آیا تاجیکستان به تحریم‌ها علیه ایران می‌پیوندد؟

احمدی‌نژاد، رحمان
Image caption رؤسای جمهوری تاجیکستان و ایران خواستار گسترش بیشتر همکاری‌های اقتصادی و تجاری میان این دو کشور شدند

در صورت پیوستن تاجیکستان به تحریم‌ها علیه ایران، این کشور خسارات جدی اقتصادی و تجاری را متحمل خواهد شد.

بیشتر کارشناسان و برخی از نمایندگان پارلمان تاجیکستان در مورد احتمال پیوستن این کشور به تحریم‌ها علیه ایران چنین نظر دارند.

روز سه‌شنبه‌ ۲۷ مارس، رابرت بلیک، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور آسیای مرکزی و جنوبی، در نشستی خبری در دوشنبه از کشورهای همجوار افغانستان خواست که در چارچوب تحریم‌ها علیه ایران "از هر گونه معاملات تجاری با این کشور" خودداری کنند.

مقامات بلندپایه تاجیکستان هنوز به این دعوت پاسخ روشن و مشخصی نداده‌اند. منابع وزارت خارجه از ابراز نظر در این باره خودداری کردند. اما دولت نذری، سخنگوی این وزارت، به برخی از رسانه‌ها گفته است که تاجیکستان به همکاری‌های خود با ایران ادامه‌ می‌دهد.

مسئولان مرکز مطالعات استراتیژیک تاجیکستان که یک نهاد وابسته به ریاست جمهوری این کشور است، حاضر نشدند در این باره ابراز نظر کنند.

اما یک مقام دولتی که نخواست نامش افشا شود، به بی‌بی‌سی گفت که این موضوع بسیار حساس است و نمی‌تواند در این باره نظر دهد، چون "اگر طرف ایران را بگیریم، آمریکا خفه می‌شود (می‌رنجد)، طرف آمریکا را گیریم، ایرانی‌ها می‌رنجند."

به نظر می‌رسد که مقامات تاجیکستان هنوز آماده واکنش به دعوت آمریکا به پیوستن به تحریم ایران که رابرت بلیک این موضوع را به صراحت بیان کرده، نیستند. اما این دعوت، شماری از کارشناسان و شخصیت‌های سیاسی و اجتماعی در تاجیکستان را بشدت نگران و حتی خشمگین کرده است.

شادی شبدال‌اف، رهبر حزب کمنیست و نماینده پارلمان تاجیکستان، گفت که حزب کمونیست تاجیکستان از دولت این کشور خواسته است که از دعوت جانب آمریکا به قطع روابط تیجاری و اقتصادی با ایران پشتبانی نکند.

آقای شبدال‌اف گفت: "ایران دولت کمنیستی نیست، اسلامی است. لیکن ما احترام می‌گذاریم که این نظام منافع ملی خود را حفاظت می‌کند."

او گفت مسلم است که روسیه و چین در سازمان ملل متحد از حمله نظامی به ایران پشتبانی نمی‌کنند. از این لحاظ، آمریکا از سمت عراق، قطر، بحرین، افغانستان، ایران را احاطه کرده و می‌خواهد که کشورهای آسیای مرکزی به تحریم‌ها علیه ایران بپیوندند.

به گفته رهبر حزب کمنیست تاجیکستان، ایران نه تنها با تاجیکستان پیوندهای هزارساله فرهنگی و زبانی دارد، بلکه در چند سال اخیر همکاری‌های اقتصادی را با تاجیکستان گسترش داده و به اقتصاد این کشور سرمایi زیادی وارد کرده است.

Image caption شبدال‌اف: ایران دولت کمنیستی نیست، اسلامی است. لیکن ما احترام می‌گذاریم که این نظام از منافع ملی خود حفاظت می‌کند

طبق اطلاع منابع رسمی تاجیکستان، در ظرف ده سال اخیر، تبادل کالا میان ایران و تاجیکستان پنج برابر افزایش یافته است.

به اعتقاد کارشناسان اقتصادی و عده‌ای از تاجران تاجیک، حدود ۴۰ درصد کالاها و مواد غذایی بازارهای داخلی تاجیکستان را مواد وارداتی ایران تشکیل می‌دهد.

از سوی دیگر، ایران در تاجیکستان طرح‌های مهم اقتصادی و انرژی را روی دست دارد و برای بنیاد نیروگاه‌های آبی و تنل و راه‌های ارتباطی هزینه هنگفتی اختصاص داده است.

امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان، نیز در سال‌های اخیر بارها اعلام کرده است که ایران "شریک استراتژیک تاجیکستان" است، در حالی که از زمان به قدرت رسیدن او در اوایل دهه ۱۹۹۰ تا همین چندی پیش، تنها روسیه "شریک استراتژیک" برای تاجیکستان محسوب می‌شد.

