کودتا در چین؛ وقتی شایعه دهن به دهن می‌چرخد

کودتا در چین؛ وقتی شایعه دهن به دهن می‌چرخد حق نشر عکس AFP

به گوشتان رسیده که در چین کودتایی رخ داده؟ تانک‌ها را در خیابان‌های پکن و بقیه شهرها دیده‌اند، بعضی‌ها دور و بر دفتر مرکزی حزب کمونیست صدای گلوله شنیده‌اند.

پیش از آن که زیادی سراسیمه شوید، باید بدانید که کودتایی در کار نبوده. به بیان دقیق‌تر تا آنجایی که می‌دانیم کسی اقدام به کودتا نکرده است.

اگر بخواهیم کاملا دقیق باشیم باید بگوییم نمی‌دانیم موضوع از چه قرار است. حقیقت این است که هیچ مدرکی برای اثبات وقوع کودتا در دست نیست، اما این موضوع هفته‌ها است بسیاری را در چین گرفتار خود کرده است.

به دنیای عجیب و غریب خبرنگاری در روزهای اخیر چین خوش آمدید. شایعات در مورد کودتا اینجا و آنجا، اغلب روی اینترنت، می‌چرخند، بعضی‌هایشان هم توجه روزنامه‌های غربی را جلب کرده‌اند. وبلاگ‌های چینی لبریز از گمانه‌زنی است. سند و مدرک، پدیده‌ای ناموجود است.

پاکسازی و جنگ قدرت

حق نشر عکس AFP
Image caption انتظار می‌رفت بو شیلای در جریان تغییر و تحولات امسال در کادر رهبری چین به پست بالایی برسد

عکس‌هایی از تانک‌ها و خودروهای نظامی، شبکه‌های توییتر و جاهای دیگر را پر کرده است. اما با بررسی دقیق به نظر می‌رسد بعضی‌ از این عکس‌ها، قدیمی‌اند و مربوط به رژه‌ها و مانورهای ارتش هستند و برخلاف آنچه ادعا می‌شود، در پکن گرفته نشده‌اند.

با این حال گویا بسیاری معتقدند که یک خبری هست. نکته جالب شدت گسترش و میزان کشش این بحث برای چینی‌ها است. و اینکه چنین امری از چه چیزی در چین امروز حکایت می‌کند.

مهمترین نکته این است که اکنون دورانی عادی در چین نیست. فضای سیاسی تنش‌آمیز است، مملو از بحث‌هایی درباره پاکسازی، اصطکاک داخلی و جنگ قدرت در راس حزب کمونیست چین، آن هم در حالی که امسال این حزب برای انتخاب ده سال یک بار رهبری کشور آماده می‌شود.

حزب کمونیست مایل است چهره‌ای متحد، یکپارچه و با ثبات از خود نشان دهد، در جامه رهبری چین برای هدایت به "شکوه احیا شده".حزب همیشه خواسته است نشان دهد که می‌تواند به آرامی از پس مدیریت تبعات تغییر رهبری در میان کادرهایش بربیاید. و این اصلا چیزی نیست که اینک شاهدیم.

واقعیت این است که در هفته‌های گذشته وقایع سیاسی بسیار نادری گریبانگیر چین شده‌اند، وقایعی که از کشاکش سیاسی آشکاری در لایه‌های زیرین خبر می‌دهند.

داستان با پناه بردن ونگ لی‌جون، جانشین شهردار و رییس پلیس شهر چونگ‌کینگ، به کنسولگری ایالات‌متحده و درخواست پناهندگی او آغاز شد.

تراژدی‌های تاریخی

حق نشر عکس Getty
Image caption ون جیابائو، نخست وزیر چین در اقدامی کم سابقه به طور علنی از بو شیلای انتقاد کرد

درخواست او رد شد و نیروهای امنیتی چین بازداشتش کردند. این به خودی خود اتفاقی غیرعادی بود، اما گفته شد که سندهای محکمی دال بر فساد او در دست است.

دعوا به رئیس او هم رسید، بو شیلای، رییس پوپولیست حزب کمونیست در چونگ‌کینگ و از اعضای پولیتبوروی حاکم. کسی که انتظار می رفت در جریان تغییر و تحول امسال در کادر رهبری، به پست بالایی برسد.

در بیانیه رسمی کوتاهی اعلام شد که او از مقام خود در چونگ‌کینگ برکنار شده است. او اینک از صحنه محو شده است.

انفصال او پس از این اتفاق افتاد که نخست‌وزیر چین او را نزد عموم سرزنش کرد و هشدار داد: "فجایع تاریخی چون انقلاب فرهنگی باز هم ممکن است به وقوع بپیوندند."

این که یکی از ، بسیار نامعمول بوده است، اما آنچه به شدت از تنشی عمیق خبر می‌داد ارتباط دادن این موضوع به انقلاب فرهنگی چین از سوی نخست وزیر بود، دوره‌ای از عذاب و مصیبت هولناک در چین.

به نظر می‌رسید که این هشداری نسبت به مشی پوپولیستی بو شیلای بود.

بلافاصله پس از این تحولات، بحث‌هایی درباره جنگ قدرت، اینترنت چین را فرا گرفت. وبلاگنویس‌های چینی اخباری را منتشر کردند که گویا از لابه‌لای تحقیقات دولتی درباره فساد خانواده بو به بیرون درز کرده بود.

