هنرشناسان: "آوازخوانی فلک، میراث معنوی پژوهش نشده تاجیکستان"

به روز شده:  17:03 گرينويچ - دوشنبه 15 اکتبر 2012 - 24 مهر 1391


دولتمند خال می‌گوید فلک‌سرایی با عرفان ارتباط تنگاتنگ دارد

هفته گذشته دوشنبه، پایتخت تاجیکستان میزبان جشنواره بین‌المللی موسیقی "فلک" بود. دولت تاجیکستان به نشان حمایت از این سبک موسیقی رایج در کوهستان آسیای میانه‌ سال ۲۰۰۷ روز ۱۰ اکتبر را روز "فلک" اعلام کرده بود.این سبک موسیقی مردمی که در جنوب تاجیکستان بیشتر رایج است، در زمان شوروی در حاشیه‌ قرار داشت.

۲۰ سال پیش با آمدن امامعلی رحمان به قدرت سیاسی که نماینده جنوب کشور است، توجه دولت به این سبک موسیقی بیشتر شد.

اکنون "فلک" در تاجیکستان همچون ثروت بی‌بهای معنوی مردم با "شش مقام"، موسیقی کلاسیک در یک ردیف گذاشته می‌شود.

بسیاری برگزاری جشنواره‌های"فلک" در تاجیکستان را با شرکت گروههای موسیقی سنتی از کشورهای منطقه یکی از نشانه‌های تبلیغ این سبک موسیقی در تاجیکستان و خارج از آن می‌دانند.

اکنون این موسیقی سنتی در هنرستان هنرهای زیبا همچون موسیقی حرفه‌ای تدریس می‌شود. در روزهای جشنواره "فلک" در تاجیکستان نگاهی انداختیم به این سبک موسیقی.

فریاد نومیدی از نابسامانی های روزگار، ناله‌های عاشقانه و درد هجران در محور فلک‌سرایی قرار دارد.

دانه بهرام "فلک"را بیشتر سبک آوازخوانی مردمان زجردیده کوهستان می‌خواند

این موسیقی در تاجیکستان زیاد با نام فلک‌سرای مطرح، "دولتمند خال" هم پیوند است. دولتمند خال می‌گوید، این سبک موسیقی با عرفان ارتباط تنگاتنگی دارد.

دولتمند خال در این باره گفت: "حضرت مولانا می‌گوید:

دی شیخ با جراغ همی‌گشت گرد شهر،
کز دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست...

انسان بودن کار سهل نیست. باید پاک و بی‌آلایش باشی. فلک هم این را طلب می‌کند."

"فلک" بیشتر با "ناله‌های" غم‌انگیز خود با سایر سبکهای موسیقی تفاوت دارد. اما این سبک موسیقی مردمی نه تنها برای ابراز غم و اندوه سروده می‌شده است.به نظر می‌رسد، این سبک در قدیم بیشتر توسط مردم فقیر و بیچاره سروده می‌شده.

"دانه بهرام"، آوازخوان دیگر تاجیک در این باره می‌گوید: "این سبک بیشتر در کوهستان رایج بود و در کوهستان زندگی خیلی سخت بود، راههای ارتباطی نبود، اگر مردم برای کار مهاجرت می‌کردند، بازگشتشان سخت بود. همین گونه مردم از درد فراق و ناچاری آواز می‌خواندند، تا که ناله‌هایشان تا به فلک برسد."

اما دولتمند خال، می‌گوید که "فلک" نه تنها موسیقی اندوهگین بوده، بلکه لیریکی یا "رومانتیسیزم" در این سبک موسیقی نیز "خیلی قوی" است. وی می‌گوید: "مثلا در زمانهای قدیم عاشق نمی‌توانست با معشوقه‌اش ملاقات کند. سنگسارش می‌کردند. برای همین او از دهه دور می‌رفت و به واسطه فلک معشوقه‌اش را صدا می‌کرد. جایی ملاقات را تعیین می‌کرد." (میخندد)

"فلک" در زمان شوروی به عنوان موسیقی غیرحرفه‌ای در حاشیه‌ قرار داشت. پس از کسب استقلال اما دولت از این سبک موسیقی حمایت می‌کند. ۱۰ اکتبر در تاجیکستان روز فلک اعلام شده و هر دو سال یک بار در این کشور جشنواره و سمپازیوم "فلک" برگزار می‌شود.

