نمایه سياسی مصر

تاریخچه

حق نشر عکس BBC World Service

مصر که به خاطر اهرام و تمدن باستانی اش شهرت دارد در دوران معاصر نقش مهمی در سیاست خاورمیانه ایفا کرده است.

در دهه ۵۰ میلادی، جمال عبدالناصر، ملی گرایی عربی و جنبش عدم تعهد را بنیاد نهاد، در حالی که انور سادات، جانشین او با امضاء قرارداد صلح با اسرائیل در سال ۱۹۷۹ مواضع کشورش را به غرب نزدیکتر کرد.

اما تظاهرات ضد دولتی در سال۲۰۱۱ که منجر به سرنگونی حسنی مبارک شد، یک بار دیگر مصر را تبدیل به صحنه رقابت‌های جناحی سیاسی کرد.

تمدن باستانی مصر و این امر که یکی از نخستین کشورهای خاورمیانه بود که پس از حمله ناپلئون مرزهای خود را به روی جهان غرب باز کرد، موجب شد تا از نگاه بسیاری در تحولات فرهنگی و روشنفکری به کشوری پیشرو در منطقه تبدیل کرد.

امام مسجد الازهر در قاهره یکی از مهمترین رهبران دینی در میان مسلمانان سنی است.

حق نشر عکس AFP
Image caption حسنی مبارک (چپ) در سال ۱۹۸۱ جایگزین انور سادات (راست) شد و سی سال مقام ریاست جمهوری مصر را در اختیار داشت

اما اقدامات تاریخی انور سادات در خصوص برقراری صلح با اسرائیل به خصوص امضای پیمان کمپ دیوید در سال ۱۹۷۹ منجر شد که مصر تا ۱۹۸۹ سال جایی در اتحادیه عرب نداشته باشد. قتل انور سادات توسط اسلامگرایان افراطی در مخالفت با سیاستهای اش در قبال اسرائیل در سال ۱۹۸۱، سرکوب این اسلامگرایان را مصر در پی داشت.

حسنی مبارک در مجموع سیاست میانه‌رو تری را در پیش گرفت، اما کارزار گروههای اسلامگرا به شکل پراکنده ای در طول این سالها ادامه داشته است. آنها در اکثر حملات خود جهانگردان و مراکز توریستی مصر را هدف قرار داده اند. اخیرا نیز آنها جامعه مسیحیان قبطی را مورد حمله قرار داده اند.

با اینکه مصر در دروران حکومت حسنی مبارک از ثبات نسبی و رونق اقتصادی برخوردارد بود، اما رژیم به طور ذاتی ماهیتی سرکوبگر داشت.

دولت با استفاده از قانون شرایط اضطراری که از سال ۱۹۶۷ در مصر برقرار شد و تنها ۱۸ ماه در سال ۱۹۸۱ به تعلیق درآمد، اعتراضات سیاسی مخالفان دولت را به شدت سرکوب می کرد و نیروهای امنیتی برای استفاده بیش از حد از خشونت شهرت پیدا کرده بودند. فساد به طرز گسترده ای وجود داشت.

حق نشر عکس BBC World Service

در ژانویه ۲۰۱۱ و با الهام گرفتن از تظاهرات اعتراضی که منجر به کناره گیری رهبر تونس شد، مردم مصر نیز خشم خود را علیه دولت با برگزاری یک رشته تظاهرات ابراز کردند. این تظاهرات گسترده منجر به کناره گیری حسنی مبارک شد. او سرانجام بازداشت و در رابطه با کشته شدن تظاهر کنندگان، در اوت ۲۰۱۱ به محاکمه کشیده شد.

دولت نظامی انتقالی قدرت را در دست گرفت و وعده داد تا هرچه سریعتر شرایط را برای استقرار دموکراسی فراهم آورد.

با فشارهای روز افزون از سوی تظاهرکنندگان دموکراسی‌خواه، دولت انتقالی جدید شکل گرفت. در مارس ۲۰۱۱ یک رشته اصلاحات در قانون اساسی تایید شد که راه را برای برگزاری انتخابات زودرس باز کرد.

انتخابات پارلمانی در درسامبر سال ۲۰۱۱ در این کشور برگزار شد که نتیجه آن به پیروزی اکثریت گروههای اسلام گرا منجرشد.

