نمایه گروه هشت

نگاه کلی

حق نشر عکس AFP
Image caption افزایش خشونت در تظاهرات مخالفان گروه هشت باعث شده که اقدامات امنیتی برای محافظت از نشست ها تشدید شود

گروه هشت (G8)، بدون داشتن دفتر مرکزی ثابت، بودجه و کارمندان دائمی در حقیقت نهادی است غیر رسمی و انحصاری که اعضای آن می کوشند از طریق مذاکره و اقدام مشترک راه حلهایی برای چالش های جهانی بیابند.

گروه هشت شامل هفت کشور بزرگ صنعتی جهان و روسیه است. رهبران این هشت کشور هر سال یکبار ملاقات می کنند. این جلسات برای رسانه ها بسیار مهم اند و غالبا بهانه ای می شوند برای برگزاری تظاهرات اعتراضی.

زمینه های شکل گیری چنین نهادی به سالهای رکود اقتصادی و بحران نفت در اوایل دهه هفتاد میلادی باز می گردد. در سال ۱۹۷۳ در واکنش به این شرایط، دولت آمریکا جلساتی غیر رسمی با حضور اقتصاد دانان ارشد از اروپا، ژاپن و آمریکا برگزار کرد که به "گروه کتابخانه" موسوم شد.

در سال ۱۹۷۵ به ابتکار دولت فرانسه رهبران این کشورها در این جلسه شرکت کردند و از آن زمان توافق شد که که اجلاس سران همه ساله برگزار شود. شش کشور تشکیل دهنده به گروه شش معروف شدند. با پیوستن کانادا به این نهاد در سال ۱۹۷۶ نام آن به گروه هفت و در سال ۱۹۹۸ با پیوستن روسیه به گروه هشت معروف شد.

حق نشر عکس AP
Image caption گروه هشت به دلیل قدرت اقصادی و سیاسی اعضای آن در عمل بر بسیاری از نهادهای بین المللی نفوذ دارد

با وجودیکه این نهاد در اساس برای همکاری های اقتصادی و مالی شکل گرفت، از اواخر دهه هفتاد میلادی سیاست به مرور وارد حوزه تصمیم گیری های آن شد.

در اجلاس سالهای اخیر رهبران گروه هشت در مورد مسایلی نظیر توسعه جهانی، صلح خاورمیانه، بازسازی عراق و امنیت جهانی توافق نظر کرده اند.

کشورهای عضو گروه هشت در زمینه مسایل سیاسی می توانند اهداف و راهکارهایی را تعیین کنند، ولی پیروی از آن برای اعضای گروه الزامی نیست. گروه هشت به دلیل قدرت اقصادی و سیاسی اعضای آن در عمل بر بسیاری از نهادهای بین المللی نفوذ دارد.

جلسات سالهای اخیر این گروه با گردهمایی های ساده آن در دهه هفتاد تفاوت های بسیاری دارد. ملاقات رهبران گروه هشت اکنون با تشریفات و در پناه تدابیر شدید امنیتی برگزار می شوند و صدها کارمند و مقام دولتی در برنامه ریزی و تدارک آن مشغول به کارند.

با این همه این جلسات هنوز برخی ازروشهای غیر رسمی خود را حفظ کرده و معمولا در روز دوم اجلاس، رهبران به دور از هرگونه تشریفات و بوروکراسی و به دور از دوربین رسانه ها در دیداری کاملا غیر رسمی با یکدیگر گفتگو می کنند.

از سوی اتحادیه اروپا دو مقام در جلسات گروه هشت شرکت می کنند: رئیس کمیسیون اروپا و رهبر کشوری که ریاست دوره ای این تحادیه را بر عهده دارد. ولی اتحادیه اروپا در مذاکرات سیاسی گروه هشت شرکت ندارد.

تاریخچه

تاسیس: سال ۱۹۷۵ ، رامبوئیه فرانسه اعضای اولیه: فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، بریتانیا، آمریکا اعضای بعدی: کانادا در سال ۱۹۷۶ و روسیه در سال ۱۹۹۸ به این گروه پیوستند

حق نشر عکس AFP
Image caption ریاست گروه هشت به صورت دوره ای هر سال به یکی از اعضا سپرده می شود

ریاست گروه هشت به صورت دوره ای هر سال به یکی از اعضا سپرده می شود. کشوری که ریاست دوره ای را بر عهده دارد، میزبان و مسئول اقدامات تشریفاتی و امنیتی نشست سالانه است.

