نمایه سیاسی لیبی

تاریخچه

لیبی با ذخایر نفتی غنی، کشوری است در سواحل جنوبی دریای مدیترانه که بیشتر مساحت آن را بیابان پوشانده است. این کشور دارای تاریخی کهن است اما در دوران معاصر اشتهار آن بیشتر به خاطر حضور سرهنگ معمر قذافی رهبر نامتعادل آن بوده است که ۴۲ سال بر این کشور حکمرانی کرد.

حکومت استبدادی سرهنگ قذافی پس از شش ماه قیام مردمی و در پی آن جنگ داخلی سرانجام در ۲۰۱۱ به پایان رسید.

شورای ملی انتقالی که از درون نیروهای شورشی پدید آمد، در ابتدا اداره دولت این کشور را بر عهده داشت و عهد کرده بود که لیبی را به کشوری تکثرگرا و دمکراتیک تبدیل کند.

این شورا در اوت ۲۰۱۲ قدرت را رسما به پارلمان تازه تاسیس این کشور موسوم به کنگره ملی لیبی واگذار کرد. این پارلمان پس از برگزاری اولین انتخابات آزاد بعد از ۵۰ سال تشکیل شد.

لیبی یکی از مستعمره های سابق امپراتوری روم شاهد کشورگشایی امپراتوری بیزانس، اعراب، ترک های عثمانی و ایتالیایی ها در دوران معاصر بوده است. لیبی در سال ۱۹۵۱ به استقلال دست یافت.

با اکتشاف نفت در سال ۱۹۵۹، لیبی - که در آن زمان کشوری پادشاهی تحت فرمانروایی رهبر صوفیان سنوسی بود - به کشوری ثروتمند تبدیل شد.

ده سال پس از استقلال، در سال ۱۹۶۹، سرهنگ قذافی از طریق کودتایی نظامی و براندازی شاه ادریس به قدرت رسید و به این ترتیب فصلی پر تحول و جدید در تاریخ لیبی آغاز شد.

سرهنگ قذافی در ابتدا تحت تاثیر اندیشه های جمال عبدالناصر، رئیس جمهور وقت مصر، با ترکیبی از نگرش ملی گرایی عربی و سوسیالیسم تلاش کرد با سیستم حکومتی وی برابری کند. اما دیری نگذشت که به شیوه های حکومتی به شدت غیر متداول متوسل شد.

Image caption در پی برخوردهای خشونت‌آمیز دولت با قیام مردمی، جهان یک بار دیگر در مقابل دولت لیبی قرار گرفت

قذافی با تشریح اندیشه های خود در "کتاب سبز" تلاش کرد تا جایگزینی برای کمونیسم و کاپیتالیسم ارائه دهد. وی سیستم جدید حکومتی را "جماهیریه" نامید و جمهوری عربی لیبی را به "جماهیر عربی سوسیالیستی خلق عظیم لیبی" تغییر داد.

در نظام سیاسی جدید، در ظاهر نظام دمکراسی مستقیم حاکم بود که در آن قدرت در دست کمیته های مردمی بود و مردم مستقیما و بدون واسطه و انتخاب نماینده و وجود احزاب سیاسی در تصمیم‌گیری‌های دولت سهیم بودند.

اما در عمل قدرت سرهنگ قذافی مطلق بود و از طریق "کمیته های انقلابی" متشکل از هواداران رژیم اعمال می شد.

بعد از انفجار هواپیمای پان آم (پان آمریکن) بر فراز شهر لاکربی در اسکاتلند در سال ۱۹۸۸، که لیبی از سوی آمریکا مسئول این بمب گذاری معرفی شد، رژیم قذافی از سوی مجامع بین المللی طرد شد.

اما در سال ۲۰۰۳ رژیم قذافی با پذیرفتن رسمی مسئولیت این بمب گذاری، پرداخت غرامت به بازماندگان و تحویل دو تن از مظنونان که یکی از آنها با نام عبدالباسط المقراحی به دست داشتن در این حمله محکوم شد، اعتبار تازه ای پیدا کرد. سازمان ملل متحد متعاقبا تحریم ها علیه لیبی را لغو کرد.

