ستایش از نقش برهان الدین ربانی در برقراری صلح در تاجیکستان

به روز شده:  16:09 گرينويچ - سه شنبه 25 سپتامبر 2012 - 04 مهر 1391
لوحه ای با تصویر برهان الدین ربانی

در شهر دوشنبه سالگرد ترور برهان الدین ربانی برگزار شد

برهان‌الدین ربانی، رئیس جمهور پیشین افغانستان، از پایه‌گذاران صلح تاجیکستان محسوب می‌شود.

این نکته را ایرکین رحمت‌الله‌اف، مشاور رئیس جمهوری تاجیکستان در امور روابط بین‌المللی، شام دوشنبه ۲۴ سپتامبر، در مراسم سالگرد ترور برهان‌الدین ربانی، رئیس شورای عالی صلح افغانستان در سفارت این کشور در دوشنبه بیان کرد.

وی گفت: " استاد ربانی خشت اول را در بنای صلح تاجیکستان گذاشته است."

آقای رحمت‌الله‌اف افزود: "در ۱۷ مه سال ۱۹۹۵ به ابتکار استاد ربانی در شهر کابل جنگزده دیدار نخست امامعلی رحمان با سعید عبدالله‌نوری، رهبر مخالفان، برگزار شد و این دو نفر به هم دست دوستی دراز کردند."

ایرکین رحمت‌الله‌اف، که به حیث عضو هیئت دولت تاجیکستان در این ملاقات تاریخی شرکت داشت، از قول برهان‌الدین ربانی گفت: "اکنون، که دست داده و سلام کردند، انشاالله، به تاجیکستان صلح هم می‌آید."

به گفتة آقای رحمت‌الله‌اف، پرزیدنت رحمان و سعید عبدالله‌نوری در مدت سه ساعت در تالار ارگ شهر کابل با هم تنها به تنها صحبت کردند. در پایان این دیدار آقای رحمان به آقای ربانی گفته است: "با مدد خداوند و کمک شما به تاجیکستان صلح خواهد آمد."

برای اولین بار رهبران دو جناح مخالف تاجیکستان در شهر کابل به هم دست دادند، که این امر راه را برای ادامه‌موفق مذاکرات صلح و در نهایت، امضای موافقتنامه صلح تاجیکان در شهر مسکو در ماه ژوئن سال ۱۹۹۷ باز کرد.

مذاکرات خوسده

مذاکرات صلح تاجیکان زمانی ادامه‌داشت که جنبش طالبان بخش اعظمی از افغانستان را به تصرف خود درآورده بود و نیروهای ائتلاف شمال به رهبری برهان‌الدین ربانی و احمدشاه مسعود به دره پنجشیر عقب‌نشینی کرده بودند.

بسیاری از صاحب‌نظران می‌گویند، که ربانی و مسعود چاره دیگری جز واداشتن رهبران گروه‌های درگیر تاجیکستان به مصالحه نداشتند، چون در تنگنا قرار گرفته بودند.

ایرکین رحمت‌الله‌اف

آقای رحمت الله اف گفت که آقای ربانی خشت اول را در بنای صلح تاجیکستان گزاشته است

ائتلاف شمال به رهبری مسعود و ربانی ناچار بود از روسیه کمک نظامی درخواست کند، ولی اجرای این امر بدون واداشتن نیروهای مخالف دولت تاجیکستان به مصالحه با دولتی که مخالفان آن را دست‌نشاندة مسکو می‌دانستند، غیرممکن بود.

محمدعلی هییت، معاون رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان و از چهره‌های سرشناس اتحاد مخالفان پیشین، از جمله کسانی بود، که در مذاکرات صلح در شمال افغانستان، در سال ۱۹۹۵ شرکت داشت.

وی به نقش بزرگ برهان‌الدین ربانی و احمدشاه مسعود، فرمانده معروف مجاهدین افغانستان، در دستیابی به صلح در تاجیکستان و "بازگشت سربلندانه مخالفان از افغانستان به وطن" تأکید می‌کند.

