دیدار وزیر معارف تاجیکستان از تاشکند

سعیداف حق نشر عکس BBC World Service
Image caption نورالدین سعیداف، وزیر معارف تاجیکستان، در شهر تاشکند با همتای ازبک خود دیدار کرد

وزرای معاریف تاجیکستان و ازبکستان در شهر تاشکند دیدار و موضوع توسعه همکاری‌ها میان این دو کشور در بخش آموزش و پرورش را بررسی کرده‌اند.

به گفته مسئولان اداره روابط بین‌المللی وزارت معاریف تاجیکستان، این نخستین سفر وزیر معاریف این کشور به ازبکستان در ظرف بیش از ده سال اخیر بوده است.

صدق مبارک، سخنگوی این وزارت، روز جمعه ۱۷ فوریه به بی‌بی‌سی گفت که این دیدار در حاشیه‌ همایش بین‌المللی "تربیت نسل تحصیل‌کرده و روشنفکر شرط مهم توسعه پایدار و مدرنیزه کشور" در شهر تاشکند برگزار شده، اما در مورد جزئیات این ملاقات اطلاعی نرسیده است.

همزمان، آقای مبارک گفت که نور‌الدین سعیداف، وزیر معارف تاجیکستان، با فعالیت چند مدرسه یا مکتب متوسط و کالج‌های شهر تاشکند آشنا شده است.

در همین حال، کارشناسان می‌گویند که پس از فروپاشی اتحاد شوروی در فعالیت مدرسه‌های تاجیکی در ازبکستان و مدرسه‌های ازبکی در تاجیکستان مشکلات جدی پیدا شده است.

عظیم جان بیضی‌اف، کارشناس بخش آموزش و پرورش تاجیکستان، می‌گوید که در دوران شوروی مکتب‌های جماهیر شوروی بر اساس یک برنامه و ایدئولوژی فعالیت می‌کردند و مدارس تاجیکی ازبکستان می‌توانستند از کتب درسی تاجیکستان استفاده کنند.

اما به گفته او، پس از استقلال، الفبای لاتین در ازبکستان جایگزین الفبای سیریلیک شده، همچنین از صفحات کتب درسی مفهوم‌های مربوط به ایدئولوژی شوروی دور انداخته شده‌اند.

از این لحاظ، دانشمندان تاجیک‌تبار ازبکستان کتب درسی زبان و ادبیات تاجیک یا تاریخ ازبکستان را تألیف کرده و کتب شیمی، فیزیک، حساب و ریاضیات را از ازبکی به زبان فارسی-تاجیکی برگردان می‌کنند.

این کارشناس گفت، طبق اطلاعی که او در دست دارد، در سال‌های اخیر با مساعدت مالی سازمان‌های خیریه بین‌المللی برای مدارس اقلیت‌های قومی در ازبکستان، از جمله برای مدارس تاجیکی، کتب درسی منتشر گردیده است.

در همین حال، بنا به خبر منابع وزارت معارف تاجیکستان، در سال ۱۹۹۷، میان تاجیکستان و ازبکستان در زمینه همکاری‌ها در بخش آموزش و پرورش توافق‌نامه‌ای امضا شده و در چارچوب این سند تبادل کتب درسی میان این دو کشور انجام شده است.

مثلاً در سال‌های ۱۹۹۷ و ۱۹۹۸، ازبکستان به مکتب‌های ازبکی تاجیکستان متناسباً به مقدار ۹۰ هزار و ۷۲ هزار عدد کتاب فرستاده بود.

اما تاجیکستان به دلیل مشکلات اقتصادی، نتوانسته است به اقدام مشابهی دست زند.

طبق اطلاع دفتر مطبوعاتی این وزارت، تنها ماه گذشته، تاجیکستان تعداد ۴۰۰ عدد که ۷ نامگوی کتاب درسی را تشکیل می‌داد، به مدارس تاجیکی ازبکستان ارسال کرده است.

در حالی که در نشریه‌های تاجیکستان از موارد بسته شدن مکتب‌های تاجیکی در ازبکستان و کمبود کتب درسی در این مکاتب در دوران استقلال این کشور مطالبی چاپ شده‌اند، اما مسئولان وزارت معارف تاجیکستان در باره تعداد مکتب‌های بسته‌شده و حتی در مورد تعداد عمومی مکاتب تاجیکی در ازبکستان ابراز بی اطلاعی کردند.

پس از فروپاشی اتحاد شوروی در سال ۱۹۹۱ و کسب استقلال تاجیکستان و ازبکستان، روابط این دو کشور ناهموار بوده و در مواردی این روابط از گذشته تیره‌تر شده است.

ضمناً، در ظرف ۲۰ سال اخیر، میان تاجیکستان و ازبکستان ارتباط هوایی، راه آهن و مسافربری وجود ندارد. در سال ۲۰۰۰ میان دو کشور مقررات روادید جاری گردید.

در کنار مین‌گذاری شدن مناطق مرزی تاجیکستان و ازبکستان از جانب مرزبانان ازبک، مشکلات فراوانی در رفت و آمد اتباع دو کشور، اختلاف نظرهای شدید در مسائل آب و انرژی، حمل و نقل کالا از طریق راه‌های اتموبیل‌رو و آهن ازبکستان، موارد "ملی ساختن" نام‌های محل‌ها و مفهوم‌ها در هر دو کشور ادامه‌ داشته است.

به دلیل کمبود اطلاع رسمی از ازبکستان در این زمینه، منابع غیررسمی، از جمله، اتباع تاجیک که برای عیادت پیوندان خود به ازبکستان رفته‌اند، از موارد بسته شدن مکتب‌های تاجیکی و عوض شدن نام‌های تاجیکی محل‌ها در این کشور خبر داده‌اند.

در تاجیکستان نیز موارد تبدیل نام‌ها یا واژه‌های ازبکی به زبان رسمی به مشاهده رسیده و نمونه اخیر آن تبدیل نام نشریه "خلق سوزی" (صدای خلق) به "پیام سپیتمن" در ناحیه سپیتمن ولایت (استان) سغد، در شمال تاجیکستان، محسوب می‌شود.

قبلاً، ناحیه ناو که بخش اعظم جمعیت آن را ازبک‌تباران تشکیل می‌دهند، به ناحیه سپیتمن نامگذاری شده بود.