رییس‌جمهوری جدید مصر چه خواهد کرد؟

حق نشر عکس AP
Image caption یک نقاشی دیواری در مصر که شورای نظامی مصر را به صورت عروسک‌گردان صحنه سیاسی به تصویر کشیده است

در حفاری‌های مصر یک مجسمه قدیمی کوچک پیدا شد، اما باستان‌شناسان نمی‌توانستند اطلاعاتی راجع به آن به دست بیاورند. حتی کارشناس‌های خارجی هم سردرنیاوردند که این مجسمه چیست. همه مشغول بحث و بررسی بودند که پلیس سر رسید و گفت: "مجسمه را ۲۴ ساعت دست ما بدهید تا خودش به همه چیز اعتراف کند."

قدرت نظامیان در مصر گاه دست‌مایه شوخی و طنز بوده و گاه عاملی برای غرور ملی مصری‌ها، اما اکنون در کانون جدال سیاسی است.

محمد نجیب، جمال عبدالناصر، انور سادات و حسنی مبارک، روسای جمهور پیشین مصر، همگی نظامی بودند.

هم اکنون نیز این "شورای عالی نیروهای مسلح مصر" است که نقش رییس‌جمهور را بر عهده دارد. این شورا متشکل از ۲۰ افسر عالی‌رتبه ارتش مصر است و منتقدان به اعمال سرکوب و سانسور متهمش می‌کنند.

به گفته برخی از انقلابیون میدان تحریر، نظامیان مصر بسیاری از صنایع و فعالیت‌های اقتصادی را کنترل می‌کنند و سالانه نیز کمکی ۱.۳ میلیارد دلاری از ایالات‌ متحده می‌گیرند، کمکی که افکار عمومی مصر از محل خرج آن اطلاعی ندارند.

نیروهای نظامی مصر نزدیک به یک هفته پس از آغاز اعتراضات اعلام کردند که "حقوق مشروع مردم" را به رسمیت می‌شناسند و علیه آنان از زور استفاده نخواهند کرد.

البته آنها دو روز بعد، یعنی در ۲ فوریه ۲۰۱۱، گفتند که صدای مخالفان شنیده شده است و از معترضان خواستند که به خانه‌هایشان بازگردند.

از آن موقع تاکنون درگیری‌های پراکنده‌ای میان ارتش مصر و مخالفان اتفاق افتاده است.

دوران پساانقلابی یا تداوم انقلاب؟

ادامه تسلط نظامیان بر مصر یکی از موضوعات جنجالی است که به ویژه اعتراض انقلابیون تحریر را برمی‌انگیزد.

حق نشر عکس AP
Image caption انقلابیون التحریر شدیدا به قدرت نظامیان مصر معترضند

این سوال مطرح است که آنان پس از برگزاری انتخابات و تعیین رییس‌جمهور جدید چه روشی را در پیش خواهند گرفت؟

از سویی این نگرانی وجود دارد که اگر رییس‌جمهور انتخابی به شورای نظامی نزدیک باشد، بار دیگر شکلی از دیکتاتوری به مصر بازگردد. از سوی دیگر هم ممکن است که نظامیان دامنه عمل رییس‌جمهوری را که دیدگاه‌هایی متفاوت داشته باشد محدود کنند.

ابهام درباره وظایف و اختیارات ریاست‌جمهوری در ساختار سیاسی جدید مصر نیز به این نگرانی‌ها دامن می‌زند.

برخی امیدوارند که اگر رییس‌جمهور جدید کاری به منافع مستقیم نظامیان نداشته باشد، یعنی از جمله بودجه نظامی سری و هنگفت سر جایش بماند، ارتش مانع شکوفایی دموکراسی سیاسی نشود. به این ترتیب کنترل ارتش بر بخش‌هایی از اقتصاد چون بانکداری و توزیع سوخت ادامه خواهد یافت.

اما اگر چنین منابعی در دستان نظامیان باقی بماند چه دلیلی دارد که آنان فضایی برای رقبای دیگر باقی بگذارند؟

از این گذشته، انقلابیون می‌پرسند، تکلیف شعارهای انقلاب چه می‌شود؟ آنان چه طور می‌توانند با تداوم وضعیتی مشابه رژیم گذشته کنار بیایند؟

اما تلاش برای کنار زدن نظامیان به معنی تنش بیشتر در مصر است. آن هم در حالی که بسیاری از سیاستمداران مصری، از وابستگان رژیم قدیم گرفته تا سلفی‌ها، از ضرورت ثبات برای کشور می‌گویند.