در همایش مربوط به افغانستان هم که طی روزهای گذشته ادامه‌ داشت، آقای رحمان پس از دیدار سه‌گانه‌اش با رئیسان جمهوری ایران و افغانستان خواستار تقویت بیشتر همکاری‌های سه‌جانبه شده و حتی گفته است که برای "اجرای سروقتی و پره (کامل) عهد و پیمان‌های قبلاً حاصل شده" نباید به "سهل انگاری" راه داده شود."

سایت ریاست جمهوری تاجیکستان می‌نویسد که منظور آقای رحمان از این سخنان، "اساساً اجرای لایحه‌های (طرح‌های) پیوست‌شوی (اتصال) راه‌های زمینی و آهن تاجیکستان-افغانستان-ایران و بنیاد خط انتقال برق ۵۰۰ کیلوولتی تاجیکستان-افغانستان-ایران می‌باشد."

رهبران سه کشور همچنین خواستار توسعه روابط سه‌جانبه برای حل مسائل افغانستان شده و گفته‌اند که این روابط به بازسازی امکانات اقتصادی و اجتماعی و نقلیاتی و ترانزیتی این کشور کمک خواهد کرد.

در دیدار رئیسان جمهوری سه کشور پارسی‌زبان، تصمیم بر این شده است که مسائل مربوط به اجرای توافقات تاجیکستان و افغانستان و ایران در مهلت‌های نزدیک در جلسه نخست کمیسیون مشترک سه‌جانبه بررسی شود.

این در حالیست که به ادعای رابرت بلیک، معاون وزیر خارجه آمریکا در امور آسیای میانه‌ و جنوبی، اجرای طرح‌های همگرایی اقتصادی در منطقه که به گفته صاحب‌نظران، از آن‌ها بیش از همه افغانستان، کشور جنگزده و تحت نفوذ آمریکا، نفع می‌برد، "بدون حضور ایران" هم امکان‌پذیر است.

آمریکا چند سال است که برای تقویت پیوندهای اقتصادی و تجاری و سیاسی بین دو منطقه آسیای میانه‌ و آسیای جنوبی به منظور کاهش نفوذ ایران و روسیه در آسیای میانه،‌ تلاش‌هایی انجام می‌دهد و از اجرای طرح‌های بزرگ اقتصادی، مانند کشیدن خطوط انتقال برق و گاز بین این دو منطقه، وعده‌های حمایت مالی کرده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای عثمان می‌گوید، اگر، تحت فشار آمریکا، تاجیکستان به تحریم‌ها علیه ایران بپیوندد، این کار تنها بر ضرر تاجیکستان تمام خواهد شد

برخی از سازمان‌های مالی بین‌المللی، نظیر بانک جهانی و بانک آسیایی توسعه که تحت نفوذ آمریکا هستند، برنامه‌هایی را در این زمینه مورد اجرا گذاشته‌اند، هرچند وضع بد امنیتی افغانستان و پاکستان از اجرای این طرح‌ها مانع شده است.

مقامات تاجیکستان به اجرای این طرح‌ها که برخی از تحلیلگران آن‌ها را بیشتر "جاه‌طلبانه و گزاف" می‌خوانند و احتمال سود هنگفتی که از فروش انرژی به افغانستان و پاکستان و حتی هند به دست می‌آرند، چشم امید دوخته‌اند.

آیا امکان دارد که در پاسخ به دعوت آقای بلیک و به خاطر این گونه طرح‌های بلندآوازه، تاجیکستان از بهر روابط اقتصادی‌اش با ایران گذرد؟ در حالی که مقامات بلندپایه هنوز فرصت پاسخ به این سؤال را نیافته‌اند، عده‌ای از کارشناسان در تاجیکستان می‌گویند، "نه! این نقد بگیر و دست از آن نسیه بشوی!"

دولت‌مراد جمعه‌اف، رئیس انجمن حمایت از صاحبکاران تاجیکستان، می‌گوید که قطع روابط اقتصادی و تجاری تاجیکستان با ایران اشتباه بزرگی خواهد بود. زیرا موضوع انرژی هسته‌ای ایران برای تاجیکستان هیچ خطری ندارد. از سوی دیگر، ایران در ده‌ساله آینده نمی‌تواند بمب اتمی سازد.

آقای جمعه‌اف گفت: "اگر تاجیکستان روابط را با ایران قطع کند، خسارات وارده از این اقدام را که جبران می‌کند؟ آمریکا هیچ گاه این کار را نمی‌کند. وی در غم سیاست‌های خارجی خود است."

به گفته او، حالا ۳۰-۴۰ درصد کالاهای بازار داخلی تاجیکستان، بخصوص مواد غذایی، ساخت ایران بوده و قیمت این مواد در مقایسه‌ با کالاهای کشورهای دیگر، از جمله، جماهیر سابق شوروی، پایین‌تر است.

مثلاً، ارزش شکر و قند اوکراین در حال افزایش است. آرد و محصولات آردی که از کشورهای مستقل همسود وارد می‌شود، گران است.

