برخورد دیدگاه‌ها در باره نقش اسلام در یک همایش بین‌المللی

همایش حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در یک کنفرانس بین‌المللی در شهر دوشنبه، موضوع رشد اسلام در آسیای مرکزی بررسی شد

بحث نقش اسلام در روندهای جامعه کشورهای آسیای مرکزی در یک کنفرانس بین‌المللی در شهر دوشنبه کارشناسان را در قطبهای مخالف قرار داد.

ولف لاپینس، هماهنگساز منطقه‌ای صندوق ابرت آلمان، روز سه‌شنبه‌ ۲۱ فوریه، در همایش بین‌المللی “توسعه اسلام در آسیای مرکزی: تمایلات جدید، مشکلات و راه‌حل‌های آن” در شهر دوشنبه، گفت که در سال ۲۰۰۱ در منطقه آسیای مرکزی اسلام سیاسی بروز کرده و دامن آن در حال گسترش است.

اودو اشتنباخ، کارشناس مسائل مذهبی در آلمان، نیز تأکید کرد، در پی فروپاشی اتحاد شوروی و از میان رفتن ایدئولوژی کمونیستی در آسیای مرکزی، خلاع ایدئولوژیک پیدا شده و بعداً این خلا را ادئولوژی اسلامی پر کرده است.

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، در پاسخ به تأکید کارشناسان آلمانی در مورد گسترش ایدئولوژی اسلامی گفت: “مگر اسلام بدون ایدئولوژی می‌شود؟ ایدئولوژی اسلامی یک نوع فرقیت از نصرانی‌ها، یهودی‌ها یا بودایی‌ها است. کارشناسان غربی با مفکوره قدیمی “اسلام بدون ایدئولوژی” کار می‌کنند.”

آقای لاپینس هشدار داد که پس از خروج نیروهای آمریکا و ناتو از افغانستان در سال ۲۰۱۴، ممکن است در اثر تأثیر ایران، ترکیه، پاکستان و افغانستان اسلام سیاسی در کشورهای آسیای مرکزی رشد کرده و به نظام‌های دنیوی (سکولار) این کشورها تهدید کند.

آقای اشتینباخ گفت، در حال حاضر نظام دولت‌های آسیای مرکزی سکولار است، اما در جامعه این کشورها روند سریع اسلامی‌شوی انجام می‌شود.

اما عبدالله رهنما، کارشناس مرکز مطالعات راهبوردی تاجیکستان، این ادعا را رد کرده و گفت، در کشوری که جمعیتش خود مسلمان است، چه گونه روند اسلامی‌شوی وجود داشته می‌تواند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای اشتینباخ گفت، در پی فروپاشی اتحاد شوروی در آسیای مرکزی خلاء ایدئولوژی پیدا شده و بعداً این خلا را ایدئولوژی اسلامی پر کرده

از سوی دیگر، آقای رهنما خطر عامل اسلامی به آسیای مرکزی، از جمله، به تاجیکستان را بی‌پایه خوانده و گفت: “در حالی که ۹۹ درصد جمعیت تاجیکستان مسلمان هستند، عامل اسلامی در این جا معنی خود را گم می‌کند.”

"بینش غربی در باره اسلام کهنه شده‌است"

همزمان، عبدالله رهنما از سیاستمداران و رسانه‌های غرب انتقاد کرد که در مورد اسلام از مفهوم‌های “اسلامی‌شوی”، “اسلام سیاسی”، “بنیادگرایی اسلامی”، “تروریستان اسلامی” و “جهادی” فراوان استافاده می‌کنند.

به اعتقاد آقای رهنما، بینش و روش کشورهای غربی در قبال اسلام کهنه شده و در این زمینه باید تجدید نظر صورت گیرد.

کارشناسان تاجیک گفتند که مقامات تاجیکستان با استفاده از روش غربی در باره اسلام به نیروهای اسلامی با تردید نگاه کرده و همه گونه اقدام، حتی داشتن ریش را، به اسلام سیاسی مربوط می‌دانند.

سهراب شریف‌اف، نماینده پارلمان و کارشناس تاجیک نیز تأکید کرد که “در تاجیکستان اسلام را سیاسی کرده‌اند”.

به گفته آقای شریف‌اف، حتی بحث حاجی اکبر تورجانزاده با مقامات شورای اسلامی تاجیکستان جنبه سیاسی گرفته است. این در حالیست که طبق قانون اساس تاجیکستان، هر شهروند حق دارد از مذهب یا رویه دلخواهش پیروی کند.

