عوامل تمدید پایگاه روسیه در تاجیکستان: 'رحمان علاج نداشت'

به روز شده:  10:09 گرينويچ - پنج شنبه 11 اکتبر 2012 - 20 مهر 1391

ولادیمیر پوتین (سمت چپ) و امامعلی رحمان

برخی از صاحب‌نظران و سیاستمداران در آستانه سفر ولادیمیر پوتین به تاجیکستان بر این عقیده بودند که مسئله تمدید حضور پایگاه نظامی روسیه در این سفر حل نخواهد شد.

آنها معتقد بودند که اگر این مسئله مورد بررسی قرار هم بگیرد، طرفها به نتیجه‌ای نخواهند رسید که آنها را قانع کند و شاید این گفت و شنیدها تا بهار سال آینده طول بکشند.

طبق اطلاعات موجود، مواضع جانبهای مذاکرکننده تا سفر رئیس جمهور روسیه به تاجیکستان در این مسئله از هم خیلی دور بود.

ولی در دوره کمتر از ۱۶-۱۵ ساعتی که پوتین در دوشنبه بود، اتفاقی رخ داد که تحلیلگران را در حیرت گذاشت.

سازش‌نامه میان تاجیکستان و روسیه در باره پایگاه نظامی روسیه در قلمرو تاجیکستان به امضا رسید. سازشنامه‌ای که مضمون و مندرجات آن به نظر اکثر تحلیلگران، بیشتر جوابگوی منافع روسیه است.

آیا امامعلی رحمان، رئیس جمهوری تاجیکستان واقعاً می‌خواست که سازشنامه مذکور به همین طرزی که از سوی جانبها قبول شد، به امضا برسد؟ حدس می‌زنم که نه، ولی او علاج نداشت و مجبور بود که این کار را بکند.

پس چه عواملی رئیس جمهور تاجیکستان را وادار به امضای سازشنامه‌ای کردند که بعضی از تحلیلگران آن را تسلیم شوی نامگذاری کرده‌اند؟

می‌توان از چند عامل نام برد. پیش از همه، وضع اقتصادی تاجیکستان می‌باشد. امامعلی رحمان در ظرف ۲۰ سال حکومت کارهای معینی را در راهسازی و آبادانی برخی از شهرها و ناحیه‌ها به جا آورد. ولی مسئله اساسی، مسئله تأمین کار برای مردم همچنان داغ مانده است.

مسئله دیگر، تامین برق است. مقامات نتوانسته اند برای اجرای این وظیفه خیلی مهم قدم بردارند و مسئله کمبود برق را رفع نمایند.

بدون برق به کار درآوردن کارخانه‌ها و که برای مردم جای کار تأمین می کنند، غیرممکن است. حتی عرصه کشاورزی نیز از این کمبود برق رنج می‌برد.

همین است که تعداد مهاجرین کاری سال تا سال رو به افزایش است. حتی پوتین در نشست مطبوعاتی روز جمعه که در چارچوب این سفر برگزار گردید، تعداد مهاجران کاری را بیش از یک میلیون گفت و مبلغ در سال ۲۰۱۱ به تاجیکستان فرستاده آنها را زیادتر از ۳ میلیارد دلار آمریکایی حساب کرد.

آمار رسمی تاجیکستان این رقمها را کوچکتر نشان می‌دهد، اما لحظه‌ای تصور کنید که در کشوری که می‌خواهد حضور نظامیش را در خاک تاجیکستان تمدید کند، وجود داشتن بیش از یک میلیون نفر نیروی کار تاجیکی در خاک خود چه معنا دارد و در صورت بیکار شدن این یک میلیون نفر تاجیک در روسیه چه پیامدهایی برای تاجیکستان به وجود خواهد آمد.

عامل دیگری که رئیس جمهور تاجیکستان را وادار به امضای این سازشنامه کرد، وضع کنونی داخلی تاجیکستان است.

در دو سه سال اخیر از سوی بعضی از مقامات حکومت به منظور مستحکم کردن پایه‌های حکومت عملهایی سر زده که به وحدت ملی تاجیکستان لطمه زده است.

از جمله برخورد ناسالم حکومت با برخی از علمای سرشناس اسلامی، حزب نهضت اسلامی تاجیکستان و اخیراً عملیات نظامی که در خاروغ انجام شد را می توان نام برد.

کار به درجه‌ای رسید که چند نفر از ضیائیان بدخشان به روسیه پناهنده شده و در آن جا آشکار و نهان ضد حکومت امامعلی رحمان صدا بلند می‌کنند.

سربازان روسی در تاجیکستان

اگر چه در تفاوت با برخی دیگر از مخالفان حکومت، برادران توره‌جانزاده در موعظه‌های خود به مسائل سیاسی تاجیکستان دخالت نمی‌کردند، ولی سیاست پوتین را در مسئله مناسبت با دین پیروی می‌نمودند.

آنها از مهاجران کاری تاجیک در روسیه دعوت به عمل می‌آوردند که به قانونهای روسیه احترام گذارند که این البتّه کار خوب است.

در همین حال، وضع بین المللی تاجیکستان نیز در این اواخر به منفعت دولت تاجیکان جریان نداشته و کشور همسایه ازبکستان به اقتصاد تاجیکستان ضرر جدّی وارد کرده است.

ازبکستان در عرصه دیپلماتیک نیز در مسئله نیروگاه آبی "راغون" کارهای منفی زیادی را انجام داد. همین بود که بانک جهانی به تاجیکستان توصیه می‌دهد که از ساختمان نیروگاه "راغون" مدت معینی خودداری نماید.

همین چیز را مقامات آمریکا نیز به تاجیکستان توصیه دادند. خلاصه، آمریکا و اروپا در این مسئله مهم کم فعالیتی و بی‌تفاوتی از خود نشان دادند.

کار به جایی رسید که طبق بعضی خبرها، حکومتداران تاجیکستان مجبور شدند برای مدّت کوتاهی هم که باشد، در بنیاد "راغون" تعطیل اعلان کنند و نزدیک به پنج هزار کارمند خود را در صف مهاجران کاری ببینند.

عامل دیگری که در به امضا رسیدن این سازشنامه تأثیر‌گذار است، البته انتخابات ریاست جمهوری در سال ۲۰۱۳ در تاجیکستان می‌باشد. امامعلی رحمان با درنظرداشت آن چه بالاتر ذکر کردیم، خوب می‌داند که موقعیت روسیه در این مسئله حل‌کننده است.

اگر چه در تاجیکستان به جز امامعلی رحمان تا امروز کسی به عنوان نامزد مقام ریاست جمهوری مطرح نشده است، ولی پیدا شدن یک شخصیت سیاسی در چنین وضعیتی از احتمال دور نیست.

تلاشهای اخیر برخی از احزاب سیاسی برای وارد کردن تغییر به قانون انتخابات ریاست جمهوری تاجیکستان نیز از همین نیت گواهی می‌دهند.

خلاصه، همه این عوامل در یکجا باعث شد که حکومت تاجیکستان در مسئله تمدید حضور پایگاه روسیه به شرایطی راضی شود که چندی پیش حتّی تحمل شنیدن آن را نداشت.

امامعلی رحمان در بیانیه مطبوعاتی خویش این سفر "سرور روسیه دوست" را صحیفه جدیدی در تاریخ غنی مناسبات این دو دولت نامید.

آیا این معنای آن را ندارد که از این به بعد تاجیکستان در سیاست خارجی خود میان کشورها اولویّت بیشتری را به روسیه قائل می‌شود؟ به این سؤال تحوّلات آینده نه چندان دور تاجیکستان پاسخ خواهند داد.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.