نمایه سیاسی لبنان

تاریخچه

حق نشر عکس BBC World Service

لبنان یکی از متشنج ترین و پیچیده ترین کشورهای خاورمیانه است. این کشور طی سه دهه اخیر همواره در حاشیه و گاه در مرکز جنگها و درگیریهای ناشی از تاسیس کشور اسرائیل در منطقه بوده است.

لبنان در ماه ژوئیه سال ۲۰۰۶ به دنبال حمله گسترده اسرائیل به هدف نابود کردن مواضع گروه حزب الله، باری دیگر به صحنه نبردهای خونین بدل شد. از آن زمان ثبات نسبی که پس از جنگ داخلی ۱۹۹۰-۱۹۷۵ به دست آمده بود، تا حدودی از بین رفت.

لبنان کشوری کوچک و کوهستانی است که تا قبل از کسب استقلال در سال ۱۹۴۳ تحت قیمومت فرانسه بود. این کشور در طول تاریخ پناهگاهی برای اقلیتهای کشورهای منطقه بوده است. در نتیجه جمعیت آن شامل شاخه های مختلف مسیحیت، شیعیان و سنی ها، پیروان فرقه دروزیه (موحدون) و اقلیتهای دیگر است.

مراکز قدرت و ساختارهای حکومت بین گروههای متعدد و رقیب تقسیم شده اند. لبنان همچنین میزبان تعداد زیادی پناهنده فلسطینی است که در سالهای مختلف به این کشور مهاجرت کرده اند. اکثر این پناهندگان فلسطینی از حقوق قانونی و شهروندی محدودی برخوردارند.

از سال ۱۹۷۵ تا اوایل دهه ۱۹۹۰ لبنان صحنه یک جنگ داخلی خونین بود. قدرتهای منطقه ای، به خصوص اسرائیل، سوریه و سازمان آزادیبخش فلسطین، از این جنگ به عنوان عرصه ای برای منازعات خویش استفاده می کردند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بیروت زمانی به "پاریس خاور زمین" مشهور بود

نیروهای سوریه به فاصله کوتاهی پس از آغاز جنگ داخلی وارد بخشهایی از خاک لبنان شدند.

ارتش اسرائیل یک بار در سال ۱۹۷۸ و بار دوم در سال ۱۹۸۲ جنوب لبنان را اشغال کرد. اسرائیلی ها در سال ۱۹۸۵ به منطقه ای که خود آن را "حریم امنیتی" (در جنوب لبنان) نامیده بودند، عقب نشینی کردند. اسرائیل در سال ۲۰۰۰ از این منطقه بیرون رفت.

سوریه باوجودیکه نیروهای خود را پس از ۲۹ سال حضور نظامی، در سال ۲۰۰۵ از لبنان خارج کرده اما هنوز هم نفوذ سیاسی فراوانی در این کشور دارد.

خروج نیروهای سوریه به دنبال ترور رفیق حریری نخست وزیر لبنان عملی شد. گروه های مخالف سوریه دولت آن کشور را متهم به دخالت در قتل رفیق حریری می کنند. سوریه این اتهام را همواره رد کرده است.

در آن زمان برگزاری اجتماعات سیاسی گسترده در مخالفت و موافقت با سوریه باعث سقوط دولت وقت در لبنان شد و در ادامه سوریه را ناگزیر کرد که ارتش خود را از لبنان خارج کند.

در پائیز ۲۰۱۰ تصور می شد که احتمالا دادگاه به زودی علیه مظنونان به قتل رفیق حریری که از اعضای گروه حزب الله بودند، اعلام جرم کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption حمله گسترده اسرائیل در سال ۲۰۰۶ باری دیگر لبنان را به صحنه نبردهای خونین تبدیل کرد

اما بیم آن می رفت که اعلام دخالت حزب الله - که از سوی ایران و سوریه حمایت می شود- در قتل حریری باعث بروز درگیری های قومی شود.

