بهار عربی؛ بزرگترین بحران چهل ساله خاندان اسد در سوریه

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه، برای سرکوب تظاهرات از نیروهای نظامی و تانک استفاده کرد

مقامات سوری پاسخ اعتراضات گسترده ضد دولتی را با سرکوب نظامی داده اند. تظاهرات اخیر، بزرگترین چالشی بوده است که خانواده اسد در طول چهار دهه حکومت با آن مواجه شده است.این مطلب، خلاصه ای است از این اعتراضات که منجر به کشته شدن ۵۰۰۰ نفر و آورارگی و فرار هزاران نفر به ترکیه شده است.

اعتراضات چگونه آغاز شد؟

این اعتراضات با الهام از انقلاب های مصر و تونس با درخواست آزادی بیشتر در شهر مرزی درعا در جنوب سوریه در ماه مارس آغاز شد. اما کشته شدن چند نفر در اثر شلیک نیروهای امنیتی به تظاهر کنندگان غیر مسلح، باعث شد نا آرامی ها از کنترل خارج شود و به شهرها و مناطق دیگر گسترش یابد. بشار اسد، رئیس جمهور سوریه، برای سرکوب تظاهرات از نیروهای نظامی و تانک استفاده کرد و "گروه های مسلح تروریستی" را مسئول این ناآرامی ها معرفی کرد. شهرهایی مانند درعا، حمص و حماة برای روزها در محاصره بودند. شلیک تک تیراندازان و تانک ها به تظاهر کنندگان غیر مسلح موجب کشته شدن صدها نفر شد. مردها در هجوم های شبانه دستگیر می شدند و شبکه برق و خطوط ارتباطی قطع شده بود.

با گسترش ناآرامی ها به شمال کشور، نیروهای نظامی شهر جسر الشغور را، که ادعا می کردند ۱۲۰ نیروی امنیتی در آن کشته شده اند، محاصره کردند. هزاران نفر با هراس از قتل عام نظامی به ترکیه گریختند و اکنون در کمپ های پناهندگان ساکن هستند.

با این وجود، هنوز در شهر های دمشق، پایتخت سوریه، یا حلب، دومین شهر بزرگ این کشور، که تحت پوشش شدید امنیتی هستند، تظاهرات اعتراضی بزرگی صورت نگرفته است.

خواسته های تظاهر کنندگان و آنچه که به دست آورده اند

معترضان برای ماه ها در یکی از سرکوبگر ترین کشورهای عربی خواهان دموکراسی و آزادی حضور داشته اند. آقای اسد برخی محدودیت ها را کم کرده و وعده اصلاحات بیشتر هم داده است؛ اما حتی یک بار هم واژه دموکراسی را در سخنرانی هایش به کار نبرده است. فعالان می گویند تا زمانی که مردم در خیابان کشته می شوند نمی توان به قول های او اتکا کرد.

آیا این یک درگیری قومی است؟

اکثریت ۷۴ درصدی از جمعیت ۲۱ میلیونی سوریه، سنی مذهب هستند و اقلیت های بزرگ مسیحی و علوی، که آقای اسد به آن تعلق دارد، هرکدام ده درصد جمعیت را به خود اختصاص می دهند.

حق نشر عکس AP
Image caption تحلیلگران می گویند که زمان علیه آقای اسد در حرکت است

آقای اسد، با امید برقراری اتحاد بین قومیت های مختلف در منطقه ای با اختلافات قومی شدید مانند آنچه در عراق و لبنان دیده می شود، برای سال های طولانی سعی کرده است دولت سوریه را با هویتی سکولار معرفی کند.

با این وجود او قدرت را دراقلیت علوی و خانواده خودش متمرکز کرده است که به صورت نامتعادلی قدرت را در دولت، ارتش و تجارت سوریه در دست گرفته اند. اکثریت سنی که از قدرت کنار گذاشته شده اند ادعاهایی مبنی بر وجود فساد مالی و خویشاوند سالاری در دولت مطرح می کنند. این اعتراضات بیشتر در مناطق شهری و روستایی با اکثریت جمعیتی سنی صورت گرفته است.

