بحث نوروز و اسلام در تاجیکستان

جشن نوروز در شهر دوشنبه حق نشر عکس BBC World Service
Image caption برخی جوانان بر این نظرند که نوروز با اسلام هم‌خوانی ندارد و مسلمانان باید از تجلیل آن صرف نظر کنند

فرا رسیدن سال نو خورشیدی و انجام آیینهای ویژه نوروز از سوی مردم در برخی از محافل با مخالفتها‌یی روبرو شده است. در همین رابطه اخیراً نیز اختلاف نظرهایی در برخی از محافل تاجیک در خصوص نوروز و به اصطلاح سازگاری آن با اسلام دیده شده است.

اگرچه تاجیکستان به طور رسمی از تقویم میلادی پیروی می‌کند، اما از نوروز به عنوان "سال نو ملی" یاد می‌شود و حتی در سال‌های اخیر، مراسم این جشن باشکوه‌تر از مراسم سال نو میلادی برگزار شده است.

در واقع به نظر می رسد که جشن نوروز در تاجیکستان بیش از پیش رسمیت پیدا کرده و در بلندترین سطوح دولتی از آن پشتیبانی می‌شود. و در همین چارچوب در حقیقت پس از تصویب جشن نوروز به عنوان یک جشن جهانی از سوی مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۳۸۸ (۲۰۱۰)، مراسمی در همین خصوص دو سال پی در پی در تهران برگزار شد. و امسال این جشن (نوروز ۱۳۹۱) در دوشنبه، پایتخت تاجیکستان برگزار شد که در آن رؤسای جمهور ایران، افغانستان و پاکستان نیز شرکت کردند.

اما برخی در تاجیکستان بر این باورند که نوروز جشنی است غیراسلامی و جایی در جامعه مسلمان ندارد. این عقیده در بین اکثر مردم رایج نیست، اما بیشتر طرفداران این عقیده جوانانی هستند که تعدادی از روحانیون مطرح در جامعه تاجیکستان آنان را "مسلمانان تندرو" می‌خوانند.

در عین حال روحانیون مطرحی مثل حاجی اکبر توره‌جان‌زاده، نیز هستند که نوروز را یک جشن می‌دانند و در این روز شادی می‌کنند.

Image caption آقای توره‌جان‌زاده می‌گوید که نوروز را جشن می‌گیرد

هرچند آقای توره‌جان‌زاده تاکید می کند، تا آن جایی که به عنوان یک جشن زرتشتی از آن تجلیل نشود، نوروز هیچ مغایرتی با اسلام ندارد و می‌افزاید که نوروز به عنوان "اول بهار و عید بهار و همچون یک عرف مردمی جایز است."

آقای توره‌جان‌زاده که روحانی سرشناس منتقد دولت است، از نوروز به عنوان "سال نو ملی" یاد می‌کند و می‌گوید که اگر تاجیکستان به تقویم خورشیدی رو آورد، "احیای بزرگ فرهنگ ملی" خواهد بود. او می گوید که وی از این اقدام طرفداری می‌کند.

موضوع سازگاری نوروز با اسلام در روزهای نوروزی میان کاربران تاجیکستانی شبکه اجتماعی فیس‌بوک نیز بیش از پیش مطرح شده است.

برای مثال، کاربری که خود را دانشجوی دانشکده شریعت و قانون دانشگاه الازهر قاهره معرفی می‌کند، در گروه "انجمن فلسفه و حکمت تاجیکستانیان" نوشته است که برای یک مسلمان جایز نیست که از نوروز تجلیل کند.

به باور این کاربر فیس‌بوک، مردم تاجیکستان باید پیرو حدیث و قرآن باشند و "بدعت و خرافات" را که وی نوروز را جزئی از این‌ها می‌داند، کنار بگذارند.

وی نوشته است، در حالی که تاجیکستان با مشکلات فراوان اقتصادی مواجه است، دولتمندان تاجیکستان "مشغول به این آیین دوران جاهلی" هستند.

در این میان، سید احمد قلندراف، کارشناس مسائل دینی، می‌گوید که اسلام در تاریخ خود مخالف شادی و سرور مردم نبوده است. اما همیشه شخصیت‌ها و طریقه‌ها و گروه‌های متعصب وجود داشته‌اند که مخالف هر گونه جشنی که ارتباط مستقیم با اسلام ندارد، بودند.

او می‌گوید، دلیل عدم مخالفت مذهب حنفی با نوروز از آن جاست که تبدیل فصل، احیای دوباره طبیعت، "نعمت و حکمت خداوند است برای شناخت این که زنده گردانیدن بعد از میرانیدن، حق و راست است." وی افزود که قرآن، کتاب مقدس مسلمانان، به گردش زمان و ستاره‌ها تأکید می‌کند و از مسلمانان می‌خواهد تا به آن توجه کنند و گذشت زمان را متوجه شوند.

آقای قلندراف بر این نظر است که مخالفت‌ها با جشن نوروز از طرف گروه‌های "منفعت‌‌دار" راه‌اندازی شده‌ و هدف از آن، ایجاد اختلاف میان اقشار مسلمانان است.

او گفت: "منشاء این انگیزه‌ها جنوب افغانستان و مناطق دیگر کشورهای عربی است."

دولت تاجیکستان نیز از تأثیر روندهای "تندرو" و "بیگانه" که از برخی کشورهای اسلامی به جامعه تاجیکستان وارد می‌شوند، همواره ابراز نگرانی می‌کند.

طی یک سال اخیر، دولت با هدف جلوگیری از "افراطگرایی مذهبی" و "تأثیر مذاهب بیگانه به جامعه" شمار زیادی از دانشجویان تاجیک در کشورهای اسلامی را به طور اجباری به کشور بازخوانده است. هرچند مقام‌های دولتی تأکید دارند که دانشجویان داوطلبانه به کشور باز گشته‌اند، اما کارشناسان می‌گویند که والدان این دانشجویان از طرف مقامات دولتی تهدید شده‌اند.

در هر صورت، شمار مخالفان با نوروز در تاجیکستان زیاد نیست، زیرا اکثر مردم همچنان با برگزاری مراسم مختلف در حلقه خانواده و دوستان، نوروز را جشن می‌گیرند و در سال‌های اخیر جایگاه نوروز میان مردم پررنگ‌تر شده است.

مطالب مرتبط