مرتبط