نمایه سیاسی یمن

تاریخچه

یمن که به سرزمین ملکه سبا شهرت دارد به لطف موقعیت جغرافیایی اش در مسیر باستانی داد و ستد ادویه، هزاران سال نقطه تماس بین آفریقا، خاورمیانه و آسیا بود.

رومیان این سرزمین حاصلخیز و غنی را در مقایسه با صحرای خشک و بی ثمر عربستان در همسایگی، به عنوان "عربستان خوش یمن" می شناختند. این کشور تا به امروز ویژگی های طبیعی خود را حفظ کرده است.

جمهوری نوین یمن در سال ۱۹۹۰ میلادی، در پی ادغام یمن شمالی سنت گرا و یمن جنوبی مارکسیست و خاتمه سالها درگیری و جنگهای مرزی میان طرفین، ایجاد شد.

اما این صلح در سال ۱۹۹۴ خاتمه یافت و پس از جنگ داخلی کوتاهی که نهایتا به شکست جدایی طلبان جنوبی انجامید، یمن سرانجام توانست متحد بماند.

از زمان اتحاد، یمن به سوی مدرن شدن حرکت و درهایش را بر روی جهان باز کرد، اما هنوز تا حدود زیادی هویت قبیله ای خود و روشهای قدیمی خود را حفظ کرده است. تنش میان شمال و جنوب هنوز پابرجاست، برخی از جنوبی ها می گویند که مناطق شمالی از امتیاز ویژه اقتصادی برخوردارند.

از تابستان ۲۰۰۹ در پی نبرد در شمال کشور بین نیروهای دولتی با شورشیان حوثی که از پیروان شیعیان زیدی هستند، صدها نفر کشته و بیش از ۲۵۰ هزار نفر آواره شده اند.

در فوریه ۲۰۱۰ دولت با شورشیان شمال کشور اعلام آتش بس کرد.

مردم یمن هنوز لباسهای سنتی خود را می پوشند و رسم جویدن گیاه مخدری به نام قات هنوز در میان آنها متداول است.

این کشور هر سال توریستهای کنجکاو بسیاری را به سوی خود جلب می کند. ولی تاکنون چندین توریست خارجی از سوی گروههای مختلف ربوده شده اند. هدف این گروهها از ربودن جهانگردان ناچار کردن دولت به پذیرش خواسته های آنهاست.

Image caption علی عبدالله صالح در پی تظاهرات مردمی در نوامبر ۲۰۱۱ موافقت کرد از قدرت کناره گیری کند

این کشور همچنین به عنوان پناهگاهی برای اسلامگرایان پیکارجو شهرت پیدا کرده است. در اواخر سال ۲۰۰۹ پس از مبارزه و شکست پیکارجویان مرتبط با القاعده مستقر در افغانستان و پاکستان، یمن مرکز توجه قرار گرفت. این امر همچنین به نگرانی هایی دامن زد مبنی بر این که یمن به یکی از مراکز آموزش پیکارجویان تبدیل شده است.

پس از آنکه یکی از شاخه های القاعده مستقر در یمن ادعا کرد که در روز کریسمس ۲۰۰۹ مسئول حمله نافرجام به یک هواپیمای آمریکایی بوده است، دولت تلاش های خود را برای مبارزه با پیکارجویان اسلامگرا افزایش داد، اما هشدار داد که برای پیروزی علیه آنان به کمک نیاز دارد.

آتش بس در فوریه ۲۰۱۰ به دولت این فرصت را داد تا تمرکز خود را به مبارزه با شبکه القاعده و جدایی طلبان در مناطق جنوبی معطوف کند.

سرانجام با الهام گرفتن از جنبش های بهار عرب در تونس و مصر و پس از ماه ها تظاهرات مردمی، علی عبدالله صالح، رئیس جمهور یمن در نوامبر ۲۰۱۱ موافقت کرد، تا از قدرت کناره گیری کند.

او توافق نامه ای را به امضا رساند که حاصل تلاش کشورهای شورای همکاری خلیج فارس بود و طبق آن، آقای صالح قدرت را قبل از برگزاری انتخابات پیش از موعد به معاون خود سپرد و در مقابل آن، از پیگرد قضایی مصون ماند.

وی از سال ۱۹۷۸ در پی یک کودتای نظامی رئیس جمهور شده بود.

