نمایه سیاسی اردن

تاریخچه

حق نشر عکس BBC World Service

کشور سلطنتی اردن هاشمی با وجود وسعت کوچک و منابع طبیعی محدود خود سالهاست که نقشی اساسی در مبارزه قدرت در خاورمیانه ایفا می کند.

اهمیت اردن تا حدی ناشی از موقعیت سوق الجیشی آن در تقاطعی است که بیشتر مسلمانان، مسیحیان و یهودیان به آن نام سرزمین مقدس داده اند. اردن (همراه با مصر) یکی از دو کشور عربی است که با اسرائیل صلح کرده است و از متحدان اصلی آمریکا محسوب می شود.

این کشور صحرایی، در پی تقسیم خاورمیانه بین بریتانیا و فرانسه پس از جنگ جهانی اول بوجود آمد.

جمعیت این کشور در آن زمان بیشتر متشکل از قبایل بادیه نشینی بود که در "شورش بزرگ اعراب" علیه امپراتوری عثمانی حضور داشتند.

امروزه تعداد بازمانده های این قبایل - که بنام اردنی های کرانه خاوری شناخته می شوند- کمتر از تعداد اخلاف پناهندگان فلسطینی است که از اسرائیل و کرانه باختری به این کشور آمده بودند.

نخستین حکمران اردن، عبدالله اول- پدربزرگ ملک حسین – از خاندان هاشمی بود که متولد مکه بود و نقش مهمی در "شورش بزرگ اعراب" داشت.

پس از درگذشت ملک حسین در فوریه ۱۹۹۹ میلادی پس از ۴۶ سال حکومت، اردن همچنان برای بقای اقتصادی و اجتماعی خود و برقراری صلح در منطقه تلاش می کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption شهر تاریخی پترا به عنوان یکی از عجایب هفتگانه جدید انتخاب شده است

عبدالله دوم، فرزند و جانشین ملک حسین، با وظیفه حفظ ثبات کشور و در عین حال برآوردن مطالبات روزافزون برای اصلاحات سیاسی روبروست. طرح اولیه بلند مدت تغییرات سیاسی، اجتماعی و اقتصادی که به برنامه ملی شهرت دارد، هنوز در مرحله پیش از اقدام قرار دارد.

پس از انفجار مرگباری که در اواخر سال ۲۰۰۵ در یکی از هتل های پایتخت رخ داد و ده ها کشته بر جای گذاشت، اردن اعتبارش را به عنوان یکی از امن ترین کشورهای منطقه تا حدودی از دست داد.

پیکارجویان اسلامی مستقر در عراق مسئولیت این حمله را برعهده گرفتند. شاه اردن بعد از این اتفاق گفت که اردن بخاطر موقعیت مکانی و شرایط فعلی اش مورد هدف قرار گرفته است.

اردن بر خلاف بسیاری از همسایگانش در منطقه از منابع نفتی محروم است. منابع این کشور محدود به فسفات و محصولات کشاورزی است.

اقتصاد این کشور بیشتر بر پایه خدمات، صنعت توریسم و کمکهای خارجی است که بیشتر از سوی ایالات متحده آمریکا تامین می شود. خدمات بهداشتی- درمانی اردن در منطقه از سطح بالایی برخوردار است.

قدرت واقعی در اردن در اختیار ملک عبدالله، پادشاه اردن است که تعهد کرده است اصلاحات سیاسی را در پیش گیرد. احزاب سیاسی از سال ۱۹۹۲ فعالیت خود را آغاز کرده اند.

در یک نگاه

نام کامل: سلطنت هاشمی اردن

جمعیت: ۶.۵ میلیون (سازمان ملل متحد ۲۰۱۰)

مساحت: ۸۹۳۴۲ کیلومتر مربع

پایتخت: امان

زبان اکثریت: عربی

دین اکثریت: اسلام

امید به زندگی: ۷۲ سال (مردان)، ۷۵ سال (زنان) (سازمان ملل)

واحد پول: ۱ دینار اردن = ۱۰۰ فلس

صادرات عمده: فسفات، کود شیمیایی و محصولات کشاورزی

سرانه درآمد ناخلص ملی: ۴.۳۹۰دلار (بانک جهانی۲۰۱۰)

نشانه اینترنتی: jo.

کد بین المللی تلفن: ۹۶۲+

رهبران

متولد ۱۹۶۲، امان

حق نشر عکس BBC World Service

ملک عبدالله دوم، پادشاه اردن در سال ۱۹۹۹ به سلطنت رسید. او قدرت وسیعی دارد. دولت را تعیین می کند، مصوبه ها را تائید می کند و قادر است که مجلس را نیز منحل کند.

در سال‌های اخیر او با درخواستهای فزاینده ای برای در نظر گرفتن اصلاحات سیاسی روبه‌رو بوده است. در پی رخدادهای سال ۲۰۱۱ د رتونس که منجر به گریختن رئیس جمهور تونس شد، ملک عبدالله کابینه اردن را منحل کرد و نخست وزیر جدیدی انتخاب کرد که پیش‌زمینه تغییرات سیاسی را هدایت کند.

ملک عبدالله پیشتر از یک برنامه ۱۰ ساله اصلاحات در زمینه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی پشتیبانی می کرد و حامی طرحی برای انتخابات شوراهای محلی بود. قانونگذاران محافظه کار به این برنامه خوشبین نبودند.