سازمان ملل متحد خواستار انحلال تمام گروه های مسلح در لبنان شده است؛ از جمله پیکارجویان فلسطینی و شاخه نظامی حزب الله که بخش عمده ای از کشور را تحت کنترل دارد.

در سال ۲۰۰۶ شبه نظامیان حزب الله در حمله ای دو سرباز اسرائیلی را اسیر کردند. در مقابل اسرائیل جنوب لبنان را محاصره کرد و هدف حملات نظامی خود قرار داد. در این جنگ ۳۴ روزه حدود ۱۰۰۰ لبنانی که عمدتا غیر نظامی بودند، کشته شدند. آسیب به زیرساختهای غیرنظامی بسیار گسترده بود.

نیروهای حافظ صلح بین المللی به منطقه اعزام شدند تا بر اجرای توافق آتش بس که با میانجگری سازمان ملل متحد به ثمر رسیده بود، نظارت داشته باشند.

اما رهبر حزب الله درخواست های سازمان ملل مبنی بر خلع سلاح را رد کرده است. از طرف دیگر شکاف های سیاسی در بیروت، مسئله حضور نظامی این گروه در جنوب و پیدا کردن راه حلی برای آن را تحت الشعاع قرار داده است.

لبنان دارای نرخ بالای باسوادی و فرهنگ سنتی بازرگانی است. این کشور همچنین از دیرباز یکی از مراکز مهم تجاری برای خاورمیانه محسوب شده است.

در یک نگاه

نام کامل: جمهوری لبنان

جمعیت: ۴.۳ میلیون (منبع: سازمان ملل متحد۲۰۱۰)

پایتخت: بیروت

مساحت: ۱۰۴۵۲ کیلومتر مربع

زبان اکثریت: عربی

دین اکثریت: اسلام، مسیحی

امید به زندگی:۷۱سال (مردان) و ۷۵ سال (زنان)( منبع: سازمان ملل متحد)

واحد پول: ۱پوند ( یا لیره) لبنانی = ۱۰۰ پیاستر

صادرات عمده: مواد غذایی و تنباکو

سرانه درآمد ناخالص ملی: ۹.۰۸۰ دلار (بانک جهانی ۲۰۱۰)

نشانه اینترنتی: lb.

کد بین المللی تلفن: ۹۶۱+

رهبران

متولد ۱۹۴۸، عمشیت (لبنان)

حق نشر عکس BBC World Service

پس از شش ماه بن بست سیاسی ای که به دنبال پایان ریاست جمهوری امیل لحود به وجود آمد بالاخره در ماه مه ۲۰۰۸ نمایندگان پارلمان لبنان ژنرال میشل سلیمان را به مقام ریاست جمهوری برگزیدند.

توافقی که راه را برای ریاست جمهوری او هموار کرد به یکی از شدید ترین موارد از خصومت های جناحی و فرقه ای از پایان جنگ داخلی به این سو پایان داد.

همزمان با افزایش درگیری ها، بالاخره دولت مورد حمایت غرب و از آن سو مخالفان دولت به رهبری گروه حزب الله بر سر ریاست جمهوری میشل سلیمان به عنوان گزینه ای بینابینی به توافق رسیدند.

میشل سلیمان در روز آغاز کار خود، شروع فصل تازه ای را در تاریخ لبنان ستود که در آن شهروندان این کشور در مقابل فشاری که به نابودی ملت منجر می شد "تسلیم نشدند".

ریاست جمهوری ژنرال سلیمان بدون مخالفت هیچ یک از گروه‌های رقیب آغاز شد و همه او را سیاستمداری متحد کننده می دانند. بی طرفی او و همینطور دور نگه داشتن ارتش به هنگام بحرانهای سیاسی باعث شده که تمام گروه های متخاصم برای وی احترام ویژه ای قائل شوند.