از مردان جنگ تا مردان خدا

این تنها قدرت نظامیان مصر نیست که موجب نگرانی گروه‌های طرفدار دموکراسی در مصر می‌شود.

پیروزی‌های چشمگیر اسلام‌گرایان، به خصوص پیروزی آنان در انتخابات مجلس باعث شده است که هشدارهای اولیه درباره انقلاب مصر جدیت بیشتری بگیرند.

حق نشر عکس Reuters
Image caption اسلام‌گرایان اتهام برقراری یک حکومت تک حزبی اسلامی در مصر را رد می‌کنند

در آغاز انقلاب، بسیاری هشدار می‌دادند که وقایع مصر به سرنوشتی مشابه انقلاب ایران دچار خواهد شد و اسلام‌گرایان بر آن مسلط خواهند شد.

البته گروه‌های اسلام‌گرا، به ویژه اخوان‌المسلمین، این هشدارها را رد می‌کردند و رهبری انقلاب را به عهده نگرفتند.

پس از انقلاب نیز اخوان‌المسلمین اعلام کرد که در انتخابات ریاست‌جمهوری نامزدی معرفی نخواهد کرد.

اما در انتخابات روز جمعه محمد مرسی، نامزد اخوان و عبدالمنعم ابوالفتوح، عضو ارشد سابق این گروه از نامزدهای برجسته بودند.

اسلام‌گرایان، شامل اخوان‌المسلمین و سلفی‌ها، می‌گویند وقتی اکثریت جمعیت مصر را مسلمانان تشکیل می‌دهند باید آن را دین رسمی کشور اعلام کرد و شریعت را نیز مبنای قانون‌گذاری قرار داد.

البته کسی چون ابوالفتوح چهره معتدلی از خود به نمایش گذاشت که حتی رای برخی از سکولارها را نیز جذب کرد، اما او را متهم می‌کردند که گرایش‌های محافظه‌کارانه خود را پنهان می‌کند.

یک مساله عمده در مواجهه با اسلام‌گرایان این است که چهره‌های عمده رقیب آنان از وابستگان رژیم گذشته هستند.

کسانی چون حمدین صباحی، نامزد ملی‌گرا و حامی فلسطینی‌ها، با آن که حامیان زیادی دارند توانایی رقابت با اسلام‌گرایان را نداشتند.

نامزدهای دیگری که قرابت بیشتری با شعارهای انقلاب داشتند، از جمله خالد علی و ابوالعز الحریری، هم به رغم این که پشتیبانی معترضان تحریر را در چنته دارند، حاشیه‌ای تر از آن بودند که از پس آنان بربیایند.

حق نشر عکس Getty
Image caption مخالفت‌هایی با وابستگان رژیم سابق، از جمله ژنرال طنطاوی، عمرو موسی و احمد شفیق وجود دارد

به این ترتیب عمرو موسی، وزیر امور خارجه و احمد شفیق، نخست‌وزیر دولت حسنی مبارک، دیکتاتور مخلوع مصر، تنها کسانی بودند که بخت رویارویی با نامزدهای اسلام‌گرا را داشتند.

'نان و آزادی'

در دور دوم انتخابات، در ماه ژوئن، چه رییس‌جمهوری اسلام‌گرا انتخاب شود (محمد مرسی) و چه از وابستگان رژیم پیشین (احمد شفیق) باید با مشکلات عمده اقتصادی دست و پنجه نرم کند.

انقلاب مصر با شعار "نان و آزادی و عدالت" به پیروزی رسید و خواهان مبارزه با فقر و فساد و بیکاری بود؛ شعارهایی که هنوز به نتیجه نرسیده‌اند و مشکلاتی که هنوز برطرف نشده‌اند.

در ماه‌های اخیر پس از انقلاب وضعیت اقتصادی وخیم‌تر نیز شده است و رییس‌جمهور باید با بحران عمیق اقتصادی مواجه شود.

آیا این نامزدها از پس تحقق شعارهای اقتصادی انقلاب برمی‌آیند؟

مطالب مرتبط