نمایه سیاسی سرزمین‌های فلسطینی

تاریخچه

حق نشر عکس BBC World Service

جمعیت فلسطینیان حدود ۱۰ تا ۱۱ میلیون نفر است که بخشی از آنها در سرزمین تاریخی فلسطین و بخشی دیگر در کشورهای عربی همسایه در تبعید زندگی می کنند.

درگیری های مداوم با اسرائیل و اختلاف بر سر وضعیت فلسطینیان در تبعید، تلاش ها برای ایجاد کشور فلسطینی در کرانه باختری رود اردن و نوار غزه در ساحل مدیترانه را بی اثر کرده است.

جنگی که در پی تاسیس اسرائیل در سال ۱۹۴۸ در گرفت به قیمویمت بریتانیا پایان داد و منجر به تقسیم فلسطین بین اسرائیل، سرزمین های شرقی رود اردن و مصر شد.

جنبش ملی فلسطینی به تدریج در کرانه باختری رود اردن و نوار غزه مجددا تشکیل شد که توسط اردن و مصر اداره می شد و در اردوگاه های پناهندگی در کشورهای عربی به فعالیت ادامه می داد.

مدت کوتاهی پیش از بروز جنگ شش روزه سال ۱۹۶۷، سازمان آزادیبخش فلسطین ظهور کرد که هدایت دیگر گروه های جنبش ملی فلسطینی را بر عهده گرفت. اسرائیل در طی جنگ شش روزه کرانه باختری، غزه و شرق بیت المقدس را تحت تصرف خود درآورد.

سازمان آزادیبخش فلسطین به رهبری یاسر عرفات در مجامع بین المللی به عنوان نماینده فلسطینی ها به رسمیت شناخته شد. در پی آن پیمان اسلو با اسرائیل در سال ۱۹۹۳ به امضا رسید که به موجب آن تشکیلات خودگران فلسطین به رسمیت شناخته شد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption بیت المقدس نخستین قبله مسلمانان جهان بوده است

این تشکیلات، تا زمانی که توافقی برای حل اختلافات و درگیری ها حاصل شود، اداره بخش هایی از کرانه باختری (به استثنای بیت المقدس شرقی) و نوار غزه را بر عهده گرفت.

ادامه درگیری های خشونت آمیز و شهرک سازی اسرائیلی ها روند رسیدن به یک توافق نهایی را به تعویق انداخته و به مشاجرات طرفین بر سر تاثیر و ارزش پیمان اسلو دامن زده است.

جنبش حماس که کنترل نوار غزه را در سال ۲۰۰۷ در دست گرفت پیمان اسلو را صریحا نفی می کند. تشکیلات خودگردان فلسطینی که برآمده از سازمان آزادیبخش فلسطین است، نماینده فلسطینیان در مجامع بین المللی است.

این تشکیلات تحت ریاست فردی که مستقیما از سوی مردم انتخاب شده، فعالیت می کند. رئیس تشکیلات سپس نخست وزیر و دولت را تایین می کند. دولت باید از سوی شورای قانونگذاری فلسطین تایید شود.

بر اساس پیمان اسلو، فلسطینیان در دو منطقه کنترل دارند، منطقه ای غیر نظامی با کنترل امنیت آن (منطقه A) و منطقه ای غیرنظامی بدون داشتن کنترل آن (منطقه B)

اسرائیل کنترل جاده ها و گذرگاه ها، شهرک های یهودی نشین و دره اردن را دراختیار دارد و گاهی برای مبارزه با گروه های مسلح به مناطق شهری حمله می کند.

فتح از سازمان آزادییخش فلسطین تا پیش از انتخابات شورای قانونگذاری در سال ۲۰۰۶ که در آن حماس به پیروزی رسید، تشکیلات خودگران را اداره می کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption درگیری های مداوم با اسرائیل تلاش ها برای ایجاد کشور فلسطینی را بی اثر کرده است

اما همزیستی نه چندان مسالمت آمیز میان محمود عباس، رئیس تشکیلات و دولتِ به رهبری حماس با درگیری مسلحانه میان فتح و شاخه نظامی حماس رو به زوال گذاشت که نهایتا منجر شد حماس قدرت را در غزه در ژوئن ۲۰۰۷ به تصرف خود در آورد و متعاقب آن آقای عباس، دولت حماس را منحل اعلام کند.