یمن فقیرترین کشور در خاورمیانه است و مشکلات اقتصادی یکی از عوامل اعتراضات و ناآرامی ها بود.

در عین حال یمن، پس از بسته شدن قرارگاه های آموزشی القاعده در افغانستان و پاکستان به یکی از پایگاه های اصلی گروه های مسلح و تندروی اسلامگرا تبدیل شده است.

شاخه القاعده در یمن مسئول بمب گذاری ناکامی بود که روز کریسمس ۲۰۰۹، یکی از خطوط هواپیمایی آمریکایی را هدف حمله قرار داد، حمله ای که منجر به تشدید تلاش های دولت برای سرکوب شورشیان شد.

توافق آتش بس با شورشیان شیعه مذهب حوثی در فوریه ۲۰۱۰ برای دولت این فرصت را ایجاد کرد تا تلاش های خود را علیه فعالیت القاعده و جدایی طلبان در جنوب کشور متمرکز کند.

اما القاعده در حین اعتراض های مردمی علیه دولت در سال ۲۰۱۱ و خلا سیاسی که در پی آن ایجاد شد، از فرصت استفاده کرد تا کنترل چندین شهر در استان ابیان را در دست گیرد.

از آن پس نبرد بین نیروهای دولتی و پیکارجویان شبکه القاعده برای در دست گرفتن کنترل این شهرها ادامه داشته و آمریکا نیز پایگاه های اسلامگرایان تندرو را بارها هدف حمله هواپیماهای بدون سرنشین قرار داده است.

Image caption شبام، شهر باستانی با برج های گلی اش به منهتن صحرا معروف است

در یک نگاه

نام کامل: جمهوری یمن

جمعیت: ۲۴.۳ میلیون (سازمان ملل متحد ۲۰۱۰)

پایتخت: صنعا

مساحت: ۵۳۶.۸۶۹ کیلومتر مربع

زبان اکثریت: عربی

دین اکثریت: اسلام

امید به زندگی: ۶۵ سال (مردان)، ۶۸ سال (زنان) (سازمان ملل متحد)

واحد پول: ۱ ریال یمنی= ۱۰۰ فلس

صادرات عمده: نفت خام، پنبه، قهوه، ماهی

سرانه درآمد ناخالص ملی:۱۰۷۰ دلار (بانک جهانی ۲۰۰۹)

نشانه حوزه اینترنتی: ye.

کد بین المللی تلفن: ۹۶۷+

رهبران

Image caption عبد ربه منصور هادی اکنون با چالش حفظ اتحاد بین قبائل و گروه های مخالف در یمن روبروست

عبد ربه منصور هادی پس از انتخابات فوریه ۲۰۱۲، با اکثریت قاطع به مقام ریاست جمهوری دست یافت. به این ترتیب رهبری علی عبدالله صالح که ۳۳ سال در مصدر قدرت بود رسما پایان یافت.

آقای صالح در نوامبر ۲۰۱۱، توافقنامه ای را امضا کرد که طبق آن قدرت را تا پیش از برگزاری انتخابات به آقای هادی، معاون خود واگذار کرد.

توافقنامه ای که در ریاض، پایتخت عربستان به امضا رسید، با هدف نجات کشور از جنگ داخلی و با تلاش کشورهای شورای همکاری خلیج فارس تدوین شد.

آقای هادی با اهدای مصونیت از پیگرد قضایی به آقای صالح و همچنین هدایت دولت انتقالی اتحاد ملی تا زمان برگزاری انتخابات در فوریه ۲۰۱۲، موافقت کرد.

آقای هادی، متولد ۱۹۴۵ در استان جنوبی ابیان، از جوانی به ارتش پیوست و مراتب نظامی را طی کرد تا به مقام فیلد مارشال (بالاترین مقام نظامی) دست یافت. او در سال ۱۹۹۴ وزیر دفاع و سپس معاون رئیس جمهور شد و هدایت عملیات ارتشی علیه جدایی طلبان در جنوب را بر عهده داشت.

