نمایه سیاسی روسیه

تاریخچه

حق نشر عکس BBC World Service

از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ و پس از یک دهه مرارت های اقتصادی و بی ثباتی سیاسی، روسیه بار دیگر خود را به عنوان یک قدرت جهانی مطرح کرده است.

در روسیه نظم سیاسی جدیدی مستقرشده و اقتصاد این کشور متکی به منابع طبیعی غنی آن از جمله نفت و گاز، پس از سقوط شدید در سال ۱۹۹۸، بهبود و رشد قابل توجهی یافته است.

گاز پروم، شرکت دولتی که امتیاز انحصاری منابع گاز را دارد، اکنون بزرگترین تولید کننده و صادرکننده گاز در جهان است و بخش عمده ای از نیاز روبه رشد اروپا را تامین می کند.

روسیه هم چنین یکی از بزرگترین صادر کنندگان نفت جهان است.

قدرت اقتصادی این فرصت را برای ولادیمیر پوتین، در مقام نخست وزیر، رئیس جمهور و دوباره نخست وزیر مهیا کرد که دولت بتواند بیشتر بر نهادی سیاسی و رسانه ها کنترل داشته باشد.

روسیه پهناور ترین کشور جهان و به وسعت و تنوع اقلیمی مشهور است. هرچند مناطق شمالی و شرقی کشور جمعیت اندکی را در خود جای داده است.

این سرزمین آسیایی-اروپایی که ۹ محدوده زمانی را در خود جای داده، قریب به ۱۷ میلیون کیلومتر مربع مساحت دارد و آب و هوایش از یخبندان قطبی در شمال تا معتدل در جنوب متغیر است.

Image caption میدان سرخ در مرکز مسکو

دوران خصوصی سازی در زمان ریاست جمهوری بوریس یلتسین در سالهای ۱۹۹۰ موقعیت بسیار مناسبی برای سرمایه گذاران پدید آورد تا به سود های کلان دست یابند. گروه بسیار کوچکی، که اغلب الیگارش نامیده می شدند، سودهای بسیار کلانی از بخش های انرژی و رسانه ای به دست آوردند.

برخی تحلیلگران معتقدند که بوریس یلتسین، اجازه داد که نفوذ این گروه در سیاست بسیار افزایش یابد، اما ولادیمیر پوتین خیلی زود روشن کرد که در دوران او چنین نخواهد بود . برخی از الیگارش ها با دادرسی کیفری رو به رو شده و برخی مجبور به خروج از روسیه شدند.

یکی از آن ها، میخائیل خودوروفسکی، رئیس سابق شرکت نقتی یوکوس اکنون به جرم تخلف مالیاتی و تقلب در حال سپری کردن دوران محکومیت هشت ساله اش در سیبری است.

فعالیت های او به تجارت محدود نبود و آشکارا از سیاست های لیبرالی حمایت می کرد. دارایی ها یوکوس را بعدها شرکت عظیم نفتی دولتی "روس نفت" صاحب شد.

در دوران ریاست جمهوری آقای پوتین رشد اقتصادی و بهبود روابط خارجی باعث تقویت افتخار ملی شد.

مشخصا حفظ و ارتقای منافع روسیه در جمهوری های شوروی سابق آشکارتر شد. به این قیمت که حتی گاهی خصومت غرب را نیز در پی داشته است.

بحرانی ترین آن زمانی بود که در اوت ۲۰۰۸ درگیری طولانی بر سر دو منطقه جدایی طلب در گرجستان (آبخاز و اوستیای جنوبی) به نبردی مسلحانه میان گرجستان و روسیه منجر شد.

روسیه نیروهای خود را به گرجستان اعزام و اعلام کرد که استقلال آبخاز و اوستیای جنوبی را به رسمیت می شناسد که با خشم غرب رو به رو شد و این نگرانی را به وجود آورد که ممکن است جنگ سر تازه ای آغاز شود.