در مه سال ۲۰۱۲ میلادی اولین انتخابات ریاست جمهوری پس از سرنگونی حکومت حسنی مبارک برگزار شد که به پیروزی محمد مرسی، کاندیدای اخوان المسلمین انجامید.

انتخاب محمد مرسی به نگرانی ها در مورد نفوذ اسلام گرایی در کشور و از بین رفتن دستاوردهای انقلاب دامن زد.

سرانجام در پی اعتراضات گسترده ارتش در کودتایی آقای مرسی را در اولین سالگرد به قدرت رسیدن از کار برکنار کرد.

شهرهای پرتراکم و تقریبا تمام مناطق کشاورزی مصر در حاشیه و دلتای رود نیل متمرکز شده اند و بخش اعظم خاک این کشور صحراهای خشک است. مصر پس از عربستان سعودی، بزرگترین قدرت اقتصادی در جهان عرب است.

اقتصاد مصر به بر پایه کشاورزی، توریسم و ارسال پول به کشور از طریق مصری هایی که در خارج و عمدتا در عربستان سعودی و کشورهای حوزه خلیج فارس به کار مشغولند، قرار دارد .

بهر حال رشد سریع جمعیت و کمبود زمین های قابل کشت منابع و اقتصاد این کشور را تحت تاثیر قرار داده است.

از سوی دیگر بی ثباتی سیاسی تلاش های دولت را برای غلبه بر این مشکلات تحت الشعاع قرار داده است.

در یک نگاه

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مسجد الازهر از بزرگترین مراکز مسلمانان سنی در جهان است

نام کامل: جمهوری عربی مصر

جمعیت: ۸۳.۹ میلیون (منبع: سازمان ملل متحد، سال ۲۰۱۲)

مساحت: یک میلیون کیلومتر مربع

پایتخت: قاهره

زبان اکثریت: عربی

دین اکثریت: اسلام، مسیحیت

امید به زندگی: برای مردان ۷۲ سال، برای زنان ۷۶سال (منبع: سازمان ملل)

• واحد پول: ۱ پوند مصری = ۱۰۰ غروش

صادرات عمده: نفت و محصولات نفتی، کتان

سرانه درآمد ناخالص ملی: ۲۶۰۰۰ دلار (منبع: بانک جهانی، سال ۲۰۱۰)

• نشانه اینترنتی: eg.

کد بین المللی تلفن: ۰۰۲۰

رهبران

حق نشر عکس g

عدلی منصور، رئیس دادگاه قانون اساسی در ژوئیه سال ۲۰۱۳ میلادی و پس از برکناری محمد مرسی، به عنوان رئیس جمهور موقت سوگند یاد کرد.

آقای منصور در سال ١٩٤٥ در قاهره به دنیا آمد و در سال ١٩٦٧ از دانشگاه قاهره لیسانس حقوق گرفت. او در سال ١٩٧٠ وارد شورای دولتی شد و با طی مدارج ترقی نهایتا در ١٩٩٢ به معاونت دادگاه قانون اساسی رسید.

دولت محمد مرسی پس از مهلتی ۴۸ ساعته از سوی ارتش و پس از برگزاری اعتراضات گسترده در روز چهارشنبه سوم ژوئیه ۲۰۱۳ سقوط کرد.

هواداران آقای مرسی برکناری او را کودتا می دانند.

ژنرال عبدالفتاح السیسی، فرمانده ارتش مصرگفته است که عدلی منصور ۶۷ ساله تا زمان برگزاری انتخابات جدید به عنوان رئیس جمهور موقت به کار مشغول خواهد بود.

حق نشر عکس g

محمد مرسی، مسئول حزب آزادی و عدالت، پس از پیروزی در انتخابات ۲۰۱۲ میلادی به عنوان اولین رئیس جمهوری که از طریق انتخاباتی آزادی برگزیده شد، زمام امور را بدست گرفت.

اما آقای مرسی در اولین سالگرد ریاست جمهوری‌اش توسط ارتش و پس از اعتراضات گسترده مردمی از کار برکنار شد.

منتقدان آقای مرسی با اشاره به این که او در طول یک سال حکومتش اقدامی در جهت مهار مشکلات اقتصادی و اجتماعی این کشور صورت نداده، خواستار استعفای او شده بودند.

به گفته آنها آقای مرسی با تمرکز قدرت در حزب اخوان المسلمین آرمان‌های انقلاب مردمی را نادیده گرفته بود.

