چرا وضعیت یونان برای اروپا مهم است؟

حق نشر عکس Reuters
Image caption با ادامه بحران‌های سیاسی و اقتصادی یونان، احتمال خداحافظی این کشور با یورو قوت گرفته است.

سیاستمداران اروپا ماه‌ها از قبول احتمال جدا شدن یونان از حوزه یورو، امتناع کردند. اما حالا با ادامه بحران‌های سیاسی و اقتصادی در این کشور، احتمال خداحافظی یونان با یورو قوت گرفته است و به بحث‌های رهبران اتحادیه اروپا وارد شده است.

اکنون چشم‌ها به انتخابات پارلمانی روز ۲۸ خرداد ماه در یونان است. انتخاباتی که در پی ناموفق بودن حزب‌های پیروز در انتخابات اردیبهشت ماه برای تشکیل یک دولت ائتلافی، دوباره برگزار می‌شود.

در انتخاباتی که ۱۷ اردیبهشت برگزار شد، اکثریت رای دهندگان در یونان، به سیاست‌های ریاضت اقتصادی رای منفی دادند، اما حزب پیروز در انتخابات و احزاب اصلی دیگر این کشور موفق به تشکیل دولت ائتلافی نشدند. محل اختلاف هم آینده یونان در حوزه یورو است. این تردیدها در عمل، انتخابات بعدی یونان را به همه پرسی برای حفظ یورو یا خداحافظی با آن تبدیل کرده است.

چرا یونان دچار بحران اقتصادی شده است؟

دولت یونان حتی قبل از پیوستن به یورو در سال ۲۰۰۱ میلادی، بیش از درآمدش خرج می‌کرد و بعد از پیوستن به یورو، مخارج دولتش بیشتر هم شد.

به عنوان نمونه، دستمزد کارمندان بخش دولتی بین سال‌های ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۷ میلادی ۵۰ درصد افزایش یافت که بسیار بیشتر از کشورهای دیگر اروپا بود.

همزمان با افزایش هزینه‌های دولت، درآمدهای دولت به دلیل فرار مالیاتی گسترده، کاهش یافت. سال‌ها خرج بی حساب و کتاب و بی‌توجهی دولت به دخل و خرج، کسری بودجه را تا حد غیرقابل کنترلی بالا برد. کسری بودجه، اختلاف درآمد و هزینه دولت است که با قرض کردن جبران می‌شود. اما قرض کردن هم مانند وامی که یک خانواده می‌گیرد بازپرداخت و بهره دارد که سال به سال هزینه‌های دولت را بیشتر می‌کند.

وقتی بحران اقتصاد جهانی در سال‌های ۲۰۰۷ آغاز و آثارش آشکار شد، یونان آمادگی و توان مقابله با آن را نداشت.

بحران اقتصادی باعث افزایش شدید بیکاری شد و هزینه سنگین پرداخت بیمه بیکاری را هم به مخارج دولت اضافه کرد. از سوی دیگر، رکود در جهان، صنعت گردشگری یونان را که یکی از منابع درآمد عمده این کشور است کساد کرد.

سرانجام حجم پولی که دولت از محل‌های مختلف در طول این سال‌ها قرض گرفته بود آنقدر زیاد شد که دیگر دولت توان بازپرداخت بدهی‌هایش را نداشت. سرانجام یونان از شرکای اروپایی‌اش و صندوق بین المللی پول، درخواست کمک مالی کرد.

تاکنون چه کمک‌هایی به یونان شده است؟

در ماه مه ۲۰۱۰ میلادی، اتحادیه اروپا و صندق بین المللی پول، در قالب یک بسته نجات مالی به دولت یونان ۱۱۰ میلیارد یورو (۱۴۰ میلیارد دلار) وام داد تا بدهی هایش را بپردازد.

خیلی زود مشخص شد که این پول برای جبران بدهی‌های سنگین یونان کافی نیست. اوایل سال ۲۰۱۲ میلادی اتحادیه اروپا و صندوق بین المللی پول برسر پرداخت یک وام ۱۳۰ میلیارد یورویی دیگر به دولت یونان توافق کردند.