رابطه با آمریکا

Image caption آمریکا و روسیه بر مسئله برنامه های اتمی ایران در سال های اخیر اختلاف نظر داشته اند

در همان هنگام طرح دولت جورج بوش برای گسترش تاسیسات دفاع ضد موشکی در اروپای شرقی باعت خشم روسیه شده و این کشور اعلام کرده که در صورت استقرار این تاسیسات در لهستان و جمهوری چک، موشکهای خود را در کالینینگراد در پشت مرز لهستان مستقر می کند.

باراک اوباما پس از اینکه به ریاست جمهوری آمریکا رسید، اجرای این طرح را ملغی کرد که در محافل رسمی روسیه دلیل آن موضع قاطعانه روسیه در سیاست خارجی اش تعبیر شد.

از دیگر موارد اختلاف آمریکا و روسیه مسئله برنامه های اتمی ایران است. با وجود مخالفت های آمریکا در سال ۲۰۰۵ روسیه با تامین سوخت هسته ای نیروگاه بوشهر موافقت کرد.

همزمان با افزایش نگرانی و شدت عمل بخشی از جامعه بین المللی در مورد مسئله هسته ای ایران، روسیه طرفدار ادامه دیپلماسی برای حل این موضوع است.

اوج بهبود تدریجی روابط میان آمریکا و روسیه زمانی بود که دو کشور با امضای پیمان سلاح های هسته ای در اوایل سال ۲۰۱۰ آن را جایگزین "پیمان کاهش سلاح های استراتژیک" (استارت) کردند که حدود دو سال پیش از آن اعتبارش پایان شده بود.

با اینکه اختلاف میان دو کشور بر سر طرح آمریکا برای استقرار سپر دفاعی همچنان باقی است، اما نشانه ها حاکی از آن است که روسیه تمایل دارد با فشار آوردن به ایران بر سر برنامه های هسته ای اش، رابطه خود را با آمریکا گرمتر کند.

قدرت اقتصادی روسیه در گرو منابع طبیعی آن به ویژه نفت و گاز است. شرکت گازپروم به شدت تحت کنترل دولت است و منتقدان می گویند به ابزار سیاسی و اقتصادی کرملین بدل شده است.

در سال ۲۰۰۶ به دنبال اختلاف بین روسیه و اوکراین، روسیه انتقال گاز به این کشور را متوقف کرد که باعث قطع انتقال گاز به اروپا شد.

دو سال بعد شرکت گازپروم تهدید کرد اگر اوکراین بدهی خود را نپردازد صادرات گاز خود را کاهش خواهد داد و این تهدید بار دیگر نگرانی ها را افزایش داد. در نهایت دو کشور به یک توافق رسیدند.

چچن و غرب

حق نشر عکس AP
Image caption به باور مسکو هر گونه از دست دادن کنترل در چچن می تواند کل قفقاز شمالی را به دست پیکارجویان اسلامگرا و هرج و مرج طلبان بیاندازد

گرچه روس تبارها بیش از هشتاد درصد جمعیت را تشکیل می دهند و مسیحیت ارتدوکس مذهب اصلی به شمار می رود، اما اقلیت های قومی و مذهبی دیگری هم در روسیه زندگی می کنند.

مسلمان ها بیشتر در میان تاتارهای منطقه ولگا و قفقاز شمالی متمرکز هستند.

از سال ۱۹۹۴، زمانی که ارتش روسیه نخستین بار برای سرکوب شورش جدایی طلبان چچن به منطقه اعزام شد و چریک ها حملات شان را تشدید کردند، تاکنون چندین هزار نفر جان خود را از دست داده اند.

البته پس از حملات یازده سپتامبر در آمریکا، انتقادهای غرب از روسیه به خاطر عملیاتش در چچن کاهش یافته است.

از آن زمان مسکو جنگ بر ضد جدایی طلبان چچن را بخشی از مبارزه بین المللی بر ضد تروریسم توصیف می کند و اصرار دارد که سیاست سخت گیرانه اش موثر بوده و صلح در حال بازگشت به منطقه است.

