آسیای مرکزی از دیروز تا فردا: سفری به طراز

پخش این فایل در دستگاه شما پشتیبانی نمی شود.

مؤسسة نظرسنجی گیلاپ (gallup) می‌گوید، که مردم قزاقستان در مقایسه‌ با کشورهای دیگر آسیای میانه‌ کمتر مذهبی هستند.

امّا وقوع چند مورد خشونتهای مذهبی در سال گذشتة میلادی، تصویر قزاقستان را به عنوان کشوری آرام، مرفّه و در حال توسععه دگرگون ساخته.

در سفری به جنوب قزاقستان برای تهیة گزارشهای “اسیای مرکزی: از دیروز تا فردا” به شهر طراز رفتم.

طراز صحنه حوادث خونبار

شهر طراز، که صحنة حوادث خونبار شده، مرکز ولایت جمبول قزاقستان است، حدود نیم میلیون جمعیت دارد، که 70 درسدشان قزاق هستند.

اکثریّت مردم طراز، مثل ساکنان شهرهای دیگر جنوب قزاقستان، مسلمانند. مسیحیان بزرگترین اقلیّت مذهبی به شمار می‌روند.

آن روز جمعه بود و در نزد مسجد این شهر دهها نفر، به ویژه جوانان به نظر می‌رسیدند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption چند سالی پیش دیدن چنین صحنه ای در نزدیکی مسجد مرکزی شهر طراز غیرامکان بود

امّا حالا حضور گستردة جوانان در مساجد قزاقستان، تصویریست عادّی، اگر چه بسیاری از آنها از حوادث خشونتباری که به مسلمانان نسبت داده می‌شود، فاصله می‌گیرند.

یک دانشجو، که به زبان ترکمنی صحبت می‌کرد، گفت، که “به خاطر آن که مسلمان و بندة خدا هست” خواندن نماز را برای خود واجب می‌داند.

او گفت، حادثه‌ای، که ماه نوامبر سال گذشته در طراز رخ داد، “به اسلام هیچ ربطی ندارد.”

“بعزی افراد زیر نقاب اسلام، چنین اعمالی را مرتکب می‌شوند، ”-افزود این دانشجو.

حادثه‌ای که قزاقستان را تکان داد

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در این جا عظمت قارییف پس از به قتل رساندن چند تن از ساکنان شهر طراز، از جمله چند پولیس و مأمور امنیتی، خود را منفجر کرد.

آن حادثه قزاقستان را تکان داد. مقامات رسمی مسئولیت این انفجار و موارد قتل را به عهدة گروههای اسلامگرا وا‌گذار کردند.

چند روز پس از این انفجار نمایندة داده استانی قزاقستان اعلام کرد، که پولیس 6 تن از همدستان آقای قارییف را بازداشت کرد، که هدفشان جهاد علیه حکومت بوده است.

تانژاریق تورغنقولاو، استاد فلسفه در دانشگاه طراز است. او زیر نظر ادارة استانی امور داخله بر روی طرحی کار می‌کند با عنوان “فیرقه‌های پرخاشگر”.

او گفت، “با این نظر مخالف است، که انفجارها کار مسلمانان بوده است. اگر به عاملان نگاه کنیم، آنها هیچ ارتباطی با اسلام ندارند. داده استانی اعلام کرده، فردی که انفجارها را در طراز انجام داده، تحت تأثیر موادّ مخدِّر بوده.”

امّا پرسشی مطرح است، که چرا این گونه موارد رو به افزایش است.

آقای تورغنقولاف در پاسخ به این سؤال گفت که “در 70 سال اخیر یا بیشتر، جامعة ما بی‌خدا بود و حالا بسیاری از جوانان ما تحت تأثیر مبلّغان مذهبی خارجی قرار گرفته‌اند و برخی از آنان مردم را به مسیر ستیزه‌جویانه فرا می‌خوانند.”

پس از وقوع دو انفجار در شهر عاطراف (اتیره و) در 31 اکتبر سال گذشته، دولت قزاقستان فعالیّت سازمان “سربازان خلافت”-را، که مسئولیت این انفجارها را بر عهده گرفته بود، ممنوع کرد.