اما در سال ۲۰۱۱ با برخوردهای خونین و خشونت‌آمیز دولت با قیام مردمی که با الهام از شورش ها در جهان عرب شکل گرفته بود، جهان یک بار دیگر در مقابل دولت لیبی قرار گرفت.

Image caption با وجود ذخایر عظیم نفت و گاز، اقتصاد لیبی همچنان توسعه نیافته است

شورای امنیت سازمان ملل با صدور قطعنامه ای به منظور حفظ جان شهروندان غیر نظامی به عملیات هوایی ناتو در لیبی رای مثبت داد.

سرانجام پس از ماه ها کشمکش، در اوت ۲۰۱۱ شورشیان، طرابلس را تحت تصرف خود در آورده و چند هفته بعد سرهنگ قذافی در طی حمله ای به آخرین مخفیگاهش، کشته شد.

شورای ملی انتقالی در اکتبر ۲۰۱۱ اعلام کرد که انتخابات کنگره ملی عمومی را تا ۸ ماه دیگر برگزار خواهد کرد. این نهاد سپس ۶۰ روز فرصت داشت تا دولتی موقت و هیئتی برای تدوین پیش نویس قانون اساسی تعیین کند.

سرانجام به منظور تشکیل پارلمانی جدید، نخستین انتخابات آزاد بعد از شش دهه در ژوئیه ۲۰۱۲ برگزار شد. این پارلمان که کنگره ملی نامیده شد، علی زیدان را در اکتبر به عنوان نخست وزیر انتخاب کرد.

آقای زیدان سپس اولین دولت انتقالی لیبی را با هدف تدوین قانون اساسی جدید و آماده سازی کشور برای برگزاری انتخابات بعدی در ۲۰۱۳ تشکیل داد.این دولت اکنون با چالش دشوار استقرار ثبات روبروست. خلع سلاح نیروهای شورشی، احیای اقتصاد، ایجاد نهادهای مسئول و موظف و اجرای وعده هایی که برای دستیابی به دمکراسی و حاکمیت قانون داده شده است، از جمله این چالش هاست.

در یک نگاه

نام کامل: لیبی جمعیت: ۶.۴ میلیون نفر (سازمان ملل، ۲۰۱۰) پایتخت: طرابلس مساحت: ۱.۷۷ میلیون کیلومتر مربع زبان اصلی: عربی مذهب اصلی: اسلام امید به زندگی: ۷۳ (مردان) - ۷۸ (زنان) (سازمان ملل) واحد پول: دینار لیبی = ۱۰۰۰ درهم صادرات اصلی: نفت خام، فرآورده های نفتی و گاز طبیعی سرانه درآمد ناخالص ملی: ۱۲۳۲۰ دلار (بانک جهانی، سال ۲۰۰۶) نشانه اینترنتی: ly. کد تلفنی بین ‌المللی: ۲۱۸+

رهبران

Image caption او اولین نماینده از اقلیت بربرهاست که به ریاست کنگره ملی لیبی دست یافته است

پس از استعفای محمد یوسف المقریف، از ریاست کنگره ملی لیبی، نوری ابو سهمین در ژوئن ۲۰۱۳ به عنوان رئیس عالی‌ترین نهاد تصمیم گیرنده در این کشور انتخاب شد.

آقای المقریف یک سال پیش از آن به عنوان رئیس کنگره ملی لیبی انتخاب شده بود، اما پس از تصویب قانون انزوای سیاسی توسط پارلمان که چهره‌های وابسته به نظام سابق را از در اختیار داشتن مناصب دولتی محروم می‌کند، او از مقام خود کناره گیری کرد.

او در دهه ۸۰ سفیر لیبی در هند بود.

کنگره ملی لیبی که دارای ۲۰۰ کرسی است، در ژوئیه ۲۰۱۲، پس از برگزاری اولین انتخابات آزاد لیبی در نزدیک به ۵۰ سال اخیر، تشکیل شد.