یکی از شرط های این کمک این بود که بانک‌های خصوصی یونان، نصف طلب‌هایشان از دولت را ببخشند و اوراق قرضه‌ای که از دولت دارند را با اوراق جدیدی که بهره کمتری دارد عوض کنند تا بدهی‌های یونان در آینده کمتر شود.

صندوق بین المللی پول و اتحادیه اروپا در عوض کمک‌های مالی به یونان، از این کشور خواست تا سیاست‌های ریاضت اقتصادی در پیش بگیرد. معنی ریاضت اقتصادی کاهش شدید مخارج و افزایش درآمدهای دولت است. به عنوان نمونه دولت باید مالیات را زیاد و از طرفی دستمزدها و مستمری بازنشستگی را کم می‌کرد. اجرای چنین سیاستی موجب پایین آمدن سطح زندگی بازنشستگان، کارمندان و کارگران می‌شود.

حق نشر عکس Reuters
Image caption اکنون چشم‌ها به انتخابات پارلمانی روز ۲۸ خرداد ماه در یونان است. انتخاباتی که در پی ناموفق بودن حزب‌های پیروز در انتخابات اردیبهشت ماه برای تشکیل یک دولت ائتلافی، دوباره برگزار می‌شود.

پیش گرفتن سیاست‌های ریاضتی از پارسال، وضعیت اقتصاد شکننده یونان را وخیم‌تر کرد. در سه ماه اول سال جاری میلادی، رشد اقتصادی یونان به شدت کاهش یافت و نشان داد که این کشور عملا چهار سال است که در رکود به سر می‌برد.

یونان بدون رشد اقتصادی نمی‌تواند درآمد خود را افزایش دهد و مجبور است به کمک‌های مالی خارجی تکیه کند. این در حالی است که بعضی از سازمان‌های مطالعات اقتصادی پیش‌بینی کرده‌اند که حتی کمک ۲۴۰ میلیارد یورویی هم برای نجات اقتصاد یونان کافی نیست.

قدم بعدی چیست؟

نگاه‌ها به انتخابات ۲۸ خرداد در یونان است. اگر حزب‌هایی که مخالف بسته‌های نجات مالی هستند به قدرت برسند، یونان باید دوباره درباره شرایط دریافت این کمک‌ها با اتحادیه اروپا و صندوق بین الملی پول مذاکره کند. مگر آنکه آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان از مواضعش کوتاه بیاید. آلمان طرفدار پیش گرفتن سیاست‌های ریاضت اقتصادی است.

یونان همچنین ممکن است، پرداخت بدهی‌هایش را متوقف کند که می‌تواند به اعتبار سیستم بانکی اروپا ضربه سنگینی بزند. یونان عضو اتحادیه اروپا و عضو حوزه یورو است و به همین دلیل موسسات مالی یونان با شرکای دیگر اروپایی ارتباط تنگاتنگ دارند.

همچنین این اقدام احتمالی یونان می تواند باعث کاهش اعتماد به کشورهای دیگر جنوب اروپا شود. در این صورت سرمایه‌گذاران پول‌هایشان را از کشورهایی مانند ایتالیا و اسپانیا که با مشکلات اقتصادی دست به گریبانند، خارج می‌کنند و از طرفی، کاهش اعتبار این کشورها باعث می‌شود هزینه قرض گرفتن پول برای این کشورها بالا برود.

اما اگر در یونان حزب‌های طرفدار ریاضت اقتصادی به قدرت برسند و بخواهند به اهداف تعیین شده از سوی صندوق بین المللی پول و اتحادیه اروپا دست یابند، شرایط دشوار اقتصادی برای مردم یونان ادامه خواهد یافت.

اگر اقتصاد یونان همچنان به سقوط ادامه دهد و خبری از رشد اقتصادی نشود، ممکن است این کشور دیگر نتواند بدهی‌هایش را پرداخت کند. از آنجا که در اروپا اراده‌ای برای کمک‌های بیشتر از این به یونان وجود ندارد، در نهایت این کشور مجبور می‌شود حوزه یورو را ترک کند.

همچنین ممکن است مردم یونان ریاضت اقتصادی و نتایج آن از جمله پایین آمدن سطح رفاه و بیکاری گسترده را تحمل نکنند. در نتیجه دولت کوتاه بیاید و باز هم یونان مجبور به ترک یورو شود.