مکالمه غرب و اسلام امکان‌پذیر است؟

به اعتقاد کارشناسان تاجیک، نظر غرب و جهان اسلام در باره ارزش‌های اسلامی متفاوت بوده، تا حال در این زمینه مکالمه جدی صورت نگرفته است.

رشید عبدالله‌، کارشناس تاجیک، گفت، مکالمه میان غرب و اسلام از طریق گذشت‌ها امکان‌پذیر است. اما بعید به نظر می‌رسد، که کشورهای اروپایی به گذشت آماده باشند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای رهنما می‌گوید، در کشوری که جمعیتش خود مسلمان است، چه گونه روند اسلامی‌شوی وجود داشته نمی‌تواند

آقای عبدالله‌ به عنوان مثال از محدودیت‌ها در قبال اسلام در فرانسه یادآور شده و گفت که در این کشور به طور رسمی پوشش حجاب اسلامی ممنوع شده است.

او گفت، افزون بر این، در ماه گذشته پارلمان فرانسه قانون قتل عام ارامنه در ترکیه در سال ۱۹۱۵ را تصویب کرد که بر اساس این سند افرادی که این قتل عام را انکار می‌کنند، زندانی خواهند شد.

رشید عبدالله‌ گفت، در حالی که خود فرانسه در قرن گذشته در الجزایر بیش از ۱ میلیون تن از غیرنظامی را کشته بود، اما این عمل را قتل عام نمی‌داند.

آنری زیپر ده‌فابیونی، سفیر فرانسه در تاجیکستان که در این همایش شرکت داشت، از پاسخ به این حرف‌ها خودداری کرده و گفت، چنین ادعا به موضوع همایش فعلی ربطی ندارد.

همچنین، آقای ده‌فابیونی ادعای عبدالله رهنما، کارشناس تاجیک را در مورد کهنه شدن بینش و روش غرب در قبال اسلام را غیر قابل قبول خواند.

آقای رهنما به نوبه خود گفت، هر اعمالی که برای احیای ارزش‌های اسلام و رشد اسلام انجام می‌شود، در کشورهای غربی “فعالیت اسلامگرایی” عنوان شده و فعالان اسلامی “اسلامگرا” خوانده می‌شوند.

به گفتة او، حتی سامی یوسف، سراینده معروف که توسط ترانه‌های اسلامی‌اش هزارها نفر به اسلام گرویده‌اند، در غرب “اسلامگرا” عنوان شده است.

"نیاز به مکالمه پیرامون مسائل مذهبی در جامعه تاجیکستان"

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای کبیری گفت، اختلاف نظرها در جامعه تاجیکستان در مسائل مذهبی باید در چارچوب مکالمه ملی بررسی و رفع شود

رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در باره گسترش اسلام سیاسی گفت که اختلاف نظرها در جامعه تاجیکستان در مسائل مذهبی باید در چارچوب مکالمه ملی بررسی و رفع شود.

به گفتة محی‌الدین کبیری، در پی مکالمه جدی دولت و مخالفان در سال ۱۹۹۷ موافقتنامه صلح امضا شده و در کشور صلح و ثبات برقرار شد.

به اعتقاد آقای کبیری، در شرایط فعلی، به منظور حل مشکلات موجوده در مسائل مذهبی، دولت تاجیکستان را ضرور است با نیروهای اسلامی کشور سر میز مکالمه ‌بنشیند.

ضمناً، مزوع ضرورت مکالمه با گروه‌های اسلامی را دوریس گرترامف، سفیر آلمان در تاجیکستان، مطرح کرده و گفت، امکان دارد از طریق افزایش موارد تندروی و افراطگرایی در اسلام جلوگیری شود.

خانم گرترامف گفت، به دلیل آن که در مکتب‌های کشورهای آسیای مرکزی اسلام تدریس نمی‌شود، جوانان ناآگاه به گروه‌های تندرو و افراطی مذهبی می‌پیوندند.

ضمناً، همایش بین‌المللی "“توسعه اسلام در آسیای مرکزی: تمایلات جدید، مشکلات و راه‌حل‌های آن” در شهر دوشنبه به ابتکار خبرگزاری "Asia-Plus"، وب‌گاه "islamnews.tj" و با پشتبانی مالی صندوق ابرت آلمان برگزار شد.

مطالب مرتبط