در این انتخابات احزابی با گرایشهای اسلامی همچون عدالت و توسعه و اخوان المسلمین نتوانستند در رقابت با ائتلاف نیروهای ملی، شامل نمایندگان مستقل، لیبرال و سکولار، رتبه نخست را به خود اختصاص دهند.

آقای ابوسهمین که نقش مهمی در ایجاد قانون اساسی جدید داشته است، تا زمان برگزاری انتخابات بعدی در ۲۰۱۳، رهبر انتقالی لیبی باقی خواهد ماند.

متولد ۱۹۵۰، ودان

کنگره ملی لیبی در اکتبر ۲۰۱۲ علی زیدان را به عنوان نخست وزیر جدید این کشور انتخاب کرد. آقای زیدان، با ۹۳ رای مثبت انتخاب شد.

او محمد الحراری، نامزد مورد نظر حزب عدالت و عمران را که به اخوان المسلمین مرتبط است شکست داد.

مصطفی ابو شاقور، نخست وزیر قبلی یک هفته پیش از آن و پس از دو بار ناکامی در تشکیل دولت برکنار شده بود. ناکامی او در تشکیل دولت بیشتر به این علت بود که گروه های مخالف دولت از جمله اخوان المسلمین و احزاب سکولاری چون حزب ائتلاف نیروهای ملی از عدم حضور کافی نمایندگان خود در پارلمان ابراز نارضایتی می کردند.

سرانجام آقای زیدان موفق شد در نوامبر ۲۰۰۸ رسما دولتی انتقالی، با حضور احزاب عمده و شخصیت های سیاسی لیبرال و اسلامگرا، با هدف ایجاد موازنه بین مناطق مختلف این کشور تشکیل دهد.

گرایش های سیاسی آقای زیدان نزدیک به ائتلاف نیروهای ملی به رهبری محمود جبریل، نخست وزیر پیشین است.

آقای زیدان در دوران حکومت سرهنگ معمر قذافی دیپلمات بود اما در سال ۱۹۸۰ به همراه محمد المقریف، سفیر وقت لیبی در هند به حکومت پیشین پشت کرده و به مخالفان قذافی در خارج پیوست.

در طی جنگ داخلی ۲۰۱۱، آقای زیدان رابط اصلی بین شورای ملی انتقالی لیبی با اتحادیه اروپا بود که در دوران ناآرامی‌های سال قبل، از سوی شورشیان مخالف دولت معمر قذافی شکل گرفته بود.

آقای زیدان نقش مهمی در به رسمیت شناختن شورشیان از سوی چندین کشور اروپایی داشت.

متولد ۱۹۴۲، سرت

پس از چند هفته زندگی مخفیانه، پیکارجویان شورشی او را در ۲۰ اکتبر ۲۰۱۱ در شهر سرت، زادگاهش، دستگیر کردند. چیزی نگذشت که در میان اخبار ضد و نقیض درباره شرایط و نحوه دقیق دستگیری اش، با ضرب گلوله کشته شد.

کودتا

سرهنگ قذافی با الهام گرفتن از جمال عبدالناصر، رهبر ملی گرای مصر، طی یک کودتای آرام در ۱۹۶۹ ملک ادریس را برکنار کرد و به قدرت رسید.

سرهنگ قذافی از خود تصویری به عنوان یک عرب ملی گرا ارائه می داد اما تلاش هایش برای ایجاد اتحاد میان کشورهای عربی موفقیت چندانی نداشت. در دهه ۹۰ تلاش های خود را در آفریقا متمرکز کرد و پیشنهاد ایجاد "ایالات متحده آفریقا" را مطرح کرد. اندیشه ای که بعدها "اتحادیه آفریقا" بر اساس آن پایه گذاری شد.

از دهه ۷۰ میلادی به بعد، سرهنگ قذافی با حمایت از تعدادی از گروه های مسلح، از جمله ارتش جمهوریخواه ایرلند و سازمان آزادیبخش فلسطین، خشم غرب را برانگیخت.

