سپر دفاع موشکی ناتو؛ بیم‌ها و امیدها

دفاع موشکی عملیاتی شدن مرحله اول طرح ناتو در ۲۰۱۲

حق نشر عکس BBC World Service

دفاع موشکی: عملیاتی شدن طرح ناتو در ۲۰۱۸

حق نشر عکس BBC World Service

دفاع موشکی: پاسخ روسیه

حق نشر عکس BBC World Service

ناتو در نشست خود در شیکاگو اعلام می کند که برد سیستم سپر دفاع موشکی بالستیک جدید این سازمان به حدی که "ظرفیت موقت عملیاتی" خوانده شده، رسیده است.

اعلام چنین موضوعی به معنای آن خواهد بود که اولین مرحله از طرح بحث‌برانگیز مربوط به دفاع از قلمرو کشورهای عضو ناتو در مقابل موشک‌های بالستیک اجرایی شده است.

ارائه چنین طرحی از سوی ناتو انتقادهای بسیاری را به دنبال داشته است.

برخی منتقدان کارکرد این سیستم را زیرسوال می‌برند و حتی این پرسش را مطرح می‌کنند که آیا واقعا حمله‌ای موشکی قلمرو ناتو را تهدید می‌کند؟

برخی دیگر از منتقدان هم بیم آن دارند که چنین سازوکاری تاثیری نامطلوب بر روابط غرب و روسیه بگذارد. آنها می‌گویند که عملیاتی کردن این سیستم، منافع استراتژیک واقعی اندکی را به همراه خواهد داشت.

ناتو با ناخرسندی و نگرانی فزاینده‌ای ناظر روند گسترش فناوری موشک‌های بالستیک بوده است.

اگر بتوان قبول کرد که خطر حمله با موشک‌های بالستیک، کشورهای عضو ناتو را تهدید می‌کند، تنها می‌توان از یک کشور به عنوان عامل این حمله نام برد: ایران.

با این حال، پرفسور تئودور پاستول، از پژوهشگران موسسه فناوری ماساچوست که کارشناس ارشد فناوری دفاع موشکی است، باور دارد که درباره وجود این تهدید احتمالی از سوی ایران، اغراق شده است.

او می گوید: "تهدید بلندمدت و اساسی از سوی ایران، به تسلیحات هسته‌ای مربوط است، هرچند در شرایط کنونی، ایران بمبی هم ندارد."

به باور او، یک موشک بالستیک بدون قدرت هسته‌ای (قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای) "همانند یک بمبگذار تروریست بدون جلیقه انفجاری" است.

به همین دلیل، این کارشناس فناوری دفاع موشکی باور دارد که "موشک‌های بالستیک ایران، تهدیدی واقعی علیه نظامیان، شهرها، پالایشگاه‌های نفت و دیگر بخش‌هایی شبیه آن در قلمرو ناتو به شمار نمی‌روند. این موشک‌ها نمی‌توانند مقادیر زیاد و کافی مهمات را برای وارد کردن خسارات قابل توجه به اهداف خود حمل کنند. ضمن آن که این موشک‌ها در هدف قرار دادن اهدافی که برایشان تعیین شده است، دقت کمی دارند."

سخت‌افزار بیشتر

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دست‌کم یک ناو جنگی آمریکایی که توان هدف قرار دادن موشک‌های بالستیک را دارد، در دریای مدیترانه مستقر می‌شود

اما رهبران و برنامه‌ریزان ناتو روند اجرایی شدن برنامه هسته‌ای ایران و پیشرفت مداوم این کشور در زمینه افزایش ظرفیت و برد موشکی خود را زیر نظر دارند. آنها قانع شده‌اند که داشتن سپر دفاع موشکی، در کمترین حالت، یک خط مشی و سیاست تضمینی معقول است.

در اولین تصاویری که ناتو در روزهای گذشته منتشر کرد، این بخش‌ها قابل مشاهده است: شبکه‌ای از ماهواره‌های هشدار سریع (حمله موشکی) آمریکا، یک رادار باند ایکس قوی جدید که در ترکیه است و دست‌کم یک ناو جنگی آمریکایی مجهز به سیستم ایجیس مستقر در دریای مدیترانه که توان هدف قرار دادن یک موشک بالستیک را دارد.

برخی کشورهای اروپایی عضو ناتو هم بخش‌هایی از ظرفیت شبکه دفاع هوایی خود را برای تقویت این سیستم در اختیار ناتو قرار خواهند داد که موشک‌های پاتریات آلمان و هلند از جمله این موارد است.

در طول زمان، قرار است سپر دفاع موشکی ناتو با ناوهای جنگی ضدموشکی بیشتری تقویت شود و برای ایجاد دو سایت دفاع موشکی روی زمین هم برنامه‌ریزی شده است؛ اولین تاسیسات مربوط به این سایت‌ها در رومانی و دومی در لهستان احداث خواهد شد.