'اشراف زادگان'

حق نشر عکس Getty
Image caption انتظار می‌رود شی جین‌پینگ که پدرش از قهرمانان انقلاب چین بود، رهبر بعدی حزب کمونیست چین شود

خبر گریز ونگ لی‌جون به همراه عکس‌هایی از محاصره کنسولگری ایالات متحده توسط نیروهای پلیس چین به دنیای آنلاین درز کرد. اما همه چیز به اخبار این چنینی خلاصه نمی‌شد.

شایعات، بر جنگ قدرت میان دو اردوگاه متمرکزند. در یک سو هو جین‌تائو، رئیس جمهوری چین، ون جیابائو، نخست‌وزیر و هواداران جنبش جوانان حزب کمونیست قرار گرفته‌اند.

در سوی دیگر محفل شانگهای و 'اشراف زادگانی' از جمله شی جین‌پینگ قرار دارند، مردی که انتظار می‌رود رهبر بعدی حزب کمونیست باشد و پدرش از قهرمانان انقلاب چین بود.

پدرخوانده محفل شانگهای، جیانگ زمین، رییس‌جمهوری پیشین چین است. تصور عمومی این است که این دو گروه قدرت را بین خود دست به دست می‌کنند، اما ممکن است این امر با کشمکش‌هایی همراه باشد.

بو شیلای هم از شاهزادگان است. "چپ‌گرایانی" که برنامه موفق کمک به محرومان و فقرای او را در چونگ‌کینگ دوست دارند، حامی او هستند. شایعه‌ای هم هست که می‌گوید یکی از حامیان "چپ‌گرای" او در پولیتبورو، ژو یونگ‌کانگ، رییس قدرتمند سازمان امنیت داخلی، نیز تحت فشار برای خروج از صحنه است.

خردمند و صاحب‌رای

و این جایی است که شایعه کودتا از آن آغاز شد. فرضیه این است که این تلاشی بوده که ژو یونگ‌کانگ، که دستگاه عظیم امنیت داخلی چین را در اختیار دارد، برای برکناری هو جینتائو و ون جیابائو انجام داده است.

وبلاگ‌های چینی می‌گویند ژو "از هو و ون شکست خورده" و "ژو یونگ‌کانگ تحت بازداشت خانگی است."

مشکل حزب کمونیست چین این است که هیچ روش موثری برای رد کردن این گفته‌ها ندارد. هیچ سخنگوی رسمی یا منبعی نیست که برای رسانه‌ها توضیحی بدهد.

آیا اتفاقی افتاده است؟ هیچکس نمی‌داند، پس شایعات دهان به دهان می‌چرخند.

حق نشر عکس Getty
Image caption هو جین‌تائو امسال از دبیرکلی حزب کمونیست و سال بعد از ریاست جمهوری چین کنار می‌رود

این چندان غیرمنتظره نیست که شکاف‌ و جنگ قدرتی به وجود آمده باشد. چنین پیش‌آمدهایی برای هر سازمانی محتملند و نه فقط سازمان‌های سیاسی. کسانی که به صدر حزب کمونیست دست بیابند منابعی وسیع را در اختیار خواهند گرفت، به قدرت، ثروت و حامیان دسترسی خواهند داشت. این تصور که چنین حزبی بتواند متفاوت عمل کند و بری از شکل‌گیری چنین دسته‌ها و محافلی باشد واقع‌بینانه نیست.

اما حزب کمونیست چین هنوز با راه‌های مرموز خود می‌کوشد تا قدرت را کنترل و تقسیم کند. در عین حال جامعه چین به سرعت در حال دگرگونی است. موفقیت عمده حزب کمونیست در هدایت رشد اقتصادی چین به این معنا است که این کشور دیگر آن جامعه فقیر و دهقانی روزگار قائد اعظم، مائو نیست.

چین تغییر کرده است. صدها میلیون نفر از مردم چین اینک شهرنشین، باسواد و تحصیلکرده، مطلع، روشنفکر و صاحب‌رای هستند. بسیاری از آنان از اینترنت برای تبادل اطلاعات استفاده می‌کنند. آنان می‌دانند که جنگ قدرتی در جریان است و مشتاقند بدانند که پشت درهای بسته چه می‌گذرد.

همه منتظرند ببینند که سرانجام سقوط بو شیلای و نبرد قدرت چه خواهد بود. اما در غیاب هرگونه اطلاعاتی در رسانه‌های رسمی پرسانسور چین، مردم به شایعات و گمانه‌زنی‌های اینترنتی اکتفا می‌کنند.

حق نشر عکس AFP
Image caption جیانگ زمین، رئیس‌جمهوری پیشین چین، پدرخوانده محفل شانگهای به شمار می‌رود

رسانه‌های رسمی که اغلب منتظر رسیدن خط سیاسی تبلیغی از بالا می‌مانند، کند و بی‌توجه خواهند بود. بسیاری چنان به مساله سانسور بدگمان هستند که حتی اگر حرف درستی هم از دهان حزب کمونیست بشنوند آن را به سختی باور می‌کنند. به جایش به حرف‌های نیمه‌راست یا جعلی اینترنتی بیشتر اعتماد دارند. این برای اقتدار حزب چون خوره‌ای خواهد بود.

برای نخبگان کمونیست چین که در ترسیم تصویری متحد و با ثبات وسواس دارند، این مشکلی جدی است.

حزب می‌خواهد به نرمی جابه‌جایی قدرت را کنترل کند. اما نمی‌شود همزمان هم اعتماد مردم را جلب کرد و هم همه چیز را مخفی نگه داشت.

درحالی که جنگ قدرتی در سایه‌ها در جریان است و همه از وقوع کودتا حرف می‌زنند، چین آنقدرها هم با ثبات به نظر نمی‌رسد.

مطالب مرتبط