آیا قطع انتقال گاز به نارضیات در تاجیکستان دامن می‌زند؟

گاز حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در پی قطع انتقال گاز از ازبکستان، برخی از کارخانه‌های صنعتی تاجیکستان با مشکلات جدی مواجه شده‌اند

در پی قطع انتقال گاز طبیعی از ازبکستان فعالیت کارخانه "تاجیک‌سیمان" متوقف شده و کارخانه "تالکو" نیز از امکان بروز مشکل کمبود منابع انرژی ابراز نگرانی کرده است.

شرکت "تاجیک‌ترانس‌گاز" نیز به همین دلیل از جمله ۳۰۰ کارمند خود تنها کارمندان فنی را باقی گذاشته و افراد دیگر را به مرخصی بدون پرداخت حقوق فرستاده است.

بنا به اطلاع دفتر مطبوعاتی کارخانه آلومینیم تاجیکستان یا "تالکو" سالیانه این کارخانه به مقدار ۴۰-۴۵ میلیون متر مکعب گاز مصرف می‌کرد که از آن عمدتاً برای تولید آند، مواد سوختی برای تولید آلومینیم، استفاده می‌شد.

گفته می‌شود، امکان دارد قطع انتقال گاز به کاهش میزان تولید آلومینیم و خسارات قابل توجه در کارخانه "تالکو" منجر شود.

فرآیند تولید آلومینیم در این کارخانه بدون تنفس بوده و به هنگام به مدت کوتاه از فعالیت بازماندن بخش فلزگدازی این بخش فلج شده و برای بازسازی آن مبالغ هنگفت و سه سال ضروری خواهد بود.

از سوی دیگر، بنا به اطلاع دفتر مطبوعاتی "تالکو"، ۷۵ درصد محصولات صادراتی تاجیکستان را آلومینیم تشکیل داده و ۷۰ درصد درآمد شرکت "برق تاجیک" از این کارخانه است.

به گفته مسئولان کارخانه آلومینیم تاجیکستان، در این کارخانه ۱۳ هزار نفر کار کرده و فعالیت زیربناهای اجتماعی شهر تورسون‌زاده، نظیر کودکستان‌ها، مدرسه و پرورشگاه‌ها به فعالیت این کارخانه بستگی دارند.

به دلیل کمبود گاز کارخانه "تاجیک‌سیمان" کاملاً از فعالیت بازمانده است. در سال‌های قبلی نیز این کارخانه از کمبود گاز رنج می‌برد و مقامات آن قصد داشتند در تولید سیمان به عوض گاز از زغال استفاده کنند.

ولی گل شیرعلی، وزیر انرژی و صنایع تاجیکستان، در نشستی خبری در ماه ژانویه سال جاری گفته بود که تا حال این مشکل حل خود را نیافته است.

در سه‌ماهه اول سال جاری، کارخانه "تاجیک‌سیمان" در یک روز به مقدار ۶۰۰ تن سیمان تولید کرده و از محصولات این کارخانه عمدتاً در بنیاد نیروگاه "راغون" و تونل‌ها استفاده می‌شود.

کمبود گاز و "انفجار اجتماعی"

برخی از رسانه‌های خارجی و سایت‌های اینترنتی هشدار داده‌اند که قطع انتقال گاز ازبکستان به تاجیکستان ممکن است به قطع فععالیت کارخانه‌های صنعتی و افزایش تعداد بیکاران و در نهایت، به اعتراضات فراگیر ساکنان به وضع فعلی منجر شود.

Image caption شادی شبدال‌اف می‌گوید که کشور همسایه ازبکیستان را در مشکلات فعلی تاجیکستان مقصر خواندن درست نیست

سهراب شریف‌اف، نماینده پارلمان تاجیکستان، گفت که عمدتاً کمبود گاز در فعالیت کارخانه‌های "تالکو" و "تاجیک‌سیمان" اثرات جدی گذاشته، از این وضعیت بودجه تاجیکستان و سطح زندگی مردم نیز آسیب خواهد دید.

