گفت‌وگوهای تلفنی با ازبکستان برای خرید گاز

گاز حق نشر عکس BBC World Service
Image caption انتقال گاز از ازبکستان به تاجیکستان قطع گردید

مقامات شرکت “تاجیک‌ترانسگاز” می‌گویند که با جانب ازبکستان راه‌های ورود گاز از این کشور به تاجیکستان را در تماس‌های تلفنی بررسی می‌کنند.

سعیداحمد شراف‌الدین‌اف، رئیس این شرکت، به بی‌بی‌سی گفت که تا حال مذاکرات جانب‌ها جریان داشته و موضوع دیدار هیئت‌های تاجیکستان و ازبکستان به منظور بررسی موضوع ازسرگیری انتقال گاز از این کشور به تاجیکستان مطرح نشده است.

این در حالیست که برخی از رسانه‌ها گزارش داده‌اند که آقای شراف‌الدین‌اف در حال حاضر در تاشکند مشغول مذاکرات با مسئولان شرکت "ازبکنفت‌گاز" است.

روز یکشنبه ۱ آوریل، انتقال گاز طبیعی از ازبکستان به تاجیکستان قطع گردید.

در بیانیه شرکت دولتی “ازترنس‌گاز” تأکید شده است، توافقی که در اوایل ماه ژانویه سال جاری در شهر تاشکند میان تاجیکستان و ازبکستان در مورد انتقال گاز برای سه ماه اول امسال حاصل شده بود، کاملاً اجرا شده است.

شرکت “تاجیک‌ترانس‌گاز با شرکت 'ازترانس‌گاز' در باره انتقال ۴۵ میلیون متر مکعب گاز به تاجیکستان با قیمت ۳۱۱ دلار برای ۱۰۰۰ متر مکعب گاز قرارداد امضا کرده بود.

طبق اطلاع منابع رسمی تاجیکستان، کارخانه‌های آلیومینیوم یا تالکو، “تاجیک‌سیمانت” و “تاجیک‌آزت” از مصرفکنندگان اصلی گاز ازبکستان محسوب شده و ۸۰ درصد گاز وارداتی برای تأمین فعالیت این کارخانه‌ها مصرف می‌شود.

به گفته ایگور ستاراف، سخنگوی کارخانه آلیومینیوم تاجیکستان، قطع شدن انتقال گاز ازبکستان برای این کارخانه مشکلات زیادی را ایجاد می‌کند.

از سوی دیگر، آقای ستاراف گفت، در کارخانه تالکو تجهیزاتی نصب شده است که از زغال یا انگشت گاز تولید می‌کند و مقدار گاز تولیدشده ۶۰ درصد نیازهای کارخانه را برآورده می‌کند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای ستاراف گفت، قطع شدن انتقال گاز ازبکستان برای کارخانه آلیومینیوم تاجیکستان مشکلات زیادی را ایجاد می‌کند

همزمان، او تأکید کرد که حالا کارخانه آلیومینیوم تاجیکستان راه‌حل‌های مشکل ازسرگیری انتقال گاز ازبکستان به این کارخانه را جست‌وجو می‌کند. اما از شرح جزئیات این تلاش‌ها خودداری کرد.

همچنین، برخی از وسایل باربری و مسافربری تاجیکستان نیز با تجهیزات گاز طبیعی مجهز شده‌اند و قطع انتقال گاز از ازبکستان به معنی تعویق فعالیت آن‌ها خواهد بود.

اقدام ازبکستان جنبه اقتصادی دارد، نه سیاسی

برخی از کارشناسان تاجیک قطع شدن انتقال گاز از ازبکستان به تاجیکستان را فشار نوبتی این کشور به تاجیکستان عنوان کرده‌اند.

نورعلی دولت، کارشناس تاجیک، می‌گوید، مکرراً قطع شدن انتقال گاز طبیعی و موانع زیاد در راه ترانزیت راه آهن و اتومبیل از طریق ازبکستان، نشانه‌ای از چنین فشار محسوب می‌شود که جنبه سیاسی دارد.

به اعتقاد آقای دولت، تلاش‌های دولت تاجیکستان برای حل این مشکل در بنبست قرار گرفته‌اند و دورنمای حل آن روشن نیست.