افراد شاخص در گروه های مخالف تاکید می کنند که به دنبال "جامعه ای با تکثر قومی، نژادی و انعطاف پذیری مذهبی" هستند. در عین حال در صورت سقوط آقای اسد ترس از بی ثباتی و حتی جنگ داخلی هم وجود دارد. فعالان می گویند که این ترس ها اغراق آمیز هستند اما بسیاری از آن ها که در داخل سوریه به دنبال اصلاحات سیاسی اساسی هستند معتقدند که به جای مواجهه با ریسک عدم ثبات و درگیری قومی، باید به آقای اسد مهلت داد تا اصلاحات سیاسی انجام دهد.

ناآرامی‌های سوریه برای منطقه چه تبعاتی دارد؟

سوریه یکی از بازیگران اصلی منطقه است. هر گونه آشوبی در این کشور می تواند در کشورهای لبنان و اسرائیل، که سوریه امکان تجهیز و به کار گیری گروه های تحت نفوذش مانند حزب الله و حماس را دارد، اثراتی به دنبال داشته باشد. سوریه با ایران هم به عنوان یک قدرت شیعه، روابط نزدیکی دارد. ایران که دشمن اصلی آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی است به صورت بالقوه می تواند تمام این قدرت ها را به یک درگیری گسترده در منطقه بکشاند.

شاید واکنش اتحادیه عرب در مورد سوریه، بر خلاف حمایتش از بمباران لیبی توسط ناتو ، حفاظت از جان شهروندانش باشد. اتحادیه عرب با تعلیق عضویت سوریه و اعزام نمایندگانش به آن کشور برای بررسی سعی کرده خشونت ها را متوقف کند اما به دلیل "ملاحظات استراتژیک و سیاسی"در مورد هرگونه اقدام عملی تردید دارد.

روسیه که روابط نزدیکی نظامی و اقتصادی با سوریه دارد از پیش نویس قطعنامه ای که توسط اعضای غربی شورای امنیت سازمان ملل در محکومیت خشونت ها تهیه شده بود حمایت نکرده است و دلیل این عدم حمایت را نگرانی از هموار شدن راه برای مداخله نظامی در صورت تصویب این قطعنامه اعلام کرده است.

اثرات اقتصادی ناآرامی ها در سوریه چه خواهد بود؟

آقای اسد در سخنرانیش در تابستان به مردم سوریه اخطار داد که" بزرگترین خطری" که این کشور را تهدید می کند "تضعیف یا سقوط" اقتصاد سوریه است. سوریه حتی پیش از این ناآرامی ها هم برای دهه های متوالی با بیکاری و فقر و افزایش قیمت مواد غذایی روبرو بوده است. اکنون تجارت، کشاورزی و بازرگانی به سختی ضربه خورده اند و توریسم هم کاملا تعطیل شده است.

تجار سوری برای تقویت ارز داخلی شان میلیون ها دلار آمریکا در بانک مرکزی سوریه ذخیره کرده اند. اما بسیاری از کسب و کارهای خصوصی دست به اخراج انبوه کارکنان خود زده اند و نگرانی هایی هم در مورد توقف پروژه های پر سود مخابرات و ساخت و ساز، که با سرمایه گذاری دولت های خلیج فارس انجام می شود، وجود دارد.

تحلیلگران اقتصادی می گویند که زمان علیه آقای اسد در حرکت است. آن ها می گویند اعتراضات با پیوستن افرادی که در حال بیکار شدن هستند و به پایان رسیدن توانایی دولت برای پرداخت یارانه برای کالاهای اساسی مانند بنزین، شدت بیشتری خواهد گرفت.

مطالب مرتبط