تهیه طرح کنسپسیون در باره مناسبت دولت با دین در تاجیکستان

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اخیراً طرح کنسپسیون مناسبت دولت با دین از طرف گروهی متشکل از جامعه مدنی، نمایندگان دولت و سازمان‌های غیردولتی تهیه شده است

گروهی از نمایندگان جامعه مدنی تاجیکستان طرح کنسپسیونی را "در باره مناسبت دولت با دین" تهیه کرده است.

این طرح تعریف تازه‌ای از سایست‌های دولت در امور مذهبی را در نظر گرفته، ولی برخی از مقامات دولتی تاجیکستان با محتوای آن و ایده پیشنهاد این طرح از سوی سازمان‌های غیردولتی موافق نیستند.

طرح این کنسپسیون را یک گروه کاری متشکل از کارشناسان، عده ای از مسئولان دولتی، نمایندگان سازمان‌های غیردولتی و حزب نهضت اسلامی، عمده‌ترین حزب مخالف در تاجیکستان، طی دو سال و نیم تهیه کرده است.

یکی از نکات این طرح تضمین آزادی‌های بیشتر مذهبی و استقلال نهادهای دینی از دولت است. این در حالی است که مداخله دولت در فعالیت نهادهای دینی در سال‌های اخیر از موضوعاتی بسیار بخث‌برانگیز در تاجیکستان بوده است.

گروه‌های مدافع حقوق بشر و اسلامگرایان مخالف دولت تاجیکستان همواره از آن چه افزایش فشارها بر مذهبیان می‌خوانند، انتقاد کرده‌اند. آن‌ها مثلاً می گویند که دولت تاجیکستان پوشش حجاب اسلامی در دانشگاه‌ها و مدارس دولتی را برای جوان‌دختران ممنوع کرده است.

به اعتقاد آن‌ها، دولت تاجیکستان همچنین در انتخاب یا انتساب امام خطیبان مساجد به طور غیرمستقیم دخالت داشته و به عنوان مثال روحانیون مخالف دولت از امامت مساجد برکنار و افراد "فرمان‌بردار" جایگزین آن‌ها شده‌اند.

یکی دیگر از نکات جنجال‌برانگیز این طرح اصلاح نظام آموزش و پرورش و تلفیق و تطبیق نظام تحصیلات "دینی و دنیوی" در تاجیکستان است که خود را کشوری سکولار اعلام کرده است.

مبتکران طرح کنسپسیون مناسبت دولت با دین می‌گویند که با توجه به این که بیش از ۹۰ درصد مردم تاجیکستان مسلمان هستند، باید آموزش اسلام جزئی از برنامه آموزشی مدارس دولتی و سکولار باشد. طلاب مدارس مذهبی نیز باید از امکان آموزش علوم دنیوی، از جمله فناوری‌های مدرن، برخوردار باشند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای حیط بر این نظر است که دولت "دکترین" خود در مناسبت با اسلام را مشخص کرده است و آن "توسل به زور" است

مؤلفان طرح معتقدند که این امر به جلوگیری از پیوستن جوانان به گروه‌های افراطگرا و تندرو و افزایش مدارا در جامعه کمک می‌کند. دولت تاجیکستان از گسترش افراطگرایی در میان جوانان بشدت نگران است و در یک سال اخیر صدها نفر از جوانان را که در مدارس اسلامی کشورهای عربی تحصیل می‌کردند، به وطن برگردانده است.

پیشنهادها در مورد آموزش مبانی اسلام در مدارس دولتی سکولار در تاجیکستان قبلاً هم مطرح شده بود و برنامه‌ای برای تدریس "معرفت اسلام" در مدارس عمومی تهیه شد، ولی این طرح هرگز به اجرا درنیامد.

در تهیه کنسپسیون مناسبت دولت با دین هرچند مسئولان مرکز مطالعات راهبردی وابسته به ریاست جمهوری تاجیکستان شرکت داشته‌اند، ولی آنان از شرکت در همایشی که روز سه‌شنبه ۲۲ مه برای بررسی نهایی این طرح در شهر دوشنبه دایر شد، خودداری کرده اند.

محمدعلی حیط، عضو گروه کاری و معاون رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، می گوید این که نمایندگان کمیته امور دین، مراکز مطالعات راهبردی و اسلام‌شناسی وابسته به ریاست جمهوری تاجیکستان از شرکت در همایش اخیر خودداری کردند، بیانگر آن است که آن‌ها با این طرح موافق نیستند.

