نمایه سیاسی تاجیکستان

تاریخچه

حق نشر عکس BBC World Service

تاجیکستان، یکی جمهوری‌های اتحاد جماهیر شوروی سابق، اندکی پس استقلال در سال ۱۹۹۱ درگیر یک جنگ داخلی شد.

تاجیکستان کشوری کوهستانی و ناهموار با دره های سرسبز در شمال و جنوب، فقیرترین کشور آسیای میانه است.

تاجیکها بزرگترین گروه قومی در این کشور هستند و اقلیت ازبک حدود یک چهارم جمعیت این کشور را تشکیل می دهد. بیش از نیمی از جمعیت تاجیکستان به کشاورزی مشغولند و فقط یک پنجم آن در بخش صنعت فعالند.

حدود نیمی از جمعیت تاجیکستان کمتر ۱۴ سال دارند.

زبان تاجیکی به فارسی که در ایران و افغانستان (دری) تکلم می شود، بسیار نزدیک است.

جنگ داخلی پنج ساله بین دولت تحت حمایت مسکو و مخالفان تحت رهبری اسلامگراها که در آن حدود ۵۰ هزار نفر کشته و افزون بر یک دهم جمعیت از کشور متواری شدند، در سال ۱۹۹۷ با وساطت سازمان ملل متحد و امضای یک معاهده صلح میان طرفین خاتمه یافت.

اقتصاد تاجیکستان پس از جنگ دیگر هیچگاه بهبود نیافت. فقر در کشور گسترده است. تقریبا نیمی از تولید ناخالص ملی توسط مهاجرانی که در خارج از کشور – به ویژه روسیه- کار می کنند، به دست می آمد. اما این درآمد نیز با بحران اقتصادی جهانی کاهش یافت.

تاجیکستان به واردات نفت و گاز وابسته است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption زبان تاجیکی به فارسی که در ایران و افغانستان (دری) تکلم می شود، بسیار نزدیک است

سختی های اقتصادی به عنوان یکی از دلایلی شناخته می شود که باعث شده مردم - به خصوص جوانان – بیشتر به سوی اسلام متمایل شوند.

تاجیکستان از سوی همسایگان خود متهم می شود که به اسلامگرایان شورشی اجازه می دهد از خاک آن کشور برای برپا کردن اردوگاههای آموزشی استفاده کنند، دولت تاجیکستان همواره این اتهام را قویا رد کرده است.

تاجیکستان به علت مشکلات امنیتی مداوم و شرایط اقتصادی وخیم خود شدیدا متکی به حمایت روسیه بوده است.

نظامیان روسیه امنیت بخش عمده ای از مرزهای این کشور با افغانستان را بر عهده داشتند. پس از خروج کامل نظامیان روسی از این مناطق تا میانه سال ۲۰۰۵، ماموریت مرزبانی به تاجیکان سپرده شد.

درگیری میان نظامیان روس و مرزبانان تاجیک با قاچاقچیان مواد مخدر در مرزها امری متداول است زیرا تاجیکستان نخستین ایستگاه در مسیر قاچاق مواد مخدر از به روسیه و سپس به غرب است.

در اکتبر ۲۰۰۴ روسیه رسما یک پایگاه نظامی با چند هزار نفر پرسنل درشهر دوشنبه، پایتخت تاجیکستان برپا کرد.

همچنین کنترل یک مرکز تجسس های فضایی متعلق به دوران اتحاد شوروی را درشهر نوراک از سر گرفت. این اقدامات به معنای تلاش روسیه به منظور مقابله با گسترش نفوذ آمریکا در آسیای میانه تلقی شده است.

در یک نگاه

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اقتصاد تاجیکستان پس از جنگ دیگر هیچگاه بهبود نیافت

جمعیت: ۷ میلیون نفر (سازمان ملل متحد ۲۰۱۰) پایتخت: دوشنبه مساحت: ۱۴۳.۱۰۰ کیلومتر مربع زبان اکثریت: تاجیکی، ازبکی، روسی دین اکثریت: اسلام امید به زندگی: ۶۵ سال (مردان) - ۷۱ سال (زنان) (سازمان ملل) واحد پول: ۱ سامانی =۱۰۰ درم صادرات عمده: آلومینیم، برق، پنبه، میوه و منسوجات سرانه در آمد ناخالص ملی: ۸۰۰ دلار (منبع: بانک جهانی در سال ۲۰۱۰) کد تلفن بین المللی: ۹۹۲+ نشانه اینترنتی: tj.

رهبران

متولد ۱۹۵۲، کولاب

حق نشر عکس BBC World Service

در سال ۱۹۹۲، پس از استعفای اجباری رحمان نبی اف، نخستین رهبر این کشور پس از استقلال از اتحاد جماهیر شوروی سابق، امامعلی رحمان که قبلا رئیس یک مزرعه پنبه بود، به مقام ریاست شورای عالی تاجیکستان منصوب شد.

در سال ۱۹۹۴، امامعلی رحمان به مقام ریاست جمهوری انتخاب شد. پس از اتمام دوره پنج ساله، در سال ۱۹۹۹ و این بار به مدت هفت سال به این مقام برگزیده شد.

او برای سومین بار در سال ۲۰۰۶ انتخاب شد؛ درانتخاباتی که به گفته ناظران بین اللملی عادلانه و آزاد برگزار نشد.