به باور مسکو هر گونه از دست دادن کنترل در چچن می تواند کل قفقاز شمالی را به دست پیکارجویان اسلامگرا و هرج و مرج طلبان بیاندازد.

اما در شرایطی که خشونت ها در چچن ادامه دارد و گاه به سایر نواحی قفقاز نیز کشیده می شود، از این سیاست روسیه هنوز انتقاد می شود.

حمایت روسیه از مبارزه بر ضد تروریسم بین المللی به سرکردگی آمریکا بر مناسبات این کشور با ناتو هم تاثیر گذاشته است.

دو طرف در ماه مه سال ۲۰۰۲ توافق کردند که گروه همکاری ناتو – روسیه را تشکیل داده و روسیه را در تصمیم گیری برای مقابله با تروریسم و دیگر تهدید های امنیتی مشارکت دهند.

با همه این ها روسیه در مخالفت با عملیات نظامی به رهبری آمریکا درعراق راسخ بود و اصرار داشت به بازرسان تسلیحاتی سازمان ملل برای انجام ماموریت شان مهلت کافی داده شود.

فعالان حقوق بشر در روسیه و خارج از کشور می گویند حضور نظامی روسیه در چچن باعث آزار گسترده مردم است.

در یک نگاه

نام کامل: فدراسیون روسیه

جمعیت: ۱۴۲.۸ میلیون (سازمان ملل، ۲۰۱۱ )

پایتخت: مسکو

مساحت: ۱۷ میلیون کیلومتر مربع

زبان اصلی: روسی

دین های اصلی: مسیحیت، اسلام

امید به زندگی: ۶۳ سال (مردان ) ، ۷۵ سال (زنان ) (سازمان ملل )

واحد پول: ۱ روبل =۱۰۰ کوپک

صادرات اصلی: نفت و فراورده های نفتی، گاز طبیعی، چوب، فلزات، مواد شیمیایی، سلاح و تجهیزات نظامی

سرانه درآمد ناخالص ملی: ۹۹۰۰ دلار (بانک جهانی، ۲۰۱۰ )

نشانه اینترنتی: ru.

کد تلفن بین المللی: ۷ +

رهبران

متولد ۱۹۵۲، سن پترزبورگ

حق نشر عکس RIA Novosti

ولادیمیر پوتین، از سال ۲۰۰۰ که برای نخستین بار به عنوان رئیس جمهوری روسیه انتخاب شد، چهره ای بانفوذ در عرصه سیاسی آن کشور بوده است.

او دو دوره در مقام رئیس جمهوری و یک دوره چهار ساله در مقام نخست وزیر بوده و در ماه مه سال ۲۰۱۲ دوباره به عنوان رئیس جمهوری برگزیده شد.

تغییر مقام آقای پوتین از ریاست جمهوری به نخست وزیری که خود امری بی سابقه بود، حکایت از یک برنامه ریزی دقیق داشت که هدف از آن حفظ آقای پوتین در مرکز قدرت روسیه بوده است.

بازگشت پوتین به مقام ریاست جمهوری به این نگرانی دامن زد که او با تلاش های اصلاح طلبانه مقابله کند. پس از برگزاری انتخابات پارلمان در دسامبر ۲۰۱۱، اعتراضاتی آغاز شد و مدتی ادامه داشت. این اعتراضات پس از مطرح شدن ادعاهایی مبنی بر تقلب در انتخابات، شروع شد.

در مقام نخست وزیر او وعده داده که با تورم مقابله کند، از میزان مالیات ها بکاهد و در عرصه های اجتماعی بودجه بیشتری هزینه کند. آقای مدودف گفته است که ولادیمیر پوتین در پیشبرد طرحهای توسعه روسیه در دهه آینده "نقشی کلیدی" ایفا خواهد کرد.