با این حال دولت‌های اروپایی امیدوارند اقتصاد یونان با اصلاحات پیشنهادی صندوق بین المللی پول و اتحادیه اروپا، به آرامی شروع به رشد کند، قرض‌هایش را پس بدهد و روی پای خود بایستد.

چرا وضعیت یونان برای اروپا مهم است؟

اگر یونان پول طلب کارانش را پس ندهد، سرمایه گذاران نسبت به تکرار این رویه در کشورهای دیگر اروپا نگران می‌شوند. مخصوصا در کشورهایی مانند ایتالیا که بدهی‌های سنگین دارد یا اسپانیا که اقتصادش ضعیف شده است.

در این صورت سرمایه‌گذاران دیگر تمایلی به خرید اوراق قرضه کشورهای ضعیف و بحران‌زده نخواهند داشت و این کشورها دیگر نمی‌توانند با فروش اوراق قرضه، پول به دست آورند. در شرایط رکود اقتصادی، بدون این پول امکان پرداخت بدهی‌ وجود ندارد و به این ترتیب یک دور باطل با نتایجی فاجعه بار آغاز می‌شود.

حق نشر عکس Getty
Image caption اگر یونان پول طلب کارانش را پس ندهد، سرمایه گذاران نسبت به تکرار این رویه در کشورهای دیگر اروپا نگران می‌شوند.

برای مقابله با این خطر، رهبران اروپا بر تامین یک بودجه اضطراری ۷۰۰ میلیارد دلاری توافق کرده‌اند تا صرف مقابله با آثار ورشکستگی احتمالی یونان و گسترش آن به کشورهای دیگر شود.

اگر یونان ورشکست شود، شرایط بانک‌هایی که به دولت این کشور وام داده‌اند دشوار می‌شود. این بانک‌ها بیش از نصف بدهی‌های دولت را بخشیده‌اند و از طرفی قبول کرده‌اند که سود کمتری بگیرند و تا حالا هم سرمایه زیادی از دست داده‌اند.

اگر یونان پرداخت بدهی‌هایش به این بانک‌های آسیب دیده را قطع کند، اعتبار مالی بانک‌ها در بازار جهانی از دست می‌رود. چون دیگر توان سرمایه‌گذاری و قرض دادن پول به یکدیگر را از دست می‌‌دهند و این به معنی کاهش منابع بانک‌‌ها و آغاز یک بحران اقتصادی دیگر در جهان است.

برای نمونه، یونان به بانک‌‌های فرانسه بیش از ۴۱ میلیارد یورو بدهکار است. بانک‌های آلمان حدود ۱۶ میلیارد دلار از یونان طلب دارند و بانک‌های آمریکا بیش از ۶ میلیارد یورو به یونان قرض داده‌اند. اگر یونان بدهی خود را نپردازد، این بانک‌ها منابع خود را از دست می‌دهند.

در این شرایط سرمایه‌‌گذاران کوچک و بزرگ هم از ترس تکرار این اتفاق در دیگر کشورها، پولشان را از بانک‌های کشورهای بحران زده مانند یونان، پرتغال و اسپانیا بیرون می‌کشند و به کشورهای با ثبات تر مانند آلمان و هلند می‌برند. این وضعیت باعث بدتر شدن وضعیت مالی سیستم بانکی این کشورهای می‌شود و بانک‌ها هم دیگر نمی‌توانند قرض هایشان را پرداخت کنند و ورشکست می‌شوند.

اگر یونان مجبور شود یورو را ترک کند، این سناریوهای احتمالی حتی آثار وخیم‌تری خواهد داشت. چون یونان مجبور می‌شود واحد پولش را به دراخما بازگرداند که با توجه به شرایط اقتصادی این کشور، به سرعت ارزش پولش کم می‌شود و پرداخت بدهی‌هایش دشوار تر هم می‌شود. همچنین سپرده‌های بخش خصوصی و مردم نزد بانک‌ها وضعیت نامعلومی پیدا می‌کند. همین نگرانی باعث شده است که در ماه‌های اخیر سپرده‌گذاران به بانک‌ها هجوم بیاورند و پول‌هایشان را به بانک‌های کشورهای دیگر اروپا ببرند که تا همینجا هم بانک‌های یونان را تحت فشار قرار داده است.

مطالب مرتبط