آمریکا با توجه به قدرت سیاسی و اقتصادی اش به عنوان عضو برتر در این گروه قلمداد می شود، هرچند یک چنین موقعیتی در موازین و مناسبات گروه هشت رسما اعلام نشده است.

منتقدان گروه هشت می گویند رسالت این نهاد همیشه دفاع از منافع چند کشور ثروتمند و ممتاز در مقابل نیازهای سایر جهانیان بوده است.

کشورهای پرجمعیتی نظیر چین و هند که در دهه های اخیر رشد اقتصادی سریعی داشته اند عضو گروه هشت نیستند و البته کشورهای آفریقایی و آمریکای جنوبی نیز هیچگاه در این نهاد نماینده ای نداشتند.

آمریکا با توجه به قدرت سیاسی و نظامی اش به عنوان عضو برتر در این گروه قلمداد می شود، هرچند یک چنین موقعیتی در موازین و مناسبات گروه هشت رسما اعلام نشده است.

منتقدان گروه هشت می گویند رسالت این نهاد همیشه دفاع از چند کشور ثروتمند و صاحب امتیاز در مقابل منافع سایر جهانیان بوده است.

کشورهای پرجمعیتی نظیر چین و هند که در دهه های اخیر رشد اقتصادی سریعی داشته اند عضو گروه هشت نیستند و البته کشورهای آفریقایی و آمریکای جنوبی نیز هیچگاه در این نهاد نماینده ای نداشتند.

سیاست هوادارانه گروه هشت در مورد جهانی کردن اقتصاد مخالفت های فراوانی را برانگیخته است و گاه تظاهرات وسیع در مخالفت با گروه هشت از خود این اجلاس خبرسازتر شده است، مهمترین آن تظاهرات همزمان با اجلاس سال ۲۰۰۱ در ایتالیا بود.

از سال ۲۰۰۱ برای پرهیز از رو به رو شدن با تظاهرات اعتراضی، سعی شده که نشست های سالانه در نقاط دور افتاده تری برگزار شود.

افزایش خشونت در این نوع تظاهرات باعث شده که اقدامات امنیتی برای محافظت از اجلاس تشدید شود و این به نوبه خود به این نهاد و اجلاس اش چهره مرموزتری داده که همیشه پشت پرده های بسته فعالیت داشته است.

در یک دهه اخیر گروه هشت برنامه هایی را برای مبارزه با بیماری هایی نظیر ایدز آغاز کرده و طرح هایی را برای کمک به توسعه در کشور های فقیر و کاهش از بدهی های جهان سوم اعلام کرده است.

معمولا اعطای چنین کمکهایی مشروط به وجود دمکراسی و حکومتی سالم در کشورهای دریافت کننده می شود، اما منتقدان می گویند که حجم کمکهای گروه هشت در مقایسه با نیاز کشورهای فقیر بسیار ناچیز است.

هر از چند گاهی اعضای گروه هشت در مورد موضوعات بسیار مهم اختلاف نظر پیدا می کنند. نمونه آن بحث تغییرات جوی در اجلاس سال ۲۰۰۱ در ایتالیا بود. در این نشست جورج بوش، رئیس جمهور وقت آمریکا با مخالفت خود با پیمان کیوتو در مورد کاهش گازهای کلخانه ای عملا مباحث این اجلاس را به بن بست کشاند.

البته این مسئله بار دیگر در اجلاس سال ۲۰۰۷ طرح شد و با پافشاری سایر اعضا و به خصوص دولت آلمان گروه هشت بالاخره توانست در مورد مقابله با گرمایش زمین به توافق برسد که در نوبه خود پیروزی بزرگی برای این اجلاس قلمداد شد.

موضوع اختلاف برانگیز دیگر طی سالهای اخیر در میان اعضای گروه هشت اشغال نظامی عراق به رهبری آمریکا بود. در این مورد حداقل سه عضو این گروه – آلمان، فرانسه و روسیه – با این عملیات مخالف بودند.

از سال ۲۰۰۹ در نشست های سالانه پیداکردن راهکاری مشترک برای تثبیت اقتصاد جهانی و کمک به رشد اقتصادی در مقابل بحران جهانی اقتصادی تمرکز شده است.