او یک مسیحی از اقلیت مارونی است و به این ترتیب انتخاب او با الزامات پیچیده تقسیم قدرت در لبنان نیز انطباق دارد که بر آن اساس رئیس جمهور باید مسیحی باشد.

حق نشر عکس Reuters

تمام سلام در آوریل ۲۰۱۳ و پس از استعفای نجیب میقاتی و انحلال کابینه وی، به عنوان نخست وزیر جدید لبنان مامور تشکیل دولت شد.

پس از آن ده ماه به طول انجامید تا آقای سلام موفق شد کابینه ائتلافی تشکیل دهد. در همین حال برگزاری انتخابات به تعویق افتاد و قرار است در نوامبر ۲۰۱۴ برگزار شود.

کابینه تمام سلام متشکل از دو شاخه اصلی و مخالف است؛ ائتلاف سیاسی حزب الله موسوم به ۸ مارس، و ائتلاف به رهبری سعد حریری موسوم به چهارده مارس.

ائتلاف موسوم به ۱۴ مارس عمدتا متشکل از گروه‌های سنی به رهبری سعد پسر رفیق حریری، نخست وزیر سابق لبنان است. این ائتلاف از مخالفان بشار اسد حمایت می‌کند.

جناح مخالف آن یعنی ائتلاف ۸ مارس شامل حزب‌الله، جنبش امل (دو گروه شیعه) و جریان ملی آزاد لبنان به رهبری میشل عون از مسیحیان مارونی است.

نیروهای حزب الله لبنان به طور فعالانه در جنگ داخلی سوریه حضور دارند و از بشار اسد، رئیس‌جمهوری این کشور حمایت می‌کنند.

وقتی سلام تمام از سوی رئیس جمهوری لبنان مامور تشکیل دولت شد از حمایت تمام جناح ها برخوردار بود و انتظار می رفت که تشکیل دولت زمان زیادی به طول نیانجامد اما وقفه طولانی نشان می دهد که اختلاف بین سیاستمداران لبنان تا چه حد عمیق است.

خلائی که با نبود دولت در لبنان به وجود آمد زمینه را برای کشیده شدن دامنه خشونت های ناشی از جنگ داخلی سوریه، به این کشور، به وجود آورد.

آقای تمام هنگام معرفی کابینه جدید گفت که "ترکیب کابینه بهترین فرمولی است که به وسیله آن لبنان فرصت رویارویی با چالش های پیش رو را پیدا خواهد کرد."

اما بعضی از این چالش ها به اندازه ای سخت هستند که کابینه ممکن است بر سر هر کدام از موضوعات کلیدی به بن بست سیاسی برسد.

تمام سلام در سال ۱۹۴۵ در خانواده ای که از رجال سیاسی لبنان بودند به دنیا آمد. پدرش، صائب سلام در شش دوره بین سال های ۱۹۵۲ و ۱۹۷۳ نخست وزیر لبنان بود.

آقای سلام متعلق به هیچیک از احزاب سیاسی نیست و همین موضع مستقل موجب پذیرش و در نهایت انتخاب او با اکثریت قاطع از سوی پارلمان شد.

او نخستین بار در سال ۱۹۹۶ در انتخابات پارلمانی برنده شد و در سال های ۲۰۰۸ و ۲۰۰۹ در دولت اتحاد ملی به رهبری فواد سینیورا، وزیر فرهنگ لبنان بود.

رسانه‌ها

حق نشر عکس AP
Image caption سازمان گزارشگران بدون مرز در ارزیابی خود لبنان را دارای آزادترین رسانه ها در جهان عرب می داند

لبنان شبکه های رسانه ای پویا، پیشرفته و متنوعی دارد که نشانگر واقعیت چند حزبی و وجود فرقه ها و اقلیت های قومی مختلف در کشور است.