دو منطقه متعلق به تشکیلات خودگردان هرکدام جداگانه توسط یکی از شاخه های سازمان آزادیبخش فلسطین اداره می شود. کرانه باختری تحت کنترل فتح است و حماس اداره نوار غزه را بر عهده دارد.

تلاش های مصر در نقش میانجی برای اتحاد دو گروه تاکنون موفقیت چندانی در بر نداشته است.

مذاکرات میان تشکیلات خودگردان به رهبری فتح و اسرائیل در خصوص یافتن راه حلی برای پایان مخاصمه همچنان با حمایت های بین المللی ادامه دارد، اما عدم توافق بر سر وضعیت فلسطینیان خارج از سرزمین های فلسطینی، سرنوشت بیت المقدس که هر دو طرف آن را پایتخت خود می دانند و همچنین ادامه ساخت شهرک های یهودی نشین از موانع اصلی پیشرفت این مذاکرات است.

خودداری حماس و اسرائیل برای مذاکره با دیگری و درگیری مسلحانه میان شان، چشم انداز صلح را تیره کرده است.

در فوریه ۲۰۱۲ محمود عباس در پی مذاکراتش با خالد مشعل، از رهبران حماس اعلام کرد که ریاست دولت انتقالی فلسطینیان را بر عهده خواهد گرفت.

قرار است دولت انتقالی، با عنوان دولت وحدت ملی، انتخابات ریاست تشکیلات خودگردان و همچنین انتخابات پارلمان فلسطینی را در کرانه باختری و نوار غزه برگزار کند.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل با محکومیت توافق فتح و حماس گفت که تشکیلات خودگردان فلسطین باید میان آشتی با حماس و صلح با اسرائیل یکی را انتخاب کند.

در یک نگاه

جمعيت: 4.4 ميليون نفر (سازمان ملل متحد 2007)

پايتخت پيش بينی شده: بيت المقدس شرقی. در حال حاضر رام الله مرکز اجرایی تشکیلات خودگردان است.

مساحت: وزارت اطلاع رسانی فلسطین مساحت کرانه باختری 5970 کیلومتر مربع و مساحت نوار غزه را 365 کیلومتر مربع ذکر کرده است.

زبان عمده:عربی

دين اکثريت: اسلام

اميد به زندگی: 73 سال (مردان) و 75 سال (زنان) (سازمان ملل متحد)

واحد پول: ۱ دينار اردن = ۱۰۰فلس و 1 شکله جدید اسرائيل = ۱۰۰ آگوروت جديد

صادرات عمده: مرکبات

سرانه در آمد ناخالص ملی: 1230 دلار (تخمینی، بانک جهانی 2007)

نشانه اینترنتی: ps.

کد بين المللی تلفن: 970+

رهبران

متولد ۱۹۳۵، در صافد (در شمال اسرائیل کنونی)

حق نشر عکس BBC World Service

محمود عباس، نخست وزیر سابق فلسطینیان و کاندیدای فتح در ژانویه ۲۰۰۵ به عنوان جایگزین یاسر عرفات، رهبر فقید فلسطینیان انتخاب شد.

آقای عباس که در میان اعراب به ابومازن معروف است، پس از درگذشت آقای عرفات رهبری سازمان آزادیبخش فلسطین را برعهده گرفت و از سال ۱۹۶۹ معاون او بود.

پیروزی غافلگیرکننده جنبش شبه نظامیان اسلامی حماس در انتخابات پارلمانی در ژانویه ۲۰۰۶ تنش میان گروه های مختلف فلسطینی را افزایش داد.

آغاز درگیری خشونت بار میان حماس و فتح به رهبری محمود عباس نگرانی های بابت وقوع جنگ داخلی را به وجود آورد.