آقای هییت گفت: "در مذاکرات افغانستان شرکت داشتم. استاد ربانی ما را وادار به صلح کرد. او می‌گفت، نگذارید تاجیکستان به افغانستان مبدل شود."

ضمنا، مورخان تاریخ نوین تاجیکستان مذاکرات هیئت‌های دولت تاجیکستان و اتحاد مخالفان پیشین در افغانستان در سال ۱۹۹۵-را چرخشی مهم و سرنوشت‌ساز در مذاکرات صلح تاجیکان ارزیابی کرده‌اند.

تأسیس کمیسییون مشترک به رهبری دولت عثمان، رئیس ستاد نیروهای مخالفان و امیرقول عظیم اف، دبیر شورای امنیت تاجیکستان، برای حل مسائل مورد بحث طرف‌ها از نتایج مهم مذاکرات افغانستان محسوب می‌شود.

گفته می‌شود، محض امضای موافقتنامه آتش‌بس و تأسیس کمیسییون مشترک در شمال افغانستان به رفع عدم اعتماد طرف‌ها مساعدت کرده و زمینه را برای یکجاشدن نیروهای دولت و مخالفان فراهم ساخته است.

به گفتة ایرکین رحمت‌الله‌اف، مشاور رئیس جمهوری تاجیکستان در امور روابط بین‌المللی: "با مساعدت و تلاشهای پیگیرانه برهان‌الدین ربانی و احمدشاه مسعود، این ابرمرد افغانستان، صلح تاجیکان در شمال افغانستان پایه‌گذاری شد و جهاد و مقاومت معنی دیگر گرفته، به جهاد و مقاومت سازندگی مبدل شد."

"مبارز ناکام صلح افغانستان"

به اعتقاد دوکتور قاسمشاه اسکندراف، کارشناس مسائل افغانستان، هرچند برهان‌الدین ربانی به عنوان یکی از پایه‌گذاران صلح تاجیکستان اعتراف شده است، اما او در واقع نتوانسته است چنین کاری را در کشور خود انجام دهد.

وی گفت: "استاد ربانی به حیث رئیس شورای عالی صلح افغانستان برای به هم آوردن گروه‌های مختلف افغانستان با نمایندگان جنبش طالبان و گلبدالدین حکمتیار مذاکره کرد. هرچند می‌دانست، که مذاکره با آنها دشوار و حتی ناممکن است. بالاخره، از دست قاتلی، که خود را قاصد صلح معرفی کرده بود، کشته شد."

آقای اسکندراف برهان‌الدین ربانی را شبیه پل ارتباطی میان اقوام، احزاب و گروه‌های سیاسی افغانستان خواند، که در بیشتر قسمت‌های این کشور محبوبیت داشت.

این در حالیست، که بیشتر تحلیلگران معتقدند، که آقای ربانی به دلیل تاجیک بودنش در میان برخی اقوام دیگر در افغانستان چندان محبوبیتی نداشته، چون آنها فکر می‌کنند، که قدرت سیاسی در افغانستان باید همیشه در دست یک قوم خاص باشد.

اما دوکتور اسکندراف گفت: "پس از به شهادت رسیدن جنازه ربانی غایبانه در همه قسمتهای افغانستان خوانده شد. این شهادت از بزرگی او، احترام اوست. کسانی او را شهید کردند، که به استقرار صلح در افغانستان منفعتدار نیستند."

منتقد و قربانی حملات انتهاری

همچنین، به گفتة او، آقای ربانی از مخالفان سرسخت حملات انتحاری در کشورهای اسلامی بوده و در همایش "بیداری اسلامی" در تهران پیشنهاد کرد، "تا عالمان اسلام جمع شده، در مورد این نامطلوب فکر کنند.