حق نشر عکس Reuters
Image caption معترضان می گویند در انتخابات پارلمانی ۲۰۱۱ تقلب شده است

به عنوان نخست وزیر روسیه او به دنبال این بوده است که نقش خود را به عنوان محافظه کاری تثبیت کند که مدافع روسیه قدرتمند است.

در سال ۲۰۱۱ او به "تجربه های تفکرِ بیماری که برپایه لیبرالیسم بی اساس بنا شده" حمله کرد. او به شدت از حمله نیروهای غربی به لیبی انتقاد کرد.

آقای پوتین زندگی حرفه ای خود را با کار در ک گ ب، سازمان ضد اطلاعات شوروی، آغاز کرد. از سال ۱۹۹۰ در دستگاه اداری سن پترزبورگ مشغول به کار شد و چند سال بعد به مسکو رفت.

آقای پوتین در سال ۱۹۹۹ نخست وزیر روسیه شد. چندی بعد با اوج گیری بیماری بوریس یلتسین رئیس جمهور وقت، وی ولادیمیر پوتین را به عنوان رئیس جمهور موقت منصوب کرد و به هنگام معرفی اش گفت او مردی است که می تواند همه کسانی را که در آرزوی احیاء عظمت روسیه هستند، متحد کند.

آقای پوتین در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۰ به پیروزی رسید. یکی از وعده های انتخاباتی اش اتخاذ سیاستی قاطع علیه شورشیان چچن بود.

این برنامه جابجایی قدرت که ظاهرا به آرامی پیش می رفت در دسامبر ۲۰۱۱ با اعتراضات مردمی در روسیه روبرو شد که می گفتند در انتخابات پارلمانی تقلب شده است.

رسانه ها

حق نشر عکس AP

در روسیه عرصه تلویزیون توسط شبکه های دولتی و یا شبکه های متعلق به شرکتهایی که رابطه نزدیکی با دولت دارند احاطه شده است.

شبکه های بزرگ تلویزیون های سراسری - کانال یک و تلویزیون روسیه – را دولت کنترل می کند و شبکه بزرک دیگر " ان تی وی" عملا در کنترل گازپروم است که خود یک شرکت دولتی است.

منتقدان می گویند این افزایش کنترل دولتی به اطلاع رسانی مستقل آسیب رسانده است.

برای بسیاری از مردم روسیه تلویزیون و بخصوص شبکه های دولتی سراسری، تنها منبع اخبار داخلی و بین المللی است.

دولت برنامه ای در دست دارد که هر خانه بتواند به شبکه تلویزیونی دیجیتال دسترسی داشته باشد.

بازار رسانه ها در روسیه در عین حال پررقابت است. با این وجود شبکه های دولتی یا زیر نفوذ دولت بیشترین بیننده را جلب می کنند. صدها ایستگاه رادیویی در روسیه فعالند و رادیو های دولتی با ایستگاههای تجاری اف-ام که برنامه هایشان عمدتا موسیقی است به شدت رقابت می کنند.

یک کانال ماهواره ای انگلیسی زبان، آر تی اواخر سال ۲۰۰۵ میلادی راه اندازی شد. این ایستگاه خبررسانی با سرمایه دولت کار می کند و هدفش ارائه "اخبار جهان از منظری روسی" است.

در روسیه بیش از ۴۰۰ روزنامه منتشر می شود و برای هرکس با هر سلیقه و عقیده ای روزنامه ای برای خواندن فراهم است.

محبوب ترین آنها از سیاست های دولت روسیه حمایت می کنند و چندین روزنامه با نفوذ توسط شرکت هایی خریداری شده اند که با کرملین مرتبط اند.

تمام روزنامه های سراسری اصلی در مسکو مستقرند، اما بسیاری از روس هایی که در مناطق دیگر زندگی می کنند ترجیح می دهند که روزنامه های محلی را بخوانند.