در همین حال، الهام نذری‌اف، کارشناس دیگر تاجیک، علت قطع شدن انتقال گاز ازبکستان به تاجیکستان را به رقابت‌ها در بازار انرژی مربوط خواند که تولیدکننده می‌خواهد کالای خود را به مقدار بیشتر و با قیمت بالاتر به فروش رساند.

آقای نذری‌اف، با استناد به “خلق”، روزنامه رسمی چین، گفت، این کشور از اول ماه جاری از ازبکستان سالیانه به مقدار ۴۰ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی را با ارزش بازار جهانی خریداری خواهد کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای دولت می‌گوید، قطع شدن انتقال گاز طیعی از ازبکستان جنبه سیاسی دارد

به گفته او، بازار چین بزرگ و باثبات است و از این لحاظ، ازبکستان بازار این کشور را به بازارهای کوچک تاجیکستان یا قرقیزستان ترجیح می‌دهد. به این دلیل، قطع شدن گاز ازبکستان عمدتاً جنبه اقتصادی دارد، نه سیاسی.

ضمناً، بنا به اطلاع منابع چینی، تنها در ظرف دو سال اخیر، چین ۵۰۰ میلیون نفر ساکن کشور را با گاز طبیعی آسیای مرکزی تأمین کرده است.

امید به ذخایر گاز داخلی

با توجه به خوش‌بین نبودن از نتایج مذاکرات برای ازسرگیری انتقال گاز ازبکستان به تاجیکستان، مشکل انتقال گاز ترکمنستان توسط قلمرو ازبکستان و وجود نداشتن راه‌های دیگر انتقال گاز از خارج به تاجیکستان، کارشناسان تنها راه‌حل این مشکل را به استخراج معادین گاز کشور مربوط خوانده‌اند.

بنا به اطلاع وزارت انرژی و صنایع تاجیکستان، حالا در این کشور شرکت "گازپرم" روسیه و شرکت کانادایی "تتیس-تاجاکستان لیمیتد" به اکتشاف و استخراج گاز طبیعی در تاجیکستان مشغول هستند. شرکت "تتیس-تاجیکستان لیمیتد" اخیراً دو معدن گاز در حومه شهر دوشنبه و در ولایت ختلان را مجدداً مورد بهره‌برداری قرار داده است.

فعالیت شرکت “Gazprom International” در تاجیکستان در ماه ژوئن سال ۲۰۰۹ شروع شده و تا به حال برای کارهای اکتشافی و حفر چاه‌ها ۱٫۵ میلیارد روبل یا ۵۰۰ میلیون دلار سرمایه تخصیص شده است.

ماه دسامبر سال گذشته این شرکت کارهای حفریاتی را در چاه گاز “سرقمیش”، واقع در ۳۶ کیلومتری جنوب غرب دوشنبه آغاز کرده بود.

گفته می‌شود، ذخایر گاز در چاه “سرقمیش” در عمق ۶۳۰۰ متر واقع بوده و تا حال به اندازه ۳ هزار و ۴۰۰ متر کارهای حفریاتی انجام شده است.

ذخیره گاز در این چاه حدود ۶۰ میلیارد متر مکعب بوده و در صورت بهره‌برداری از این چاه، ساکنان تاجیکستان در مدت ۵۰ سال با گاز داخلی تأمین خواهند شد.

شرکت “Gazprom International” در دو میدان دیگر “سرگزان” و “شاهمبری” کارهای اکتشافی را انجام داده و پس از نتیجه‌گیری از ذخایر گاز در این چاه‌ها کارهای حفریاتی آغاز خواهد شد.

کارشناسان ذخایر گاز طبیعی در تاجیکستان را بالغ به ۳ تریلیون متر مکعب ارزیابی کرده‌اند. حالا در این کشور همه‌ساله حدود ۳۵ میلیون متر مکعب استخراج می‌شود. این در حالیست که میزان گاز مورد نیاز تاجیکستان حدود ۱ میلیارد متر مکعب را تشکیل می‌دهد.

ولی روشن نیست که کی از ذخایر گاز تاجیکستان به طور کامل بهره‌برداری صورت می‌گیرد و این کشور از وابستگی گاز وارداتی رهایی خواهد یافت یا نه.