پس از بمبگذاری های انتحاری نوامبر ۲۰۰۵ در امان، پادشاه اعلام کرد که امنیت و ثبات در بالاترین اولویت قرار دارند و راهکاری در نظر گرفت که به "شرایط تغییر یافته" رسیدگی کند.

عبدالله، پسر ارشد ملک حسین از همسر بریتانیایی دوم او، تونی است. این زوج در ۱۹۷۲ از هم جدا شدند.

عبدالله در بریتانیا و آمریکاتحصیل‌کرده است، وی اندکی پس از تولدش ولیعهد کشور نامیده شد. در سال ۱۹۶۵ ملک حسین این عنوان را به برادر خود حسن داد، اما در سال ۱۹۹۹ بار دیگر عبدالله را به ولیعهدی اردن منصوب کرد.

ملک عبدالله با دختری فلسطینی ازدواج کرده است که به لحاظ اینکه اکثریت جمعیت اردن را فلسطینی تبار تشکیل می دهند، این امر مزیتی سیاسی محسوب می شود.

از جمله سرگرمی های او مسابقات اتوموبیلرانی، ورزشهای آبی و جمع آوری سلاحهای جنگی قدیمی است. او یک نظامی است و زمانی فرمانده نیروهای ویژه اردن بوده است.

حفظ تعادل میان مصلحت های سیاسی و مطالبات داخلی همواره برای ملک عبدالله بازی دشواری بوده است. توافق صلح اردن با اسرائیل و روابط نزدیک با آمریکا باعث ناخشنودی بسیاری از اردنی ها شده است.

متولد ۱۹۵۰، امان

حق نشر عکس BBC World Service

عون خصاونه، قاضی دادگاه بین المللی عدالت سومین کسی است که در یک سال به نخست وزیری اردن رسید. او در اکتبر ۲۰۱۱ در پی استعفای، معروف بخیت، ژنرال محافظه کار این مسئولیت را برعهده گرفت.

آقای بخیت در پی اعتراضات خیابانی و اعتراض پارلمان به دلیل کندی روند اصلاحات سیاسی و اقتصادی از مقامش کناره گیری کرد.

آقای خصاونه، رئیس سابق دربار و مشاور مذاکره کنندگان صلح با اسرائیل در سال ۱۹۹۴ بوده است.

انتظار می رفت که تخصص او در امور حقوقی و عدم تعصبش نسبت به سیاست های حزبی، باعث شود که بهتر بتواند از عهده پیشبرد اقدامات مهمی مانند اصلاحات روند انتخابات و نظام سیاست های حزبی، تدارک برای برگزاری انتخابات شهری و تدوین پیش نویش تدابیری برای آزادسازی رسانه ها، برآید.

رسانه‌ها

کنترل شدید دولت بر رسانه ها در اردن همواره امری متداول بوده است. گزارشگران بدون مرز گفته اند، دولت روند روزنامه های اصلی را در دست دارد.

به گزارش سال ۲۰۱۰ گزارشگران بدون مرز " سلطنت، دین، قانون اساسی و مردی که رهبر آنهاست، همه خطوط قرمزی هستند که روزنامه نگاران نباید از آن عبور کنند."

هدف مدیا سیتی اردن – که یکی از نخستین شهرک های رسانه ای در منطقه بود- جذب سرمایه گذاری رسانه ها و ایجاد مرکزی برای فعالیت شبکه های ماهواره ای در منطقه است.

شبکه های رادیویی بی بی سی به زبان عربی رادیوی عربی "مونت کارلو دولیه" بر روی موج اف ام در امان و شمال اردن قابل دریافت هستند. تعداد رادیوهای خصوصی بر روی موج اف ام که عمدتا موسیقی پخش می کنند رو به افزایش است.

تعداد کاربران اینترنتی اردن تعا ژوئن ۲۰۱۰ حدود ۱.۷ میلیون برآورد شده است (InternetWorldStats).

در اوایل سال ۲۰۱۰ دادگاهی دستور داد که اینترنت نیز مشمول قانون مطبوعات و نشریات نیز می شود که اعتراض روزنامه نگاران را برانگیخت.

ملکه رانیا، همسر ملک عبدالله از یوتیوب به عنوان وسیله ای برای ارتباط عمومی و بیان اظهاراتش استفاده می کند. او همچنین در توئیتر نیز فعال است.

الدستور (قانون اساسی): روزنامه خصوصی، به زبان عربی

الرای: روزنامه خصوصی، به زبان عربی

الغد - روزنامه خصوصی، به زبان عربی

العرب الیوم - روزنامه به زبان عربی

جردن تایمز : روزنامه به زبان انگلیسی

استار: هفته نامه سیاسی، اقتصادی و فرهنگی، به زبان انگلیسی

رادیو تلویزیون دولتی اردن: متشکل از شبکه اصلی بر روی کانال ۱، شبکه ورزشی بر روی کانال ۲، شبکه فیلم های سینمایی بر روی کانال ۳ و شبکه ماهواره ای اردن

رادیو تلویزیون دولتی اردن: به زبانهای عربی، انگلیسی و فرانسه

رادیو فان: موج اف ام، تحت کنترل ارتش

روتانا اف ام: خصوصی، برنامه های سرگرمی

مود اف ام: خصوصی، موسیقی پاپ

پلی ۹۹.۶ - خصوصی، موسیقی پاپ

خبرگزاری دولتی پترا: تحت کنترل وزارت اطلاع رسانی

عمون نیوز: خصوصی، به زبان انگلیسی

عین نیوز: خصوصی، وبسایت خبری