روزنامه نگاران در صورتی که به موضوعات حساسی چون فساد دولتی، جرائم سازمان یافته و نقض حقوق بشر بپردازند، در معرض خطر حمله و حتی کشته شدن قرار می گیرند.

روسیه یکی از کشورهایی است که همواره مورد انتقاد و محکومیت نهادهای دفاع از آزادی رسانه ها قرار گرفته است.

مناقشه چچن بهانه دولت برای اقدام بر ضد آزادی مطبوعات بوده است. تعدادی از خبرنگاران در چچن کشته شده اند و تعدادی دیگر نیز ناپدید یا به گروگان گرفته شده اند.

سازمان گزارشگران بدون مرز در گزارش خود از وضعیت رسانه ها در روسیه نگرانی خود را در این موارد ابراز کرده است: " نبود منابع اطلاع رسانی متنوع ، ادامه فشار بر روزنامه نگاران و وضع وخیم آزادی مطبوعات در چچن".

تعداد کاربران روسی تا ژوئن ۲۰۱۱ حدود ۵۹.۷ میلیون نفر برآورد شده است (Internetworldstats). وبسایت ها در مقایسه با رسانه های سنتی کمتر کنترل می شوند و نیروهای مخالف برای خود وبسایت دارند. پورتال ها، سرویس های ارائه دهنده وبلاگ و شبکه های اجتماعی محبوب ترین وبسایت های هستند.

• کمسومولسکایا پراودا- با تیراژ انبوه، روزنامه ای با تمایلات چپ، درکنترل شرکت انرژی YeSN • کومرسانت - روزنامه، با محوریت اقتصادی، در کنترل سلطان فولاد علیشر عثمانف • موسکوفسکی کومسومولتز - روزنامه، خصوصی • ایزوستیا - روزنامه، متعلق به شرکت رسانه ای ان ام جی • روزیسکایا گازتا – روزنامه متعلق به دولت • نژاویسیمایا گازتا - روزنامه پرنفوذ خصوصی • ترود - روزنامه با گرایش چپ متعلق به پرومسویازبنک ( Promsvyazbank ) • آرگیومنتی ای فکتی - هفته نامه متعلق به پرومسویازبنک ( Promsvyazbank) • نووایا گازتا - دوبار چاپ در هفته،به خاطر شیوه روزنامه نگاری تحقیقی اش مشهور است. • مسکو تایمز - روزنامه انگلیسی زبان • مسکو نیوز - هفته نامه انگلیسی زبان

• کانال تلویزیون روسیه - شبکه سراسری، در کنترل رادیو و تلویزیون دولتی روسیه (VGTRK) • کانال یک - شبکه سراسری، ۵۱ درصد متعلق به دولت، ۴۹ درصد متعلق به سهامداران خصوصی • ان تی وی - شبکه سراسری، متعلق به شرکت دولتی گازپروم • سنتر تی وی - متعلق به شورای دولتی مسکو • رن تی وی - ایستگاه تجاری مستقر در مسکو با پوشش پر قدرت منطقه ای متعلق به شکرت رسانه ای NMG • راشیا تودی ( روسیه امروز) - با سرمایه دولتی، کانال خبری بین المللی انگلیسی زبان، ماهواره ای

• رادیو روسیه - شبکه سراسری، در کنترل رادیو و تلویزیون دولتی روسیه (VGTRK ) • اکو مسکوی - مستقل، بخش اعظم آن متعلق به گازپروم است • رادیو مایاک - شبکه سراسری دولتی • روسکویه رادیو - مهم ترین شبکه خصوصی، ویژه پخش موسیقی • صدای روسیه - سرویس برون مرزی، پخش برنامه به زبان انگلیسی و دیگر زبان ها

• ایتار تاس - دولتی، بخشی از تولید به زبان انگلیسی • ریا نووستی - دولتی، بخشی از تولید به زبان انگلیسی • اینتر فاکس - خصوصی، بخشی از تولید به زبان انگلیسی