اخوان‌المسلمین مصر رو در روی نظامیان؟

خیرت شاطر حق نشر عکس BBC World Service
Image caption خیرت شاطر از سوی اخوان المسلمین نامزد انتخابات ریاست جمهوری شده است

لابد این روزها اخوان‌المسلمین مصر باید بر اسب مراد بتازد. روزهایی که برای اولین بار در تاریخ ۸۴ ساله‌اش در آستانه به چنگ آوردن قدرت است. اما به سختی گرفتار چنددستگی است و به رویارویی بزرگی با شورای نظامی حاکم نزدیک می‌شود.

آنقدرها از موقعی که به نظر می‌رسید اخوان‌المسلمین برنده اصلی انقلاب پارسال باشد نگذشته است، این نظر شاید هنوز هم درست باشد.

در نخستین انتخابات پارلمانی پس از سقوط حسنی مبارک، شاخه سیاسی اخوان‌المسلمین نزدیک به یک سوم آرا و نصف کرسی‌های پارلمان را به دست آورد.

اما انگار اخوان‌المسلمین هنوز نمی‌داند که می‌خواهد با این پیروزی چه کار کند.

آنها می‌خواستند دولت تشکیل دهند. اما آنقدری که می‌توانستند بر این مساله پافشاری نکردند. نمایندگان اخوان راه درازی تا اعلام رای عدم اعتماد به دولت کنونی دارند.

این جنبش تاکنون برای ترتیب دادن تظاهرات توده‌ای، قدرتمندترین سلاحش، اقدامی نکرده است.

حتی بدون سهمی از دولت، جایگاه اخوان در مجلس مستحکم است.

اما فعالان حقوق بشر می‌گویند اخوان‌المسلمین فشار لازم برای انجام اصلاحات را اعمال نکرده است، به ویژه در مورد وزارت کشور بدنام مصر.

سودای ریاست‌جمهوری؟

آنچه بیش از هر چیز برای اخوان‌المسلمین مساله‌ساز شده، معرفی کردن فردی برای جانشینی حسنی مبارک بود.

پارسال و در نخستین روزهای انقلاب اخوان‌المسلمین اعلام کرد که در پی ریاست‌جمهوری نخواهد بود.

حرکتی که گویا برای جلب اعتماد مخالفان درون و بیرون مصر طراحی شده بود.

وقتی عبد المنعم أبو الفتوح، یکی از رهبران اخوان المسلمین، تصمیم به اعلام نامزدی خود برای انتخابات ریاست جمهوری گرفت، بلافاصله از جنبش اخراج شد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption عبد المنعم ابو الفتوح، از رهبران اخوان المسلمین، پس از اعلام نامزدی خود برای انتخابات اخراج شد

اما او حمایت گسترده‌ای، خصوصا از میان جوانان طرفدار اخوان‌المسلمین، جلب کرده است. چندین اسلام‌گرای دیگر نیز موفق به جلب حامیانی برای شرکت در انتخابات شده‌اند.

همه اینها قدرت و انضباط مثال زدنی اخوان‌المسلمین را زیر سوال برده است. و این به ابراز دیدگاه‌های نسبتا یاس‌آلودی از سوی صاحب‌نظران انجامیده است.

مامون فندی در روزنامه الشرق الاوسط نوشته است: "اخوان‌المسلمین می‌خواهد بی آنکه بهایی بپردازد، بهره ببرد."

او افزود: "اخوان‌المسلمین ترجیح می‌دهد که در جایگاه منتقد بنشیند و از طریق تلویزیون محبوب شود. این برایشان بهتر از به دوش گرفتن مسئولیت‌های سیاسی و اجتماعی همراه با ریاست‌جمهوری است."

جلسه‌هایی طولانی برای بازبینی این خط مشی برگزار شد و چند نامزد بالقوه از درون جنبش مطرح شدند که سرانجام خیرت شاطر، معاون اخوان المسلمین به عنوان نامزد این گروه معرفی شد.

یکی از دلایل تاخیر، شاید این است که اخوان‌المسلمین نمی‌خواهد مسئولیت تصمیم‌های دشواری را که در راهند بر عهده بگیرد. تصمیماتی نظیر قطع یارانه سوخت.

تلاش برای شکاف

اخوان المسلمین با دفاع از برنامه‌های اخیرش به منتقدان حمله می‌کند.

محمود حسین، دبیر کل اخوان المسلمین، گفته است که: "اخوان‌المسلمین هدف جدالی خشم‌آلود از سوی رسانه‌ها و رقبای سیاسی است. تا جایی که اخباری جعلی می‌سازند و به دفتر هدایت (بدنه مرکزی جنبش) منتسب می‌کنند".

به گفته او هدف این است که "میان اخوان و سایر نیروهای سیاسی شکاف بیندازند".

محمد بدیع، رهبر اخوان المسلمین هم با انتقاد از پوشش اخیر رسانه‌ای مشکلات اخوان‌المسلمین، رسانه‌ها را به "ساحران فرعون" تشبیه کرده که به گفته او کارشان "فریفتن مردم و گمراه کردنشان از باور درست بوده است".

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption محمد بدیع، رهبر اخوان المسلمین گفته است که "در ابتدای امر که رقابت برای ریاست‌جمهوری را رد کردیم برای خاطر مصر بود"

او همچنین گفته که "در ابتدای امر که رقابت برای ریاست‌جمهوری را رد کردیم برای خاطر مصر بود".

"با نامزدی چهره‌های رژیم سابق، کسانی چون عمر سلیمان (رئیس سابق سازمان اطلاعات و نایب کوتاه مدت رئیس جمهوری که به فکرکسب این مقام است) و دیگران، تحولات تازه‌ای رخ داده. حتی هواداران مبارک برای بازگشت این ستمگر مخلوع مشغول فعالیتند".

"بزنگاه سرنوشت‌ساز"

معرفی نامزد ریاست‌جمهوری از سوی اخوان‌المسلمین می‌تواند این گروه را به رویارویی مستقیم با شورای نظامی حاکم بکشاند که این هم گرهی در کار جنبش است.

بسیاری از مصری‌ها می‌پندارند، و حتی می‌ترسند، که اخوان‌المسلمین و شورای نظامی در پشت صحنه با هم بر سر تقسیم قدرت، به هنگام انتقال صوری آن به غیرنظامیان در پایان ژوئن، مشغول چانه زدن هستند.

رئوس چنان معامله‌ای می‌تواند شامل مصونیت نظامیان از تعقیب قضایی، معافیت بودجه نظامی از حسابرسی و در مقابل تسهیل ورود اخوان‌المسلمین به دولت از سوی نظامیان باشد.

اما اگر هر توافقی هم در حال جوشش خوردن بوده، در روزهای اخیر با مشکلات عمده‌ای روبه‌رو شده است.

اخیرا اخوان‌المسلمین نسبت به تلاش احتمالی نظامیان برای تقلب در انتخابات هشدار داد.

در مقابل نیز شورای نظامی با انتشار بیانیه‌ای خشمگینانه این را "دروغ‌ها و اتهامات خباثت‌آمیز" نامید.

سیاست مصر بار دیگر در لبه بحرانی بالقوه قرار گرفته است. اما با توجه به انبوه وقایع پس از انقلاب، پیشبینی دقیق این که چنین بحرانی کی و چگونه بروز می کند، ممکن نیست.

ایمن السید، سردبیر مجله "وجهات نظر" می‌گوید: "اخوان‌المسلمین کوشیده تا از برخورد (با شورای نظامی) پرهیز کند. اما حالا دیگر بزنگاه سرنوشت‌ساز نزدیک است".

مطالب مرتبط