دولت‌مراد جمعه‌اف می‌گوید: "اگر فردا سیاست چین به آمریکا خوش نیاید، پس ما وادار خواهیم شد که روابط را با این کشور نیز قطع کنیم؟ آن گه ما با که همکاری می‌کنیم؟"

دولت عثمان، کارشناس مسائل سیاسی، از سیاست خارجی آمریکا انتقاد کرد که به خاطر سیاست دولت یک کشور، مردم آن را اذیت می‌کند.

از سوی دیگر، به گفته آقای عثمان، کشورهای آسیای مرکزی با ایران همکاری‌های نظامی ندارند. همکاری‌هایی که برای ساختن بمب اتمی به ایران کمک کند، وجود ندارد. پس، از دیدگاه او، هیچ کشوری این حق را ندارد که کشور دیگری را از همکاری‌های اقتصادی و تجاری با کشور سوم منع کند.

او گفت: "اگر، تحت فشار آمریکا، تاجیکستان به تحریم‌ها علیه ایران بپیوندد، این کار تنها بر ضرر تاجیکستان تمام خواهد شد. آمریکا امکان تأمین مواد مورد نیاز اولیه برای تاجیکستان را ندارد."

"با توجه به فقر و بی‌نوایی در تاجیکستان، قطع کردن واردات مواد غذایی ارزان از ایران یا کشورهای دیگر به بروز گرسنگی در کشور منجر خواهد شد."

دولت عثمان در احتمال پیوستن تاجیکستان به تحریم‌ها علیه ایران ابراز تردید کرده و گفت که حتی در صورت پیوستن تاجیکستان هم، این امر در ایران هیچ تأثیری نخواهد داشت. زیرا سهم تاجیکستان در تجارت خارجی ایران شاید ۰٫۵ درصد باشد.

در همین حال، فریدون هادی‌زاده، کارشناس مسائل سیاسی، معتقد است که به خاطر جلوگیری از شامل شدن به "فهرست سیاه" آمریکا، تاجیکستان را لازم است که مرحله به مرحله روابط خود را با ایران کاهش دهد. زیرا به گفته او، رژیم کنونی ایران "آینده ندارد."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای هادی‌زاده گفت که تاجیکستان باید آهسته آهسته با اپوزیسیون ایران همکاری را شروع کند، زیرا 'ریژیم کنونی ایران آینده ندارد'

آقای هادی‌زاده فراتر می‌رود و می‌گوید که تاجیکستان باید آهسته آهسته با اپوزیسیون (مخالفان دولت) ایران همکاری را شروع کند.

او وعده ورود سرمایه ایرانی به اقتصاد تاجیکستان و بنیاد نیروگاه‌های آبی، از جمله، نیروگاه "عینی" در رودخانه زرافشان، در شمال تاجیکستان، را تبلغاتی خوانده و گفت، در حالی که انتقال پول از ایران توسط بیشتر بانک‌های کشورهای جهان ممنوع شده است، چه گونه این دولت برای اجرای طرح‌های خود در تاجیکستان مبلغ انتقال می‌دهد؟

همچنین، فریدون هادی‌زاده رفتار محمود احمدینژاد، رئیس جمهوری ایران، در همایش پنجم همکاری‌های منطقه‌ای اقتصادی برای افغانستان در شهر دوشنبه را "ناجا" (بی‌ربط) خواند و گفت، "او با این کار خود فضای همایش را تیره کرده و به میزبان، یعنی، دولت تاجیکستان، ضربه زد."

آقای احمدی‌نژاد روز دوشنبه ۲۶ مارس در مراسم افتتاح این همایش گفت که نظامیان خارجی برای خسارات وارده به افغانستان به مدت ۱۰ سال باید غرامت بپردازند.

وی گفت، این غرامت باید سالیانه به مقدار ۲۵ درصد از هزینه حضور نظامی نیروهای ناتو در افغانستان و یا ۵ درصد از بودجه نظامی کشورهای عضو ناتو باشد.

آقای احمدی‌نژاد همچنین خواستار خروج هرچه سریع نیروهای آمریکایی و ناتو از افغانستان شد و گفت که خروج نیروهای خارجی از افغانستان برای تأمین استقلال این کشور زمینه فراهم خواهد ساخت.

در چند سال اخیر، فشار آمریکا و اتحادیه اروپا بر ایران در ارتباط با برنامه هسته‌ای این کشور افزایش یافته است. قدرت‌های غربی ایران را متهم می‌کنند که در پی دست یافتن به توانایی تولید سلاح اتمی است، اما ایران می‌گوید که برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است.

آمریکا و اتحادیه اروپا به خاطر کاهش بودجه برنامه هسته‌ای ایران علیه این کشور تحریم‌هایی را اعمال کرده‌اند. از جمله، آمریکا و اتحادیه اروپا در ماه ژانویه سال جاری تحریم جدیدی در مورد خرید نفت خام ایران را اعلام کردند.

از سوی دیگر، اسرائیل تهدید کرده است که در صورت ضرورت به منظور جلوگیری از تولید سلاح اتومی، کارخانه‌های هسته‌ای ایران را مورد حمله قرار خواهد داد.

مطالب مرتبط