محمد مرسی از اعضای قدیمی اخوان المسلمین است که حزب آزادی و عدالت را به عنوان شاخه سیاسی اخوان پس از آن که اعتراضات مردمی در سال ۲۰۱۱ میلادی به سرنگونی حکومت حسنی مبارک، رئیس جمهور پیشین منجر شد، بنا کرد.

او در رقابتی فشرده با احمد شفیق، نخست وزیر دوران حسنی مبارک، توانست در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی برسد.

محمد مرسی ۶۲ ساله تحصیلاتش را در رشته مهندسی در مصر و آمریکا گذراند.

او در حدفاصل سال های ۲۰۰۵-۲۰۰۰ به عنوان نماینده مستقل در مجلس حضور داشت.

سخنان او علیه فساد و بی کفایتی دولت حسنی مبارک بسرعت باعث پیشرفتش در شورای رهبری اخوان المسلمین شد.

رسانه‌ها

حق نشر عکس BBC World Service

مصر یکی از مهمترین مراکز رسانه های عرب زبان است و روزنامه های چاپ این کشور در منطقه نفوذ و طرفداران فراوانی دارند.

تولیدات تلویزیونی و فیلمهای محصول مصر که در این مرکز تهیه می شوند بخش اعظم برنامه کانالهای تلویزیونی جهان عرب را تامین می کنند.

سقوط دولت حسنی مبارک، رئیس جمهور سابق تحول بزرگی در رسانه‌های این کشور که برای دهه‌ها سخنگوی رسمی دولت بودند، به وجود آورد.

آنطور که "گزارشگران بدون مرز" می گوید آزادی بیان به معنای واقعی وجود دارد. البته موضوعات مربوط به ارتش و تحولات نظامی کشور به صورت یک تابو باقی مانده است و روزنامه نگاران و وبلاگ نویسان زیادی به خاطر آنچه منتشر کرده اند به دادگاه های نظامی کشیده شده اند.

تلویزیون در میان مردم محبوب ترین منبع خبر به شمار می رود. تلوزیون دولتی مصر دو شبکه سراسری و شش شبکه منطقه ای دارد، با این همه اکثر مردم برای اخبار به شبکه های ماهواره ای در جهان عرب تکیه می کنند.

مصر یکی از بازیگران مهم در عرصه رسانه های ماهواره ای است و برنامه های این کانالها در سراسر جهان عرب بیننده دارند.

مصر اولین کشور عربی صاحب ماهواره است که نایل ست نام دارد.

تا دسامبر ۲۰۱۲ کاربران اینترنت در مصر حدود ۲۹.۸ میلیون نفر برآورد شده است(InternetWorldStats.com).

وبلاگ نویسان با استفاده از اینترنت تصاویری که نشان دهنده نقض حقوق بشر بود را آپلود می کردند و فعالان سیاسی برای ترتیب دادن و سازمان دهی تظاهرات در شبکه های فعالیت اجتماعی مانند فیس بوک و توییتر و یوتیوب حضور گسترده ای پیدا کردند.

الاهرام: روزنامه دولتی، قدیمی ترین روزنامه جهان عرب

الاهرام هفتگی: وابسته به موسسه الاهرام، به زبان انگلیسی

الجمهوریه: روزنامه دولتی

المصری الیوم: روزنامه خصوصی، نشریه انگلیسی زبان

المساء: روزنامه طرفدار حکومت

الاهلی: متعلق به مخالفان حکومت

الوفد: متعلق به مخالفان حکومت

اجیپشن گازت: روزنامه هوادار دولت

دیلی نیوز اجیپت: روزنامه خصوصی

اتحادیه رادیو و تلویزیون مصر: دولتی، با شبکه های کشوری و شبکه های ماهواره ای برون مرزی

دریم تی وی: ماهواره ای خصوصی، با دو کانال برای جوانان ومخصوص برنامه های تفریحی

المحور: ماهواره ای خصوصی

اتحادیه رادیو و تلویزیون مصر: دولتی، با هشت شبکه کشوری و دو شبکه برون مرزی

نایل اف- ام : خصوصی، موسیقی غربی

نجوم اف – ام: خصوصی، موسیقی پاپ عربی

آژانس خبری خاورمیانه: خبرگزاری دولتی