دولت عثمان: در برابر جبهه خلق راهی به جز مقاومت نبود

<object width="640" height="360" type="application/x-shockwave-flash" data="http://www.bbc.co.uk/emp/worldwide/player.swf">

<param name="movie" value="http://www.bbc.co.uk/emp/worldwide/player.swf" />

<param name="quality" value="high" />

<param name="wmode" value="default" />

<param name="allowFullScreen" value="true" />

<param name="allowScriptAccess" value="always" />

<param name="flashvars" value="playlist=http://www.bbc.co.uk/persian/meta/dps/2012/05/emp/120527_l42_vid_tajik_mojahed.emp.xml&config=http://www.bbc.co.uk/worldservice/scripts/core/2/emp_jsapi_config.xml?252&messagesFileUrl=http://www.bbc.co.uk/worldservice/emp/3/vocab/en.xml&embedPageUrl=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/05/120527_l42_vid_tajik_mojahed.shtml&config.plugins.fmtjLiveStats.pageType=t2_eav1_Started&showShareButton=true&uxHighlightColour=0xff0000&config_settings_showPopoutButton=true&config_settings_displayMode=standard&config_settings_autoPlay=true&domId=emp-17577405&mediatorHref=http://open.live.bbc.co.uk/mediaselector/5/select/version/2.0/mediaset/journalism-pc/vpid/{id}&config_settings_showFooter=false&config_settings_language=en&embedReferer=http://www.bbc.co.uk/persian/indepth/cluster_tajikistan_page.shtml&relatedLinksCarousel=false&config_settings_autoPlay=false" />

<embed src="http://www.bbc.co.uk/emp/worldwide/player.swf" type="application/x-shockwave-flash" allowfullscreen="true" allowScriptAccess="always" width="640" height="360" FlashVars="playlist=playlist=http://www.bbc.co.uk/persian/meta/dps/2012/05/emp/120527_l42_vid_tajik_mojahed.emp.xml&config=http://www.bbc.co.uk/worldservice/scripts/core/2/emp_jsapi_config.xml?252&messagesFileUrl=http://www.bbc.co.uk/worldservice/emp/3/vocab/en.xml&embedPageUrl=http://www.bbc.co.uk/persian/world/2012/05/120527_l42_vid_tajik_mojahed.shtml&config.plugins.fmtjLiveStats.pageType=t2_eav1_Started&showShareButton=true&uxHighlightColour=0xff0000&config_settings_showPopoutButton=true&config_settings_displayMode=standard&config_settings_autoPlay=true&domId=emp-17577405&mediatorHref=http://open.live.bbc.co.uk/mediaselector/5/select/version/2.0/mediaset/journalism-pc/vpid/{id}&config_settings_showFooter=false&config_settings_language=en&embedReferer=http://www.bbc.co.uk/persian/indepth/cluster_tajikistan_page.shtml&relatedLinksCarousel=false&config_settings_autoPlay=false"></embed>

</object>

در سال‌های جنگ داخلی تاجیکستان، هزارها جوان تاجیک شامل گروه‌های مسلح وابسته به مخالفان اسلامگرای دولت شده بودند.

پس از امضای موافقتنامه صلح در ۲۷ ژوئن سال ۱۹۹۷، بیش از پنج هزار نفر از آن‌ها با اسلحه و مهمات جنگی‌شان به ارتش تاجیکستان پیوستند.

حالا، با گذشت ۱۵ سال از پایان جنگ، ده‌ها نفر از مخالفان سابق همچنان در زندان‌ها به سر می‌برند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دولت عثمان یکی از عمده‌ترین رهبران مخالفان اسلامی پیشین دولت تاجیکستان بود

جلسه ۱۶ پارلمان

دولت عثمان یکی از معروف‌ترین رهبران مخالفان پیشین اسلامی است. در حکومت مصالحه ملی در سال ۱۹۹۲ او به مدت شش ماه معاون نخست‌وزیر بود.

حالا چند سالی است که خانه‌نشین است. سیاست را کنار گذاشته و در مورد حرکت‌های اسلامی تحقیقاتی انجام می‌دهد.