لبنان نخستین کشور در جهان عرب بود که به شبکه های رادیو تلویزیونی مستقل اجازه فعالیت داد. ولی دولت حق دخالت در مدیریت شبکه ها و پخش اخبار از آنها را برای خود محفوظ نگه داشته است. برخی از رسانه ها در اختیار سیاستمداران بلندپایه کشور است.

شبکه تلویزیونی المنار که از سوی گروه شبه نظامی حزب الله حمایت می شود، بسیار بحث برانگیز است

سازمان گزارشگران بدون مرز در ارزیابی خود لبنان را دارای آزادترین رسانه ها در جهان عرب می داند. هرچند در این کشور هم خبرنگاران با فشارهای سیاسی و دستگاه قضائی روبرو هستند.

بخش اعظم رسانه های کنونی در سالهای پس از جنگ داخلی توسط گروه های مختلف مسلمان و مسیحی تاسیس شده اند.

شبکه تلویزیونی المنار که از سوی گروه شبه نظامی حزب الله حمایت می شود، همیشه بسیار بحث برانگیز بوده است. مراکز و تاسیسات این شبکه در جریان جنگ سال ۲۰۰۶ به شدت مورد حمله اسرائیل قرار گرفتند.

استفاده از شبکه های ماهواره ای و کابلی در لبنان فراگیر است.

طی جنگ داخلی نظارتی بر شبکه های رادیویی نبود. در نتیجه بیش از ۱۰۰ رادیو مشغول به فعالیت بودند. ولی با تصویب قانونی در سال ۱۹۹۶ در ارتباط با لزوم کسب مجوز، دولت موفق به کنترل رسانه ها شد و در نتیجه تعداد رادیوهای مستقل را کاهش داد.

اولین شبکه های خصوصی و تجاری تلویزیونی فعالیت خود را در اواخر دهه ۵۰ میلادی در لبنان آغاز کردند. "کمپانی تلویزیونی لبنان" در سال ۱۹۵۹ و "تله اورینت"، با حمایت مالی شبکه ای بی سی آمریکا، در سال ۱۹۶۲ فعالیت خود را شروع کردند.

ده ها شبکه خصوصی رادیویی فعال هستند. رادیو عربی بی بی سی و رادیو فرانس اینترناسیونال از طریق ایستگاه های شریک شان پخش می شوند.

انتقاد از مقام های دولتی و سیاست هایشان هر روز در ده ها روزنامه و صدها گاهنامه دیده می شود.

با اینکه مطبوعات به صورت سازمان یافته سانسور نمی شود، اما افترا به رئیس جمهور و سران دیگر کشور و همینطور برانگیختن اختلاف های قومی و مذهبی در رسانه ها ممنوع است.

تعداد کاربران اینترنتی تا ژوئن ۲۰۱۱، حدود ۱.۲ میلیون نفر برآورد شده است (Internetworldstats.com).

به گفته موسسه OpenNet Initiative لبنان یکی از معدود کشورهای خاورمیانه است که در آن فیلترینگ وجود ندارد.

النهار: روزنامه خصوصی، به زبان عربی

السفیر : روزنامه خصوصی، به زبان عربی

الانوار: روزنامه خصوصی، به زبان عربی

المستقبل - روزنامه، طرفدار حریری

الدیار: روزنامه خصوصی، به زبان عربی

دیلی استار: به زبان انگلیسی

لوریان لوژور: به زبان فرانسه

سازمان رادیو و تلویزیون لبنان (ال بی سی): تجاری، پخش در سراسر کشور. با داشتن کانالهای ال‌بی‌سی ست، ال‌بی‌سی یوروپ، ال‌بی‌سی آمریکا، ال‌بی‌سی ست استرالیا و ال‌بی‌سی نغم

تلویزیون المنار: هوادار حزب الله

فیوچر تی وی: تجاری

تله لیبان: دولتی

صدای لبنان: تجاری

رادیو دلتا: تجاری

صوت الغد: تجاری

رادیو لیبان: دولتی

خبرگزاری ملی لبنان - دولتی