هشدار از احتمال 'انفجار اجتماعی' در آسیای میانه

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اختلافات فزاینده در زمینه نحوه استفاده از منابع آب منطقه از مسائیل نگران کننده محسوب می شود

کشورهای آسیای مرکزی در آستانه انفجار اجتماعی قرار دارند. اگر دولت‌های منطقه اصلاحاتی جدی را روی دست نگیرند، توسعه تکاملی این کشورها غیرممکن است.

این هشدار در یک همایش کارشناسان داخلی و خارجی در شهر دوشنبه که روز چهارشنبه ۱۶ مه پشت درهای بسته برگزار شد، داده شد.

این همایش بر طبق قاعده انگلیسی چاتم‌هاوس که بر مبنای آن افشای منبع اطلاعات در یک جلسه ممنوع است، برگزار شد. طبق این قاعده، شرکت‌کنندگان جلسه می‌توانند از هر اطلاعی که به دست می‌آید، استفاده کنند، ولی حق ندارند هویت گوینده، محل کار او و شرکت‌کندگان دیگر جلسه را افشا کنند.

این همایش به ابتکار سازمان موسوم به "EUCAM" (دیده‌بان اروپا-آسیای مرکزی) برگزار شده و هدفش تهیه پیشنهادها برای تهیه راهبرد جدید اتحادیه اروپا در قبال کشورهای آسیای مرکزی بوده است.

شرکت‌کنندگان این همایش اظهار داشتند که تلاش‌های اتحادیه اروپا برای توسعه همگرایی میان کشورهای آسیای مرکزی تا کنون موفق واقع نشده است.

به عنوان مثال، گفته شد که تا حال رهبران کشورهای منطقه در مسائل تأمین امنیت موضع یگانه ندارند. گذشته از این، اختلافات کشورهای منطقه به حدی رسیده که تاجیکستان و ازبکستان در آستانه مناقشه نظامی قرار دارند.

کارشناسان خارجی در رابطه با تیرگی روابط تاجیکستان و ازبکستان تأکید کردند که در پی این امر اخیراً فشار بر ازبک‌تباران در تاجیکستان مشاهده می‌شود.

صاحب‌نظران از آن اظهار نگرانی کردند که در صورت تشنج اوضاع در تاجیکستان، روشن نیست که این گروه بزرگ از جامعه تاجیکستان چه موضعگیری خواهد کرد. به تأکید یکی از شرکت‌کنندگان، "دولت تاجیکستان ازبک‌تباران را ناچار می‌سازد."

یکی از شرکت‌کنندگان این همایش گفت که کلیه کشورهای آسیای مرکزی در آستانه انفجار و چالش‌ها قرار دارند و اگر اصلاحات جدی سیاسی انجام نشود، رشد تکاملی این کشورها غیرممکن می‌شود. یعنی تنها راه انقلابی توسعه این کشورها باقی می‌ماند.

کارشناسان خارجی نیز تأکید داشتند که اصلاحات نظام دولتداری در تاجیکستان به یک امر ضروری تبدیل شده است. به اعتقاد نمایندگان اتحادیه اروپا، توسعه دمکراسی و رعایت حقوق بشر از شرط‌های اصلی این اصلاحات است.

در رابطه با توسعه جامعه مدنی تأکید شد که با وجود تلاش‌های کشورهای غربی و سازمان‌های بین‌المللی فعالیت سازمان‌های غیردولتی در تاجیکستان مؤثر نیست.

به عنوان مثال گفته شد که حالا فعالیت تنها حدود ۲۵ درصد از سازمان‌های غیردولتی در تاجیکستان "استوار" است و بیشتر این سازمان‌ها حتی دفتر کاری ندارند.

کارشناسان گفتند که حتی در کشورهای "جهان سوم" سازمان‌های غیردولتی در حیات جامعه نقش کلیدی دارند، ولی در تاجیکستان چنین وضع مشاهده نمی‌شود.

این در حالیست که به گفته یکی از سخنرانان، تاجیکستان در آستانه تحولات جدی و بزرگ قرار داشته و نیاز به سازمان‌های غیردولتی قوی وجود دارد.

پیشنهاد شد که اتحادیه اروپا باید در راهبورد جدید خود برای کشورهای آسیای مرکزی افزایش کمک‌ها به سازمان‌های غیردولتی محلی را مد نظر داشته باشد.

به گفته یکی از سخنران‌ها، در تاجیکستان احتمال "انفجار اجتماعی" خیلی زیاد است، ولی در چنین صورتی نیروهای سیاسی رهبری نخواهند کرد. کارشناسان در این نشست بیشتر به گسترش اسلامگرایی در جامعه تاجیک اظهار نظر کردند.

برخی از سخنران‌ها درگیری‌های چند سال اخیر میان نیروهای دولتی تاجیکستان و پیکارجویان را به بررسی گرفته و اظهار داشتند که تا حال مشخص نیست که این حوادث میراث جنگ داخلی تاجیکستان است یا چالش‌های جدید از افغانستان.

تأکید شد که کشورهای آسیای مرکزی بعد از آغاز خروج نیروهای آمریکایی از افغانستان در سال ۲۰۱۴ با خطراتی روبه‌رو خواهند شد. ولی به گفته یکی از شرکت‌کنندگان، تا حال روشن نیست که این چه خطراتی خواهد بود.

به گفته وی، طالبان در سال ۲۰۱۴ با طالبان در سال ۲۰۰۱ به طور قابل ملاحظه‌ای تفاوت خواهند داشت.

با این وجود، یک نماینده اتحادیه اروپا گفت که این نهاد برای تأمین امنیت منطقه، بویژه تاجیکستان، کمک‌های خود را افزایش خواهد داد.

مطالب مرتبط