آقای عثمان هم بعد از سقوط دولت مصالحه ملی رحمان نبی‌اف و به قدرت رسیدن امامعلی رحمان در ماه نوامبر سال ۱۹۹۲، مانند رهبران دیگر مخالفان، تاجیکستان را ترک کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption در سال‌های جنگ داخلی، هزارها جوان تاجیک شامل گروه‌های مسلح وابسته به مخالفان اسلامگرای دولت شده بودند

وی می‌گوید: "وقتی مقاومت سر شد، ما سه بار در شهرهای خاروغ، قرغان‌تپه و دوشنبه مذاکره کردیم. بعد جلسه ۱۶ پارلمان و انتخاب رهبر نو کشور، همه فرماندهان ما به خجند رفتند و در آن جا اعلام کردند که اگر پارلمان عفو سراسری اعلام کند، آن‌ها آماده هستند از رهبر جدید و طرفدارانش در دوشنبه استقبال کنند."

آقای عثمان در این رابطه افزود: "متأسفانه، وقتی که نیروهای فرنت (جبهه) خلق از سمت حصار با تانک و توپ و زره‌پوش وارد شهر دوشنبه شدند و قتل و کشتار مردم عادی طرفدار ما شروع شد، چاره‌ای جز از مقاومت نبود. راهبران مخالفان هم تصمیم گرفتند که برای دفاع از خودشان مقاومت نظامی را ادامه‌ بدهند."

فرمانده کل

در ماه فوریه سال ۱۹۹۳، مخالفان دولت تاجیکستان در شمال افغانستان "حرکت نهضت اسلامی تاجیکستان" را تأسیس کردند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای عثمان در سال ۱۹۹۳ فرمانده کل شبه‌نظامیان مخالف دولت در مناطق رشت و بدخشان بود

دولت عثمان، از معاونان رهبر این حرکت و فرمانده کل شبه‌نظامیان مخالف دولت در مناطق رشت و بدخشان - در شرق تاجیکستان - تعیین شد.

آقای عثمان می‌گوید: "نیروهای ما به دو قسم تقسیم شده بودند. آن دسته‌هایی که در وادی وخش از مردم دفاع می‌کردند، یکجا با گریزه‌ها (پناهندگان) به خط مرز رفتند. در نتیجه، آن‌ها یکجا با مردم مهاجر به افغانستان گذشتند، چون که راه عقبگردی نبود. قسمی از نیروهای ما که در دوشنبه بودند، به کوهستان رشت و بدخشان عقب‌نشینی کردند."

نومیدی از جنگ افغانستان

بعد از آغاز کار دولت جدید، درگیری‌های مسلح میان طرفداران امامعلی رحمان و گروه‌های مسلح مخالفان در شرق تاجیکستان ادامه‌ یافت.

ظاهراً از اولین روزهای پناه بردن به افغانستان درگیری‌های سیاسی این کشور باعث نومیدی رهبران مخالفان اسلامی دولت تاجیکستان، از جمله دولت عثمان، شده بود.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دولت عثمان: "جنگ از عقیده به منطقه تبدیل شد، یعنی کولاب و خجند در مقابل رشت و بدخشان قرار گرفتند"

وی می‌گوید: "ما برای پیاده کردن اخلاق اسلامی آرمان‌ها و هدفهایی داشتیم. وقتی دیدیم که مسلمان‌ها یا چند حزب اسلامی (در افغانستان) برای قدرت با هم رقابت می‌کنند، به این نتیجه رسیدیم که اگر با راه نظامی پیش برویم، تقدیر افغانستان، تقدیر ما خواهد شد."

مشکلات مشابهی در سال‌های جنگ، به عقیده آقای عثمان، گریبان گروه‌های مسلح مخالفان را هم گرفته بود.

