تنش با ازبکستان در محور دیدار مجلسیان تاجیک و اروپایی

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اختلاف با ازبکستان در مورد طرح "راغون" به مباحثاتی در همایش مجلسیان تاجیک و اروپایی دامن زد

در پایان جلسه دوم شورای همکاری‌های پارلمانی تاجیکستان و اروپا که روز جمعه ۴ مه در شهر دوشنبه برگزار شد، اعلامیه مشترکی به امضا رسید که بر استواری اراده سیاسی کشورهای این اتحادیه و تاجیکستان برای توسعه همکاری‌ها و دورنمای این همکاری‌ها تأکید می‌کند.

اختلافات بین تاجیکستان و ازبکستان بر سر مسائل آب و انرژی در محور گفت‌وگوهای هیئت‌های پارلمانی تاجیکستان و اتحادیه اروپا قرار گرفته است.

در جلسه دوم شورای همکاری‌های پارلمانی تاجیکستان و اروپا که بعد از ظهر روز جمعه ۴ مه در شهر دوشنبه برگزار شد، بحث‌هایی پیرامون این مسائل صورت گرفت.

نیکول کیل‌نیئلسن، از اعضای هیئت اروپایی، در این جلسه گفت که اروپایان درک می‌کنند که اجرای طرح‌های بحث‌برانگیز انرژی آبی در منطقه، مانند نیروگاه "راغون"، برای تاجیکستان بسیار مهم است.

اما، به گفته وی، مقامات تاجیکستان، متخصصان و نمایندگان جامعه مدنی این کشور باید تبعات اجرای چنین طرح‌ها را در نظر بگیرند.

خانم کیل‌نیئلسن از جمله به ارتفاع ۳۳۵ متری سد "راغون" اشاره‌ کرد که در صورت ساخته شدن، بلندترین سد در جهان خواهد بود.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption کیل‌نیئلسن گفت، درست است که انرژی آبی، از لحاظ زیستمحیسطی بی‌زیان است، ولی ساختن سد بلند ممکن است در آینده‌ها برای محیط زیست و مردم اطرافش خطر ایجاد کند

وی گفت، درست است که انرژی آبی از لحاظ زیست‌محیطی بی‌زیان است، ولی ساختن سدی بدین بلندی ممکن است در آینده‌ها همانند سد در چین که برای محیط زیست و مردم اطرافش خطر ایجاد کرده، زیانبار تمام شود.

سخنان خانم کیل‌نیئلسن نگرانی کشور همسایه ازبکستان در مورد بلندی سد "راغون"، در جنوب تاجیکستان، را تقویت می‌دهد.

مقامات ازبک همواره از پیامدهای اجرای این طرح به گفته آن‌ها "جاه‌طلبانه" ابراز نگرانی کرده و گفته‌اند که طرح "راغون" در زمان شوروی تهیه شده و تاجیکستان باید در مورد ارتفاع این سد تجدید نظر کند.

وگرنه، طبق ادعای ازبک‌ها، کنده شدن سد "راغون" در صورت وقوع زلزله‌ای با شدت بلند، می‌تواند آب‌خیزی بزرگی همانند سونامی ژاپون به وقوع پیوندد و زندگی میلیون‌ها نفر را در سراسر منطقه به خطر ‌اندازد.

مقامات تاجیکستان این ادعاها را بی‌پایه خوانده و گفته‌اند که در پانصد سال اخیر در این منطقه زلزله‌ای به شدت بیشتر از شش درجه رشتیر ثبت نشده است.

تاجیک‌ها معتقدند که بنیاد نیروگاه "راغون" تنها چاره‌ای برای رفع مشکل کمبود انرژی، بویژه در فصل زمستان، است.