وی در صحبت با بی‌بی‌سی گفت: "هرچند بین مرکز مطالعات استراتژیک، در شخصیت رئیس سابق آن، سهراب شریف‌اف، و سازمان "International Alert" موافقت‌نامه‌ای در مورد اجرای مشترک این طرح امضاء شده بود، ولی رهبری فعلی این مرکز می‌گوید که کارمندان مرکز مطالعات راهبری در تهیه این کنسپسیون به طور انفرادی شرکت داشته‌اند، نه از نام این نهاد دولتی."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای ستارزاده نگرانی‌های دولت در مورد این طرح کنسپسیون را بی‌اساس خواند

عبدالنبی ستارزاده، کارشناس مستقل که تا چندی پیش در مرکز مطالعات راهبردی کار می کرد، عضو گروه تهیه‌کنندگان این کنسپسیون است. وی در صحبت با بی‌بی‌سی گفت: "مهم این است که از آغاز تا انتهای آماده نمودن طرح کنسپسیون در باره مناسبت دولت با دین، نماینده‌های مسئول ساختارهای مربوطه حکومت تاجیکستان شرکت داشتند."

مسئولان مرکز مطالغات راهبردی تاجیکستان از براز نظر در این باره خودداری کردند، ولی یک منبع آگاه که از بردن نامش خودداری کرد، به بی‌بی‌سی گفت که برخی از مقامات دولتی با توجه به این که این طرح با حمایت سازمان‌های خارجی تهیه شده است، از شرکت در بررسی آن خودداری کرده‌اند.

اما آقای ستارزاده در جلسه نهای برای بررسی این طرح گفت: "این طرح محصول فکر و زحمت خود تاجیکان و کارشناسان تاجیک می‌باشد. ما به حیث اعضای گروه هیچ وقت به خودمان روا نمی‌دیدیم که اگر در نکته‌ای منفعت تاجیکستان، منفعت ملی ما، منفعت دولت ما اندکی هم ضرر ببیند."

به گفته شرکت‌کنندگان، جلسات گروه کاری عمدتاً در ساختمان مرکز مطالعات راهبردی برگزار می‌شد و سازمان بین‌المللی "International Alert" تنها کمک فنی کرده و در محتوای کنسپسیون هیچ تأثیری نداشته است. این طرح اگرچه با سرمایه اتحادیه اروپا تهیه شده، ولی این اتحادیه نیز در فعالیت گروه کاری مداخله نداشته است.

مارک فوماگالی، مسئول دفتر "International Alert" در تاجیکستان، نیز می‌گوید که هدف این سازمان فراهم کردن فضایی برای مکالمه جهت پیدا کردن راه‌حلی مناسب با هدف جلوگیری از نزاع بوده است.

تهیه‌کنندگان این طرح می‌گویند که طرح مذکور کنسپسیون با قانون اساسی و همه قاونین دیگر تاجیکستان مطابق است و اجرای آن از لحاظ حقوقی امکان‌پذیر است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای هادی‌زاده این طرح را به رساله "تمدن و تعاون" احمد دانش مقایسه کرد و گفت که طرح مذکور در هر صورت مرود مطالعه و قضاوت پژوهشگران قرار خواهد گرفت

فریدون هادی‌زاده، کارشناسی مستقل، بر این نظر است که سکوت معنی قطع مکالمه بین دولت و دین را ندارد و افزود که طرح کنسپسیون کاملاً در چارچوب قانون اساسی و اصل سکولاریسم دولت تاجیکستان تهیه شده است.

آقای های‌زاده تهیه چنین طرحی را برای جامعه تاجیکستان و برای دایره‌های علمی و پژوهشی مهم ارزیابی کرد. او افزود که صرف نظر از این که دولت آن را بپذیرد یا خیر، این کنسپسیون جایگاه خود را در تاریخ پیدا خواهد کرد.

در همین حال، گفته می‌شود که دولت تاجیکستان گروه کاری جداگانه ای برای تهیه طرح کنسپسیون دولتی مناسبت دولت با دین تشکیل داده است. شرکت‌کنندگان این همایش ابراز امیدواری کردند که مقامات در تهیه طرح دولتی از طرح تهیه‌شده توسط نمایندگان جامعه مدنی نیز استفاده کنند.

مطالب مرتبط