وی می‌گوید: "جنگ از عقیده به منطقه تبدیل شد، یعنی کولاب و خجند در مقابل رشت و بدخشان قرار گرفتند. بسیاری از افراد مسلح ما افکار ملی، دموکراتیک یا اسلامی نداشتند. آن‌ها ضربه روانی دیده بودند و مجبور شدند که به دست اسلحه گیرند. در برابر این، افرادی هم بودند که عقاید اسلامی داشتند - ملی‌گرا یا دموکرات بودند. اما نهضتی‌ها بیشتر بودند."

پیوستن مخالفان به ارتش

بعد از آشتی ملی و امضای موافقت‌نامه صلح در ماه ژوئن سال ۱۹۹۷ رهبران مخالفان به همراهی افراد مسلحشان به شهر دوشنبه بازگشتند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دولت عثمان در چارچوب توافقات صلح به وزارت اقتصاد تاجیکستان منسوب شد

روز ۳ اوت سال ۱۹۹۹، رهبران اتحاد نیروهای مخالفان از تصمیم خود به منحل کردن دسته‌های مسلحشان خبر دادند.

کمیسیونی ویژه معاینه پزشکی حدود ۷ هزار نفر از افراد مسلح مخالفان را انجام داد و بیش از پنج هزار نفر از آنان به ارتش تاجیکستان پیوستند.

بر اساس توافقات سیاسی صلح، یک هفته پس از اعلام بر هم دادن دسته‌های مسلح مخالفان، دولت تاجیکستان به احزاب و جنبش‌های سیاسی مخالفان اجازه فعالیت داد.

حزب نهضت اسلامی تاجیکستان که وارث اصلی اتحاد سابق مخالفین بود، رسماً به فعالیت آغاز کرد.

نامزد ریاست جمهوری

دولت عثمان در چارچوب توافقات صلح در ماه فوریه سال ۱۹۹۸ به وزارت اقتصاد تاجیکستان منسوب شد و تا ماه مارس سال ۲۰۰۰ در این سمت کار کرد.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption روز ۳ اوت ۱۹۹۹، رهبران مخالفان از تصمیم خود به منحل کردن دسته‌های مسلح خبر دادند

در سال ۱۹۹۹، حزب نهضت اسلامی، او را نامزد انتخابات ریاست جمهوری کرد، اما او در برابر رقیبش، امامعلی رحمان، شکست خورد.

آقای عثمان ماه آوریل سال ۲۰۰۰ عضویتش را در حزب نهضت اسلامی لغو کرد.

حالا که او از سیاست دور شده و وقتش را بیشتر به مطالعه و تحقیق در باره روندهای سیاسی روسیه و کشورهای آسیای میانه‌ می‌گذراند، نگاهش به حرکت اسلامی تاجیکستان در دهه ۱۹۹۰ دیگرگون شده است.

نگاهی دیگر به حرکت‌های اسلامی

دولت عثمان می‌گوید: "چیز اصلی کم‌تجربگی حرکت‌های اسلامی دنیا، از جمله حزب نهضت اسلامی تاجیکستان است. وقتی وارد سیاست شدند، بسیار کم‌تجربه بودند. واقعیت‌های روندهای امروزه جهانی را درست نمی‌دانستند."

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption دولت عثمان: "چیز اصلی، کم‌تجربگی حرکت‌های اسلامی دنیا، از جمله حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، بود. وقتی وارد سیاست شدند، کم‌تجربه بودند"

آقای عثمان افزود: "اگر بیشتر مسلمان‌ها نه در قالب حرکت‌های مسلمانی، بلکه در قالب دیگر حرکت‌ها برای دین و مذهبشان کوشش کنند، شاید آسان‌تر باشد. چون که امروز حساسیت‌های بزرگی نسبت به حرکت‌های اسلامی در دنیا وجود دارد."

اگر چه هنوز تعدادی از اعضای حزب نهضت اسلامی تاجیکستان در زندان هستند، ولی این حزب حالا عمده‌ترین حزب مخالف در این کشور و تنها حزب رسمی مذهبی در منطقه آسیای میانه‌ است.

این حزب که زمانی در برابر نظام کمونیستی اسلحه به دست گرفته بود، اکنون می‌خواهد تنها از راه مسالمت‌آمیز و شرکت در انتخابات به قدرت برسد.