در پاسخ به اظهارات خانم کیل‌نیئلسن نیز امیرشاه میرعلی‌اف، رئیس هیئت مجلس نمایندگان پارلمان تاجیکستان، به همین نکته تأکید کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای میرعلی‌اف ازبکستان را به حقه‌بازی متهم کرد و گفت که این کشور همسایه تاجیکستان را عملاً در محاصره قرار داده است

وی از جمله، خطاب به همتایان اروپایی‌اش، گفت: "شما باید درک کنید که ما گاز نداریم، گازی که داریم در عمق زیادی واقع است و استخراجش آسان نیست. نفت نداریم، هیچ منبع دیگر انرژی نداریم و تنها نعمتی که داریم، همین آب است. مردم ما در زمستان از بی‌برقی زجر می‌کشند، بیمارستان‌ها، کودکستان‌ها و مکتب‌های (مدرسه‌های) ما برق ندارند."

آقای میرعلی‌اف همچنین ازبکستان را به حقه‌بازی متهم کرد و گفت که این کشور همسایه با قطع انتقال برق و گاز، تاجیکستان را عملاً در محاصره قرار داده است.

وی از جمله به قطع ارتباط راه آهنی که ازبکستان را با جنوب تاجیکستان می‌پیوست، اشاره‌ کرد: "آن‌ها گفتند که راه آهن در عملی تروریستی خراب شده، اما این دروغ است. هیچ گونه عمل تروریستی نبود، خودشان ریل‌ها را برچیدند."

این عضو پارلمان تاجیکستان اقدامات ازبکستان به قطع انتقال برق و گاز و ارتباط راه آهن را به قطع انتقال گاز روسیه به اروپا از طریق قلمرو اوکراین و بلاروس تشبیه کرد و خطاب به اعضای پارلمان اروپا گفت، "ما همان وضعیت را داریم که شما داشتید."

در همین حال، پائولو بارتلوزی، رهبر هیئت نمایندگان پارلمان اتحادیه اروپا در تاجیکستان، در این زمینه گفت که موضوع نگرانی‌ها و نتیجه‌گیری‌های خود از این بحث‌ها را با مسئول روابط خارجه پارلمان اروپا مطرح خواهد کرد، تا این که برای راه‌اندازی ابتکار سیاسی از سوی اتحادیه اروپا برای حل این مسأله اقدام شود.

وی گفت: "در چارچوب این ابتکار، باید همایش ویژه‌ای با شرکت همه جانب‌ها تأسیس داده شود، تا این موضوع در آنجا مطرح شود که چه طور می‌توان امنیت تأمین آب برای همه کشورهای منطقه را از یک سو ضمانت داد و از سوی دیگر تاجیکستان نیز به استقلال انرژی خود، که به آن حق دارد، دست یابد."

اما او تأکید کرد که نتایج بازرسی فنی و زیست‌محیطی طرح نیروگاه راغون که با حمایت بانک جهانی انجام می‌شود، در این راستا نقش کلیدی خواهد داشت.

در همایش مجلسیان اروپایی و تاجیک در باره اختلافات تاجیکستان و ازبکستان بر سر "تالکو"، بزرگترین کارخانه آلومینیوم در آسیای میانه‌، نیز مباحثاتی صورت گرفت.

"تالکو" بزرگ‌ترین کارخانه صنعتی تاجیکستان است که در ناحیه مرزی تورسون‌زاده، در منطقه‌ای نزدیک با استان سرخاندریای ازبکستان واقع است.

گروه‌های طرفدار محیط زیست ازبکستان همواره علیه آنچه "زیان این کارخانه بر محیط زیست کشورشان و سلامتی" ساکنان مناطق نزدیک به این کارخانه می‌دانند، اعتراض کرده‌اند، اما جانب تاجیکستان این ادعاها را همواره رد کرده است.

نیکول کیل‌نیئلسن، با اشاره‌ به این مشکل، گفت که کارخانه آلومینیوم تاجیکستان در زمان شوروی ساخته شده و نمونه‌ای بارز از نظام تک‌سنعتی است.

وی خواهان ایجاد تنوع و تکثر در سیستم صنایع تاجیکستان و تجدید و تجزیه کارخانه آلومینیوم شد و گفت که نمی‌توان زیان زیست‌محیطی این کارخانه را نادیده گرفت.

مطالب مرتبط