پروفسور شین کی، کارشناس ناتو و رئیس واحد مطالعات بین‌الملل در دانشگاه وزلیان اوهایو، می‌گوید که به باور او، رویکرد چندمرحله‌ای دولت آمریکا در قبال ایجاد سپر دفاع موشکی در اروپا که اساس و مبنای طرح دفاعی ناتو است، هم محتاطانه و هم عملی بوده است. اما در عین حال، او اضافه می‌کند که به نظرش، این طرح اهمیت سیاسی به مراتب گسترده‌تری هم دارد.

خشم روسیه

طرح‌های ناتو در زمینه سپر دفاع موشکی منتقدان خود را دارد. به طور مشخص، دولت روسیه مخالفت اصولی خود را با این برنامه نشان داده است و حتی ژنرال‌های روسی به حدی پیش رفتند که تهدید کردند موشک‌های اسکندر را که توان حمل کلاهک هسته‌ای دارند، در برابر سایت‌های دفاع موشکی ناتو در رومانی و لهستان مستقر می‌کنند.

اما تا چه اندازه حق با روسیه است؟

دیمیتری ترنین، مدیر مرکز کارنگی در مسکو یکی از نهادهای ناظر بر امور استراتژیک روسیه است. او می‌گوید: "روسیه طرح‌های سپر دفاع موشکی آمریکا را در گستره جهانی ارزیابی می‌کند."

به باور او، نگرانی این است که "این سپر استراتژیک به معنای دست کم گرفتن اهمیت بازدارنده زرادخانه هسته‌ای خود روسیه باشد."

آقای ترنین قبول دارد که احتمالا تاثیر بالقوه ایجاد چنین سیستمی در اروپا در ابتدا ناچیز است.

با این حال، او می‌گوید: "مسکو به دنبال آن است که هم تضمین‌های رسمی و هم شناختی از مشخصات این سیستم به دست آورد تا مطمئن شود که آمریکا هیچ تمایل و قصدی برای تحقیر و بی‌ارزش نشان دادن توان بازدارندگی روسیه ندارد و همچنین ظرفیت سیستم ناتو به اندازه‌ای نیست که با موشک‌های استراتژیک روسیه مقابله کند. اما بی‌میلی آمریکا نسبت به ارائه اطلاعات در هر یک از این زمینه‌ها، باعث شده است که دولت روسیه دچار تردید شود."

پروفسور کی می‌گوید که روسیه در گذشته تهدیدهایی را علیه ناتو مطرح کرده است.

او می گوید: "به باور من، آنها در طول زمان، استراتژی به نسبت موفقی را در پیش گرفته‌اند که براساس آن، با گرفتن مواضعی شدید، روند تصمیم‌گیری را برای ناتو پیچیده‌تر کرده‌اند و به موفقیت‌هایی هم دست یافته‌اند. اما در شرایط کنونی مشکل اینجاست که مجموع این اقدامات، نتایج منفی بیشتر و آثار مثبت بسیار اندکی را به دنبال داشته است."

دیمیتری ترنین هم نگرانی مشابهی را مطرح می‌کند. او می‌گوید که تهدیدهای روسیه با این هدف انجام می‌شود که "افکار عمومی اروپا متوجه شود که اگر هیچ توافقی با روسیه به دست نیاید، در معرض چه خطراتی خواهند بود."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption ناتو نگران تهدیدهای موشکی احتمالی ایران است

او تاکید دارد: "درگیر نکردن روسیه در این روند، یک اشتباه استراتژیک بزرگ برای واشنگتن و متحدانش در ناتو خواهد بود. ولی در عین حال، چند سالی برای حل و فصل این موضوع فرصت هست."

تردیدها

مقامات ناتو مطمئن هستند که سیستم دفاع موشکی جدیدشان عملیاتی خواهد شد. کمتر از یک ماه پیش، آژانس دفاع موشکی آمریکا آنچه را پرتاب آزمایشی بسیار موفقیت‌آمیز نوع پیشرفته و جدید موشک استاندارد سه (اس‌ام-۳) خواند، عملیاتی کرد. این آزمایش بخشی مهم و کلیدی از آینده ساختار دفاع موشکی آتی ناتو ارزیابی می‌شود.

با این حال، تمام افراد نسبت به این برنامه اطمینان خاطر ندارند. پروفسور پاستول می‌گوید که "رهگیر موشک اس‌ام-۳ تنها در شرایط غیرجنگی آزمایش شده است."

او می‌گوید: "در آزمایش‌هایی که انجام شده، تمهیدات زیادی به عمل آمده است تا تاثیر تمام عواملی که ممکن است رهگیر اس‌ام-۳ را با مشکل روبه‌رو کند، کاهش یابد یا از بین برود. به همین دلایل و دلایل دیگر، احتمال زیادی وجود دارد که استفاده از اس‌ام-۳ در شرایط جنگی واقعی، به یک شکست کامل منجر شود."

او اضافه می‌کند: "تعارضی که در ایجاد سپرهای دفاع موشکی به وجود می آید، این است که حتی وقتی از آنها استفاده‌ای نمی‌شود، باز رقبای بالقوه طوری برخورد می‌کنند که گویا این سیستم‌ها عملیاتی و در حال کار هستند."

مطالب مرتبط