در فوریه ۲۰۰۷ حماس و فتح بر سر تشکیل دولت اتحاد ملی به توافق رسیدند. اما حماس با تصرف قدرت در غزه در ژوئن ۲۰۰۷، عملا مفهوم دولت ائتلافی را زیر سئوال برد که نهایتا به اعلام انحلال دولت از سوی محمود عباس منتهی شد.

دوره کنونی آقای عباس می بایست در ژانویه ۲۰۰۹ پایان می یافت، اما او در سال ۲۰۰۸ اعلام کرد که به منظور برگزاری همزمان انتخابات پارلمانی و انتخاب رئیس تشکیلات، دوره خود را برای یک سال دیگر تمدید خواهد کرد. این اقدام با انتقاد حماس همراه بود.

در نوامبر ۲۰۰۹ آقای عباس گفت که در اعتراض به موانع موجود در مسیر مذاکرات صلح با اسرائیل در انتخابات آینده – که قرار بود در ژانویه ۲۰۱۰ برگزار شود - خود را کاندیدا نخواهد کرد. برگزاری این انتخابات به تعویق افتاد و از آن زمان آقای عباس کار خود را به طور موقت ادامه داده است.

بسیار از تحلیلگران از آقای عباس به عنوان سیاستمداری معتدل یاد می کنند. او قیام فلسطینیان مسلح را محکوم کرده است و خواهان از سرگیری مذاکرات با اسرائیل است. اما او با چالش متقاعد کردن گروه های مسلح فلسطینی برای توقف حملات علیه اسرائیل است.

آقای عباس در اواخر سالهای ۱۹۵۰ با همکاری یاسر عرفات جنبش فتح را بنیاد گذاشت که مهمترین شاخه سیاسی در سازمان آزادیبخش فلسطین محسوب می شود.

او در سالهای ۱۹۷۰ روابطش را با سیاستمداران چپگرای اسرائیلی تثبیت کرد. از او به عنوان معمار پیمان اسلو در سال ۱۹۹۳ یاد می شود که به موجب آن تشکیلات خودگردان فلسطینی به رسمیت شناخته شد.

دوره کوتاه مدت نخست وزیری اش در سال ۲۰۰۳ به اختلاف با یاسر عرفات بر سر کنترل امنیت فلسطینیان و اجرای اصلاحات گذشت که نهایتا به استعفای آقای عباس در سپتامبر همان سال انجامید.

یاسر عرفات، رهبر پیشین فلسطینیان روز یازده نوامبر ۲۰۰۴ در سن ۷۵ سالگی پس از مدتی بیماری، به علت اختلال خونی در بیمارستانی در فرانسه درگذشت.

متولد ۱۹۶۲، اردوگاه پناهندگان شاطی (نوار غزه)

حق نشر عکس BBC World Service

از میان رهبران حماس، اسماعیل هنیه در انظار عمومی از همه مطرح تر است. او پیشتر نخست وزیر فلسطینیان بود که اکنون تشکیلات حماس را در غزه رهبری می کند.

هنیه که خود در اردوگاه پناهندگان در غزه به دنیا آمده است، در سال ۲۰۰۶ به عنوان رهبر حماس در انتخابات شورای قانونگذاری به پیروزی رسید.

محمود عباس او را به مقام نخست وزیر منصوب کرد. اما خیلی زود دولت او به دلیل عدم همکاری اعانه دهندگان بین المللی با بحران مواجه شد. شرط آنها برای همکاری پرهیز از خشونت و به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی حماس بود.

با شروع درگیری میان فتح و حماس و انحلال دولت اسماعیل هنیه از سوی آقای عباس، حماس که کنترل نوار غزه را در اختیار داشت، فتح را به تبانی با آمریکا و اسرائیل متهم کرد.

پرتاب خمپاره از نوار غزه به سوی اسرائیل، تلافی سنگین اسرائیل را در پی داشته است. حماس بر خلاف فتح رابطه خوبی با دولت ایران دارد. آمریکا و اسرائیل که از حماس به عنوان گروهی تروریستی یاد می کنند، ایران را متهم می کنند که با حمایت خود از حماس روند صلح فلسیطنیان با اسرائیل را مختل می کند.