قاسمشاه اسکندراف

آقای اسکندر اف می گوید هرچند برهان‌الدین ربانی به عنوان یکی از پایه‌گذاران صلح تاجیکستان اعتراف شده است، اما او در واقع نتوانسته است چنین کاری را در کشور خود انجام دهد

عبدالغفور آرزو، سفیر افغانستان در تاجیکستان، نیز از قول برهان‌الدین ربانی گفت، حملات انتحاری به اعتبار اسلام در جهان لطمه می‌زند: "جهاد دفاع از هویت تاریخی و فرهنگی یک کشور است و مجاهد آنی است، که از تمدن بشری و صلح دفاع می‌کند."

علی‌اصغر شعردوست، سفیر ایران در تاجیکستان، گفت، که مبارزات آقای ربانی به خاطر صلح افغانستان دشمنان را وادار کرد، که "او را مانع در راه رسیدن به اهداف خود دانسته و جز ترور فیزیکی راهی برای خود نبینند."

از سویی دیگر، آقای شعردوست از خدمتهای برهان‌الدین ربانی در تحکیم دوستی میان فارسی‌زبانان ستایش کرد و گفت: "یاد دارم، در تاجیکستان، در حضور رؤسای جمهوری ایران و تاجیکستان استاد ربانی به عنوان ریش‌سفید و بزرگ فارسی‌زبانها نخست کلام آغاز کرد و در این جلسه، که دوستی سه کشور بنیادگذاری شد، از ثمرات این دوستی سخن کرد."

"مردان تاریخساز"

در همین حال، عدالت میرزا، سردبیر نشریه "ملت" خبر داد، که در تاجیکستان کتابی با نام "مردان تاریخساز" منتشر شده است، که از مجموع مقاله‌ها در بارة آقای ربانی و پیروان او، احمدشاه مسعود وعطامحمد نور است.

خانم میرزا، نشر کتاب را نشانه‌ای از محبت به برهان‌الدین ربانی و زنده بودن نام او در تاجیکستان و در مجموع، در منطقة آسیای مرکزی، ارزیابی کرد.

در حالی که برهان‌الدین ربانی مانند احمدشاه مسعود از محبوبیت گسترده‌ای در تاجیکستان برخوردار است، اما در افغانستان بحثهایی در مورد جایگاه آنها در عرصه سیاسی این کشور جنگزده ادامه‌دارد.

از جمله گزارشهای رسیده از کابل هاکی است، که دهها دانشجویی دانشگاه تعلیم و تربیه کابل نسبت به تغییر نام این مؤسسه به "دانشگاه پروفیسور برهان‌الدین ربانی" اعتراض کرده‌اند. آنها در اعتصاب چندروزه خود تأکید کرده‌اند، که تا زمانی که نام برهان‌الدین ربانی از این دانشگاه برداشته نشود، به درس حاضر نخواهند شد.

اما عظیم نوربخش، سخنگویی وزارت تحصیلات عالی افغانستان، به بی بی سی فارسی گفته است، که تصمیم نامگذاری این دانشگاه با دستور حامد کرزی، رئیس جمهور، گرفته شده و دولت از موضع خود کوتاه نخواهد آمد.

عده‌ای از دانشجویان طرفدار نام ربانی نیز از تصمیم دولت استقبال کرده و گفته‌اند، که او تمام عمرش را برای نجات افغانستان از اشغال شوروی صرف کرده و شایسته است این دانشگاه به نام او مسما شود. این دانشگاه حدود ۶۰۰۰ دانشجو دارد.

برهان‌الدین ربانی در دهه ۱۹۹۰ پس از سقوط حکومت کمونیستی محمد نجیب‌الله، رئیس دولت مجاهدین شد. اما این دولت نتوانست تمامی گروههای جهادی را بر سر تقسیم قدرت راضی کند. سرانجام افغانستان به جنگ داخلی کشیده و بخشهایی از کابل، پایتخت، در آن زمان ویران شد.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.