چرا مردم افراطی می‌شوند؟

به اعتقاد صالح آینورال، پروفسور دانشگاه بین‌المللی احمد یسوی در شهر ترکستان قزاقستان “باید معرفت دینی را در این جا گسترش داد.”

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption تانژاریق تورغنقولاو: در 70 سال اخیر یا بیشتر، جامعة ما بی‌خدا بود و حالا بسیاری از جوانان ما تحت تأثیر مبلّغان مذهبی خارجی قرار گرفته‌اند و برخی از آنان مردم را به مسیر ستیزه‌جویانه فرا می‌خوانند.

“گر به مردم آموزش دینی ندهید، اگر بازار را به حزبوتّهریر، سلفیان و دیگران وا‌گذار کنید، بخشی از جمعیت می‌توانند افراطی شوند، ”-می‌گوید پرافیسّسور آینورال.

امّا به گفتة او “گر اسلام واقعی را این جا آموزش دهیم، فکر نمی‌کنم جریانهای اسلامی افراطی بتوانند این جا پیروز‌ شوند.”

در جنوب قزاقستان گرایش مردم به فرقه‌های مختلف اسلام و ادیان دیگر بیشتر مشاهده می‌شود.

تا حال در ولایت جمبول بیش از چهارصد سازمان مذهبی ثبت شده است.

یکی از مسیرهای انتقال اسلحه و موادّ مخدِّر از آسیا به اروپا از این جا می‌گذرد. بسیاری قزاقستان را به خاطر موقعیّت جغرافیای‌اش برای گروههای تبهکار و همچنین افراطگرایان مذهبی جذّاب می‌دانند.

اعتقاد به اسلام و افراطگرایی مذهبی؟

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption این دانشجوی ترکمن در قزاقستان می گویدبه خاطر آن که مسلمان و بندة خدا هست” خواندن نماز را برای خود واجب می‌داند.

در بسیاری از شهرهای جنوب قزاقستان مزارها و اماکینی هستند، که به باور مردم، مقدّسند. این بیانگر اعتقاد مردم به اسلام است، که با افراطگرایی مذهبی رابطه‌ای ندارد.

در زمان شوروی تخریب مساجد و چنین اماکینی را یکی از راههای مبارزه با اسلام می‌دانستند، که به نظر می‌رسد آب در هاون کوبیدن بوده است.

به گفتة میرهمد میرخالداراف، روزنامه‌نگار و مورخ، که در شهرستان سیرم در جنوب قزاقستان زندگی می‌کند، “تا انقلاب اکتوبر سال 1917 در روسیه در سیرم 53 مسجد فعالیت می‌کرد. سال 1976 آخرین مسجد را تخریب کردند و به رهبران گزارش دادند، که دیگر در این جا مسجدی باقی نمانده.”

آقای میرخالداراف افزود، که “هالا پس از استقلال قزاقستان 32 مسجد در سیرم دوباره بنیاد شده.”

با وجود آزادیهای مذهبی، حالا تأسیس نهادها و سازمانهای دینی در قزاقستان ممنوع است. مقامات قزاق هدف از این امر را جلوگیری از اختلافات قومی و مذهبی می‌دانند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption پس از کسب استقلال قزاقستان مساجد و مدارس زیادی در این کشور بنیاد شده اند

امّا منتقدان می‌گویند، که دولتهای آسیای مرکزی به بهانة مبارزه با افراطگرايي به سرکوب مخالفان و محدود ساختن آزادیهای مذهبی مشغولند.

به گفتة کارشناسان، فقر، بیکاری و فساد موجب می‌شود، که جوانان به گروههای افراطگرا بپیوندند.

کشورهای آسیای مرکزی برای مقابله با افراطگرایی با هم همکاری می‌کنند.

به عنوان مثال، تابستان گذشته قزاقستان علی‌رغم انتقاد مدافعان حقوق بشر 28 پناهجوی ازبک را به ازبکستان تحویل داد.

آنها به خاطر عقاید مذهبیشان از تعقیب نیروهای امنیتی ازبکستان به قزاقستان پناه برده بودند. امّا قزاقستان به آنها پناهندگی نداد.

مطالب مرتبط