رسانه‌ها

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption فضای رسانه های فلسطینی بازتاب دهنده درگیری قدرت میان فتح و حماس است

تلویزیون رسانه اصلی برای پخش اطلاعات و اخبار در مناطق فلسطینی نشین است..

فضای رسانه های فلسطینی بازتاب دهنده درگیری قدرت میان فتح و حماس است.

پی بی سی متعلق به فتح و شبکه رسانه ای الاقصی متعلق به حماس، دو شبکه اصلی رسانه ای فلسطینیان هستند که هر کدام دارای شبکه تلویزیونی ماهواره ای و زمینی و شبکه رادیویی هستند.

۳۰ کانال تلویزیونی زمینی و دستکم ۳۵ شبکه رادیویی در سرزمین های فلسطینی پخش می شود و چندین روزنامه که تعدادی از آنها هوادار فتح و حماس هستند در این مناطق توزیع می شود.

شبکه های ماهواره ای پان عرب از جمله شبکه خبری الجزیره بینندگان بسیاری در میان فلسطینیان دارد.

درگیری میان فتح و حماس فضای کار را برای روزنامه نگاران دشوار کرده است و سرزمین های فلسطینی یکی از خطرناک ترین مناطق برای روزنامه نگاران به شمار می رود.

حمله به روزنامه نگاران به امری عادی تبدیل شده است و آنان از سوی نیروهای اسرائیلی تهدید می شوند؛ امری که در مقیاسی کمتر از سوی حماس و فتح هم صورت می گیرد.

خود سانسوری به طور وسیعی شایع است. گزارشگران بدون مرز در"فهرست آزادی مطبوعات" که در سال ۲۰۰۸ منتشر کرد، سرزمین های فلسطینی را از نظر آزادی بیان از میان ۱۷۳ کشور در رده ۱۶۳ قرار داد.

در سال ۲۰۰۸ برآورد شد که ۱۴.۸ درصد از جمعیت فلسطینیان به اینترنت دسترسی داشته اند. وبسایت ها تا حدود زیادی از آزار و اذیتی که رسانه های دیگر با آن روبه رو هستند، در امان مانده اند. بر اساس تحقیقات OpenNet Initiative فیلترینگ سازمان یافته در این مناطق وجود ندارد.

در پی انتفاضه دوم رسانه های فلسطینی بر اثر عملیات نظامیان اسرائیلی بشدت صدمه دیدند و شبکه های رادیو و تلویزیونی آن تخریب شد. از جمله شبکه رادیو تلویزیونی اقتدار ملی فلسطین در رام الله که در ژانویه ۲۰۰۲ تخریب شد.

القدس- خصوصی، پرتیراژترین روزنامه، واقع در بیت المقدس

الایام – خصوصی، روزنامه، واقع در رام الله

الحیات الجدیده - روزنامه متعلق به تشکیلاتخودگردان

فلسطین: روزنامه، نزدیک به حماس

سازمان رادیو و تلویزیون فلسطینیان: متعلق به تشکیلات خودگردان با در اختیار داشتن شبکه صدای فلسطین، واقع در رام الله

رادیو الاقصی: متعلق به حماس، واقع در غزه

سازمان رادیو و تلویزیون فلسطینیان: متعلق به تشکیلات خودگردان با در اختیار داشتن فلسطین تی وی و کانال ماهواره ای فلسطین

الاقصی تی وی: متعلق به حماس، واقع در غزه با داشتن کانال های ماهواره ای و زمینی

تلویزیونهای مستقل : القدس - ویژه آموزش و پرورش، المهد تی وی، المجد تی وی، النورس تی وی، و وطن تی وی

خبرگزاری فلسطین (وفا): به زبانهای عربی، انگلیسی، فرانسه و عبری

خبرگزاری معان: خصوصی، با بودجه هلند و دانمارک