اما "فلک"را نه تنها برای شکوه‌ از سرنوشت، بلکه در مراسم شاد به مانند عروسی نیز می‌سرایند

شاید به این دلیل است که اکنون فلک‌سرایان رباعیاتی را در شکرگزاری از رهبر تاجیکستان می‌سرایند.
یکی از آوازخوانان گروه فلک در جشنواره “فلک” چنین مصراع را به سبک فلک اجرا کرد:

“شکر کنم از آن که تاجیکستان دارم
شکر کنم از آن که امام رحمان دارم...”

هنرشناسان می‌گویند، تاریخ پیدایش موسیقی فلک به قرن ۱۰ برمی‌گردد و عمدتا در مناطق کوهستانی تاجیکستان و افغانستان رایج بود. اکنون با قرار مقامات فرهنگ گروههای فلک‌سرایی در سرتاسر تاجیکستان تأسیس یافته‌اند.

این سبک موسیقی در کنار موسیقی شش‌مقام، همچون موسیقی کسبی در هنرستان هنرهای زیبا تدریس می‌شود.

سعدالله کریم اف، استاد فلک در هنرستان هنرهای زیبای شهر دوشنبه در این باره گفت: "فلک موسیقی کسبی شده است و به نظام تحصیل وارد شده است. ولی تا حالا در میان مردم پریشان است. وظیفه ما، متخصصان، جمع آوردن ژانرهای فلک و وارد کردن آن در نظام تحصیل می‌باشد."

گفته می‌شود داوطلبان آموزش فلک‌سرایی در هنرستان هنرهای زیبای این کشور زیاد بوده و اکثر آوازخوانان گروه موسوم به "فلک" دولتمند خال نیز جوانان هستند.

سعدالله کریماف، استاد هنرستان هنرهای زیبا می‌گوید فلک‌سرایی اکنون در هنرستان به عنوان موسیقی کسبی تدریس می‌شود

آقای خال می‌گوید که دیگر جای کاری برای به کار قبول کردن همه داوطلبان پیوستن به گروه "فلک" او باقی نمانده است.

فاطمه عباداوا، یکی از شاگردان هنرستان هنرهای زیباست که در گروه "فلک" آقای خال فعالیت می‌کند.

او می‌گوید که خود دختر کوهستان (کوهستان بدخشان) است و می‌خواهد موسیقی سنتی کوهستانی را تبلیغ و مشهور کند.او در باره تجربه کار سی ساله‌اش در گروه "فلک" گفت: "وقتی نخستین بار به صحنه برآمدم، خیلی در هیجان بودم. می‌ترسیدم. فکر می‌کردم که صدایم بیرون نمی‌آید، فکر می‌کردم که میان مردم شرمنده می‌شوم. خیلی کوشش کردم فلک را از بر کنم. در خانه همیشه به آوازخوانی استاد دولتمند گوش می‌دادم و به خود گفتم، اگر حداقل کمی هم باشد مانند معلم آواز بخوانم، همین کافیست."

هنرشناسان می‌گویند، تاریخ پیدایش موسیقی "فلک" به قرن ۱۰ برمی‌گردد. آنها ویژگیهای این سبک موسیقی را در یک سمپازیوم علمی، در حاشیه‌ جشنواره فلک در دوشنبه، بررسی کردند.در این همایش تأکید شد که این سبک موسیقی کمتر آموخته شده و به پژوهشهای فراگیرتری نیاز دارد.

دولتمند خال، نیز بر این باور بوده و سالهاست آرزوی تأسیس هنرستان ویژه "فلک" را در دل می‌پرورد. اما این طرح تا حال از حمایت دولت یا سرمایه‌گذاران برخوردار نشده است.

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.