هنگامی که علی عبدالله صالح پس از ۳۳ سال و در پی شورش های مردمی ۲۰۱۱، از قدرت کناره گرفت، آقای هادی که تا آن زمان حضور پر رنگی در صحنه سیاست یمن نداشت، به تدریج به عنوان شخصیتی مورد اعتماد همه اقشار جامعه، از جمله هواداران آقای صالح، معترضان خواهان دمکراسی، قبائل مختلف، گروه های جدایی طلب در جنوب و حتی عربستان سعودی، همسایه قدرتمند یمن، برای هدایت کشور تا زمان برگزاری انتخابات، ظهور کرد.

او با وجود رکود اقتصادی شدید، فقر فراگیر و تهدیدهای خشونت آمیز از سوی پیکارجویان القاعده، وظیفه سهمگین حفظ اتحاد بین گروه ها و قبائل مختلف، برای دستیابی به ثبات و استقرار دمکراسی را بر عهده دارد.

از سوی دیگر، خطر درگیری های خونین با شورشیان شیعه مذهب حوثی در شمال، و گروه‌های جدایی طلب در جنوب نیز همچنان وجود دارد.

رسانه‌ها

دولت، سازمان رادیو و تلویزیون یمن (YRTC) را اداره و هزینه روزنامه های اصلی را تامین می کند.

از آنجایی که نرخ بیسوادی، به ویژه در میان زنان یمنی بالاست و حوزه توزیع روزنامه ها تنها به شهرها محدود می شود، رادیو و تلویزیون منابع اصلی خبری به شمار می روند.

قانونی در زمینه منع فعالیت شبکه های خبر رسانی خصوصی داخلی وجود ندارد، اما رشد شبکه های ماهواره ای تلویزیونی که در خارج از یمن فعالیت می کنند، به انحصار دولت در راه اندازی و اداره این شبکه ها پایان داده است.

شبکه مذهبی سهیل تی وی، یکی از این شبکه هاست که در طول تظاهرات ۲۰۱۱ از گروه های ضد دولتی حمایت می کرد.

سازمان گزارشگران بدون مرز گفته است که در طول تظاهرات، خشونت فیزیکی، منع فعالیت روزنامه ها و حمله به دفاتر رسانه ها بخشی از "سیاست خشونت برنامه ریزی شده" دولت علیه کارمندان رسانه ای بود.

به همین دلیل بسیاری از روزنامه نگاران یمنی به خود سانسوری گرایش پیدا کرده اند.

در مارس ۲۰۱۱ شمار کاربران اینترنتی دو میلیون و ۳۵۰ هزار نفر برآورد شد. (Internetworldstats.com)

سایت های خصوصی، سایت های خبری مخالف دولت و بعضی از سایت هایی که محتوای آنها غیر اخلاقی تلقی می شود، فیلتر می شوند.

OpenNet Initiative می گوید قوانین فیلترینگ متناقض است.

گروه های مخالف دولت با استفاده از اینترنت عقاید خود را ابراز می کنند. در اوایل ۲۰۱۱ از شبکه اجتماعی فیسبوک برای سازماندهی تظاهرات دانشجویی استفاده شد.

دولت سازمان رادیو و تلویریون یمن (YRTC) را اداره می کند و هزینه روزنامه های اصلی کشور را تامین می کند.

به علت نرخ بالای بیسوادی در کشور وجود تلویزیون و رادیو امری حیاتی تلقی می شود. شبکه های تلویریونی عمان و عربستان سعودی نیر در یمن قابل دریافت هستند.

الثوره: روزنامه متعلق به حزب حاکم

یمن تایمز: دوبار در هفته، به زبان انگلیسی

یمن آبزرور: دوبار در هفته، به زبان انگلیسی

یمن پست: هفته نامه، به زبان انگلیسی

الاخبار الیوم: روزنامه، خصوصی

تلویزیون جمهوری یمن: دولتی، شبکه یک را از صنعا پخش می کند و شبکه دو را از عدن. سبا تی وی و شبکه مذهبی الایمان را اداره می کند.

سهیل تی وی: با دیدگاه های مذهبی، مخالف دولت، ماهواره ای، از بریتانیا پخش می شود.

السعیده: خصوصی، سرگرمی، ماهواره ای، از مصر پخش می شود.

شبکه رادیوی جمهوری یمن: دولتی، متشکل از دو شبکه، یکی از صنعا و دیگری از عدن پخش می شود.

خبرگزاری یمن (سبا): دولتی، با صفحه هایی به زبان انگلیسی

مارب پرس: خصوصی