مخالفان دولت انتخابات را تحریم کردند و آن را تکرار انتخابات نمایشی در دوران شوروی سابق، قلمداد کردند.

آقای رحمان در سال های نخستین دهه ۱۹۹۰ نقش بسیار مهمی در تلاش نیروهای حامی کمونیست ها برای بیرون راندن شورشیان ملی و اسلامگرا ازشهر دوشنبه ایفا کرد.

او خود شخصا رهبری نیروهای منطقه جنوبی کولاب را بر عهده گرفت، از دخالت نیروهای جمهوری های سابق دیگر شوروی استقبال کرد.

پس از سالها جنگ داخلی و خشونت، ثبات تاحدودی به کشور برگشته است.

آقای رحمان قدرت زیادی در سیاست کشور دارد. حزب دمکراتیک خلق، به رهبری او تقریبا همه کرسی های مجلس را در اختیار دارد.

ناظران غربی می گویند انتخابات پارلمانی در سال های۲۰۰۵ و ۲۰۱۰ فاقد استانداردهای بین المللی بود.

با این وجود او او از محبوبیت نسبتا وسیعی برخوردار است.

تاجیکستان هنوز هم کشور فقیری است اما بسیاری از مردم از پایان جنگ داخلی و آرامش در کشور راضی اند. جنگ های اوایل سال ۱۹۹۰ به کشته شدن ده ها هزار نفر و فرار ۱۰ درصد از جمیعت کشور انجامید.

آقای رحمان سال ۲۰۰۷ میلادی به شهروندان کشورش دستور داد که پسوندهای روسی را از نام خانوادگی خود حذف کنند. خود او که تا آن زمان نام خانوادگی اش رحمانف بود آن را به رحمان تغییر داد. آقای رحمان گفت این کار برای فاصله گرفتن از گذشته ای است که تحت حاکمیت اتحاد شوروی بود.

رسانه‌ها

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption هیچ روزنامه ای در تاجیکستان چاپ نمی شود

تلویزیون محبوبترین رسانه در تاجیکستان است. علاوه بر شبکه های رادیویی و تلویزیونی دولتی، بیش از ده شبکه تلویزیونی خصوصی که تولید اصلی انها برنامه های سرگم کننده است، در کشور فعالیت دارند.

نخستین شبکه رادیوی مستقل شهر دوشنبه در سپتامبر سال ۲۰۰۲، پس از چهار سال انتظار برای کسب مجوز، آغاز به کار کرد. بیش از ۲۰۰ نشریه مجوز رسمی دارند، اما هیچکدام روزنامه نیستند. نشریات خصوصی خوانندگان بسیار کمی دارد.

رادیو تنها رسانه ای است که در تمام کشور در دسترس است.

بعضی از نشریات دولتی و شماری دیگر وابسته به احزاب و گروههای سیاسی هستند.

به گزارش سازمانهای مدافع حقوق رسانه ها، آزادی مطبوعات در تاجیکستان، با وجود تاکید بر آن در قانون اساسی کشور، رعایت نمی شود.

به گفته فریدام هاوس، حکومت تاجیکستان خبرنگاران مستقل را تحت فشار قرار می دهد و اکثر چاپخانه های و استودیوهای رادیو و تلویزیونی را به شدت کنترل می کند.

تا ژوئن ۲۰۱۰ تعداد کاربران اینترنتی تاجیسکتان حدود ۷۰۰ هزار نفر برآورد شده است. (InternetWorldStats).

رقابت کمی بین ارائه دهندگان اینترنت هست و هزینه دسترسی به اینترنت هنوز بالاست.

منبر خلق - نشریه متعلق به حزب خلق دموکراتیک، حزب حاکم جمهوریت - نشریه دولتی به زبان تاجیکی، با سه بار چاپ در هفته خلق آوازی - نشریه دولتی به زبان ازبکی، با سه بار چاپ در هفته نارودنایا گازتا - نشریه دولتی به زبان روسی، با سه بار چاپ در هفته نیروی سخن - هفته نامه خصوصی به زبان تاجیکی ندای رنجبر - هفته نامه به زبان تاجیکی متعلق به حزب کمونیست تاجیکستانا گلوس- هفته نامه به زبان روسی متعلق به حزب کمونیست تاجیکستان - هفته نامه مستقل به زبان تاجیکی نجات - هفته نامه به زبان تاجیکی متعلق به حزب نهضت اسلامی

تلویزیون تاجیکستان - شبکه تلویزیون دولتی تلویزیون ملی سغد - شبکه تلویزیون دولتی در شمال کشور تلویزیون ختلان - شبکه تلویزیون دولتی در جنوب کشور

اس ام تی (تلویزیون مستقل تاجیکستان) - خصوصی، پخش از دوشنبه

رادیو تاجیکستان – دولتی، بادر اختیار داشتن شبکه های رادیو تاجیکستان، رادیو صدای دوشنبه، رادیو فرهنگ و آواز تاجیک

رادیو امروز – خصوصی، پخش سراسری

رادیو وطن- خصوصی، پخش از دوشنبه

رادیو آسیا پلاس - خصوصی، پخش از دوشنبه

رادیو تیروز – خصوصی، پخش از خجند

آسیا پلاس - خصوصی، با صفحه های به زبان انگلیسی

خاور - دولتی، با صفحه های به زبان انگلیسی

اوستا – خصوصی، با صفحه های به زبان انگلیسی