اما به گفته آقای شریف‌اف، قطع انتقال گاز باعث "جنبشی اجتماعی یا انفجاری در جامعه" نمی‌شود: "من چنین خطر را نمی‌بینم. قبلاً نیز چنین بحران‌ها رخ داده بود و ما راه‌های رهایی از آن‌ها را یافته بودیم."

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، نیز معتقد است که وضعیت کنونی در ثبات جامعه اثری نخواهد گذاشت.

آقای کبیری گفت: "مردم تاجیکستان قبلاً بدون برق و گاز زندگی کرده، اما اعتراضی نکرده‌اند. ممکن است قطع شدن گاز به بالاروی (افزایش) نرخ (قیمت) سبب شود."

این در حالیست که سفارت تاجیکستان در روسیه در بیانیه‌ای که روز ۲ آوریل انتشار داد، از احتمال گسترش دامنه نارضایتی مردم در تاجیکستان در پی قطع انتقال گاز ازبکستان هشدار داده بود.

در این بیانیه از جمله آمده بود که هدف تاشکند از قطع انتقال گاز بحرانی کردن وضع اجتماعی و دامن زدن به نارضایتی مردم علیه دولت تاجیکستان است.

سفارت تاجیکستان در روسیه همچنین نوشت که باقی ماندن چنین وضع باعث بدتر شدن وضع جامعه تاجیکستان شده و می‌تواند کشور را "با مصیبت روبرو کند."

در همین حال، سهراب شریف‌اف، وضعیت کنونی را موقتی خوانده و ابراز امیدواری کرد که در آینده نزدیک دولت تاجیکستان راه‌حل‌ها برای این مشکل را پیدا خواهد کرد.

"به امید آش همسایه، طرب نتراش"

به اعتقاد شادی شبدال‌اف، رهبر حزب کمونیست تاجیکستان، کشور همسایه، ازبکیستان، را در مشکلات فعلی تاجیکستان مقصر خواندن درست نیست.

Image caption آقای کبیری گفت که وضع کنونی در ثبات جامعه اثری نخواهد داشت

آقای شبدال‌اف گفت که ازبکستان کشوری مستقل است و کالای خود، یعنی گاز، را در بازار جهانی و با قیمت بلند به فروش می‌رساند.

از این لحاظ، تاجیکستان بهتر است به عوض خواهش و درخواست از ازبکستان برای ازسرگیری انتقال گاز، از امکانات انرژی خود استفاده کند.

او گفت: "تاجیکستان دارای ذخایر بیش از ۵ میلیارد تن انگشت (زغال) بوده و در همه منطقه‌های این کشور کان‌های انگشت موجود است. در میان کشورهای آسیای مرکزی تنها در حدود تاجیکستان کان انگشت اعلی‌صفت انتراسید موجود است که برای استحصال آند و در مجموع، در بخش فلزگدازی از آن استفاده کردن ممکن است. همچنین، از انگشت گاز، دیزل و کربید استحصال کردن ممکن است."

رهبر حزب کمونیست گفت که حالا در کارخانه "تالکو" ژنراتور گاز نصب شده است که زغال را به گاز تبدیل می‌دهد. هم‌اکنون، با ۷ هزار تن زغال گاز مورد نیاز این کارخانه برای یک سال تولید می‌شود.

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، گفت که قبلاً نیز تاجیکستان در مسأله انتقال گاز از ازبکستان مشکل داشت و از این لحاظ، در مدت سال‌های طولانی به وقوع حادثه قطع گاز از این کشور می‌بایست آماده شده و این کشور راه‌های آلترناتیو انرژی را جست‌وجو می‌کرد.

آقای کبیری استخراج بیشتر زغال را یکی از راه‌های تولید انرژی آلترناتیو خوانده، ولی گفت که موجود بودن کان‌های زغال در مناطق کوهستانی، انتقال آن را به شهرها دشوار و ارزش زغال را گران می‌سازد.