نقش داشتن لیبی در حملاتی که در کشورهای اروپایی در دهه ۸۰ رخ داد، حملات هوایی ارتش آمریکا در سال ۱۹۸۶ را در پی داشت. ده ها نفر، از جمله دختر خوانده رهبر لیبی در این حملات کشته شدند.

روابط حسنه با غرب

با این حال سرهنگ قذافی با پرداخت غرامت به بازماندگان قربانیان فاجعه لاکربی در ۱۹۸۸ و توافق بر خاتمه گسترش سلاح های کشتار جمعی، مجددا جامعه جهانی بازگشت.

سیاستمداران اروپایی از جمله رهبران بریتانیا، ایتالیا، فرانسه و آلمان از آن پس به قصد عقد قرارداد معاملات پرسود به لیبی سفر کردند.

معمر قذافی دوبار ازدواج کرد و هشت فرزند داشت که عده ای از آنان پست های مهم در نیروهای امنیتی داشتند.

سیف الاسلام، دومین پسر کلنل قذافی، در خارج از کشور به عنوان چهره ای میانه رو و اصلاح طلب شناخته می شد. اما پس از قیام مردمی در سال ۲۰۱۱ با حمایت از پدرش از خود چهره ای تندرو نشان داد. او در حال حاضر در لیبی در بازداشت به سر می برد.

رسانه‌ها

فضای رسانه ای لیبی به سرعت و به طور کامل دستخوش تحولات عظیم شده است.

کنترل رسانه ها در اوت ۲۰۱۱ پس از سقوط رژیم سرهنگ قذافی، از دست دولت خارج شد و دفاتر رسانه ای خصوصی و هوادار شورای ملی انتقالی به سرعت رشد پیدا کردند.

خبرنگاران شرایط کاری آزادی دارند و خط قرمز شفافی برای گزارش کردن وجود ندارد.

رادیو و تلویزیون رسمی لیبی (ال آر تی) جایگزین شبکه های دولتی دوران قذافی شده است. شبکه های تلویزیونی خصوصی و فرستنده های رادیویی از شهرهای لیبی و دیگر مراکز فعالیت رسانه ای در خاورمیانه پخش می شود.

سرویس جهانی بی بی سی به زبان عربی در بنغازی و مصراته از طریق امواج اف ام قابل دریافت است.

مطبوعات هم به طور مشابهی دچار تحول شده است. روزنامه های وابسته به رژیم سابق تعطیل شده و عنوان های جدید آغاز به فعالیت کرده اند، گرچه دوران حیات بعضی از آنها کوتاه بوده است. بنغازی به مرکز نشر مطبوعات تبدیل شده است.

در ژوئن ۲۰۱۰، برآورد شد که ۳۵۴ هزار نفر به اینترنت دسترسی دارند.(Internetworldstats).

شبکه های اجتماعی فیس بوک، توییتر و یوتیوب در طول انقلاب نقشی محوری در انتقال خبرهای خام برای مخاطبان در سراسر جهان داشتند. فیس بوک هنوز در بین مردم لیبی محلی محبوب برای خواندن اخبار و اظهار نظر درباره وقایع روز است.

نیو قورینا: روزنامه خصوصی، چاپ در بنغازی

بیرنیق: روزنامه خصوصی، چاپ در بنغازی

تریپولی پست: هفته نامه به زبان انگلیسی

تلویزیون لیبی (که به لیبیا الاحرار هم مشهور است): هوادار شورای ملی انتقالی، شبکه ماهواره ای مستقر در قطر که در آوریل ۲۰۱۱ راه اندازی شد

رادیو و تلویزیون لیبی (ال آر تی): دولتی

لیبیا الحره: هوادار شورای ملی انتقالی

رادیو و تلویزیون لیبی (ال آر تی): دولتی، رادیو لیبیا و الشبابیه را اداره می کند.

صدای لیبی آزاد: هوادار شورای ملی انتقالی، در بنغازی، بیضا و مصراته

لیبیا اف ام: هوادار شورای ملی انتقالی، مستقر در مصر

تربیوت اف ام: خصوصی، به زبان انگلیسی، مستقر در بنغازی

خبرگزاری لیبی: دولتی