از سوی دیگر، سهراب شریف‌اف، نماینده پارلمان تاجیکستان، گفت که از طریق واردات گاز مایع ممکن است، تا اندازه‌ای مشکل کمبود گاز در تاجیکستان حل شود.

گفته می‌شود، تاجیکستان عمدتاً گاز مایع را از قزاقستان و روسیه وارد می‌کند که از آن ساکنان و وسایل مسافربری استفاده می‌کنند.

"این مشکل را هم پس سر می‌کنیم"

شادی شبدال‌اف گفت که تنها پس از موارد زیاد متوقف شدن واگن‌های تاجیکستان در حدود ازبکستان دولت تاجیکستان به بنیاد راه آهن آلترناتیو دوشنبه-وحدت-یاوان-کلخوز‌‌آباد شروع کرده است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption سهراب شریف‌اف وضعیت کنونی را موقتی خوانده و ابراز امیدواری کرد که در آینده نزدیک دولت راه‌حل‌های این مشکل را پیدا خواهد کرد

او گفت، در صورت احداث این راه، مناطق جنوبی تاجیکستان نه تنها از وابستگی راه آهن ازبکستان رها می‌شود، بلکه امتداد این راه نیز صدها کیلمتر کمتر خواهد خواهد شد.

به اعتقاد آقای شبدال‌اف، خوب بود اگر به عوض قصرهای محتشم و جشنواره‌های مطنطن پرمخارج، که میلیون‌ها دولار خرج گردیده است، این مبالغ هنگفت برای بنیاد راه آهن آلترناتیو و حل مشکل انرژی استفاده شود.

در همین حال، مغفرت حیدیراوا، رئیس فراکسیون حزب حاکم خلق دموکرات تاجیکستان در مجلس نمایندگان، با این نظر مخالفت کرده و برگزاری جشنواره‌های بزرگ را وسیله‌ای برای افزایش خودآگاهی و خودشناسی ملی در جامعه خواند.

خانم حیدیراوا گفت: "باور دارم که مبالغ صرف شده چندمرتبه بازگشت می‌شود. زیرا وطن را شخص خودآگاه و وطن‌دوست که از مشکلات نمی‌ترسد، ‌‌آباد می‌کند. کافتن کمبودی وطن‌دوستی نیست. جشن‌ها ترغیب فرهنگ و ارزش‌های ملی است. ما از این هم مشکلات بدتر را برطرف کرده بودیم، این را نیز پس سر می‌کنیم."

در همین حال، گروهی از ازبک‌تباران تاجیکستان در یک نامه سرگشوده از اسلام کریم‌اف، رئیس جمهوری ازبکستان، دعوت کرده‌اند که "بهر صلح، دوستی، احترام و آینده مردم منطقه، خصوصاً ازبکان، سیاست پیش‌گرفته حکومت جمهوری ازبکستان را نسبت به جمهوری تاجیکستان، به طور مثبت تغییر دهد."

در این نامه، جانب ازبکستان در سردی روابط با تاجیکستان، مخالفت با طرح‌های انرژی و فعالیت کارخانه آلومینیم این کشور و محاصره اقتصادی تاجیکستان مقصر دانسته شده است.

ساکنان ازبک‌تبار تاجیکستان این سیاست دولت ازبکیستان را فشار سیاسی و اقتصادی علیه تاجیکستان ارزیابی کرده‌اند.

در پایان نامه آمده است: "ما، ازبکان تاجیکستان، جانبدار صلح و دوستی صمیمانه خلق‌های تاجیک و ازبک می‌باشیم و از شما، همچون پیشوای ملت ازبک، سر به تعظیم آورده و خواهش می‌کنیم که سیاست حکومت جمهوری ازبکستان را نسبت به جمهوری تاجیکستان کلاً به طور مثبی تغییر دهید. انسان در دنیا موقتی است، ولی خلق‌ها و دوستی آن‌ها ابدی می‌باشد."

مطالب مرتبط