روایت سیا از سقوط طالبان

به روز شده:  17:08 گرينويچ - 04 نوامبر 2012 - 14 آبان 1391

جلد کتاب ماموریت سقوط

لحن داستانی گری شرون نویسنده کتاب و ترجمه روان اسدالله شفایی، کتاب "ماموریت سقوط" را به اثری خواندنی تبدیل کرده است. کتابی که به دلایل مختلفی می توان آن را یک اثر استثنایی در مورد تاریخ معاصر افغانستان، خواند.

روایت مسقیم و دست اول

اولین مشخصه این کتاب، نویسنده آن است، که داستان درگیرشدن آمریکا به مساله افغانستان پس از یازدهم سپتامبر را، لحظه به لحظه روایت می کند.

گری شرون، نویسنده این کتاب از ماموران ارشد سی آی ای است. قرار است تا دوماه دیگر بازنشسته شود. اما صبح یکی از روزهای ماه سپتامبر ۲۰۰۱ یکی از مقامات ارشد سی آی ای او را به دفترش احضار می کند و به او ماموریت می دهد تا یک تیم هفت نفره سی آی ای را به دره پنجشیر در قلب افغانستان ببرد و زمینه ساز عملیات این سازمان علیه القاعده و طالبان شود.

از این لحظه به بعد، گری شرون، بعنوان روایت گر مستقیم و بی واسطه در مرکز داستان است و اتفاقهای پیرامونش را با جزئیات روایت می کند و سعی می کند چیز مهمی را از نظر نیاندازد.

او در این کتاب و در ماجرایی که شرحش را نوشته است، یکی از تصمیم گیرنده ها است، با سیاستگذاران و اتاق جنگ واشنگتن مستقیما تماس دارد و ماجرای تصمیم گیری، تدارکات حمله و در نهایت سقوط طالبان را لحظه به لحظه گزارش می کند. و این گونه است که خواننده را از پیچیده گی هایی داستانی خبرمی کند که مهم ترین رخداد تاریخ معاصر افغانستان و منطقه است.

رهبران ائتلاف شمال در چنگ ماموران سی‌آی‌ای

گری شورن بدون آنکه قضاوت کند، جزئیاتی را در اختیار خواننده می گزارد که به شناخت بسیاری از آدمهایی که در حال حاضر از بازیگران اصلی سیاست در افغانستان هستند منجر می شود.

مثلا او نشان می دهد که چطور رهبران اتئلاف شمال و از جمله شخص ژنرال قسیم فهیم (فعلا معاون اول ریاست جمهوری افغانستان)که به تازگی بعد از مرگ مسعود فرماندهی نیروهای ائتلاف شمال را به عهده گرفته است، ازتماس مستقییم سی آی ای با فرماندهان مطرح چون اسماعیل خان، ژنرال عبدالرشید دوستم و حتی عطا محمد نور(فعلا والی بلخ) می ترسد.

درحالی که رهبران ائتلاف شمال، ده در صد خاک افغانستان را در دست دارند و کمک آمریکا به آنها بسیار حیاتی است اما رهبران ائتلاف هیچگاه حتی در بد ترین شرایط، از رقابت ها و درگیری های درونی خود، فارغ نمی شوند.

"این مامور ارشد سی آی ای که در پنجشیر مستقر شده است و از نزدیک با عمده ترین فرماندهان نیروی مخالف طالبان در تماس است. بارها پیشنهادهایی را به مرکز سی آی ای و واشنگتن می فرستد. اما در کمتر موردی موفق می شود نظرش را بر سیاستمداران آمریکایی در کاخ سفید بقبولاند."

داود ناجی

مثلا عطا محمد نور، سخت ناراحت است که چرا تیم دوم سی آی ای، به نیروهای ژنرال دوستم پیوسته اند او همچنین تهدید می کند که اگر آمریکایی ها از هوا برای ژنرال دوستم تجهیزات نظامی پرتاب کند، نیروهای عطا طالبان را نادیده گرفته و به نیروهای دوستم حمله خواهد کرد.

سرانجام ژنرال دوستم می پذیرد که همه امکاناتی را که آمریکا در اختیارش قرار می دهد، با عطا محمد نصف کند و از تیم سی آی ای نیز می خواهد به دو گروه تقسیم شده و یک گروه از آنها به نیروهای عطا بپیوندند.

گری شرون که با ابتکار ژنرال دوستم از جنجال بزرگی رها شده، اورا صادق ترین ژنرال افغانی خطاب می کند و در صفحات بعدی کتاب از شجاعت و مهارت او در جنگ سخن می گوید و نشان می دهد که او چگونه در صف مقدم نبرد علیه طالبان می جنگد و پیشاپیش نیروهایش حرکت می کند.

یا در یک مورد، ژنرال فهیم با فرود هلیکوپترهای نیروهای ویژه آمریکایی در تخار به دلایل امنیتی مخالفت می کند، اما دو روز پس از آن مشخص می شود که این مخالفت دلیل امنیتی نداشته بلکه فهیم می خواسته حضور نیروهای آمریکایی و ارتباط خود با آمریکایی ها را از چشم برهان الدین ربانی رهبر جمعیت اسلامی به دور نگهدارد و چون در آن روز ربانی در تخار بوده، فهیم با ورود تیم ویژه نیروهای آمریکایی مخالفت کرده و آنرا به روز بعدش موکول کرده است.

چنین اقداماتی از سوی رهبران ائتلاف شمال اما، فقط گاهی سبب بروز بی نظمی هایی در اجرای برنامه ها می شود و تاثیر بیشتر از آن ندارد. در کل داستان به گونه ای پیش می رود که سی آی ای می خواهد. فرماندهان نظامی آمریکا به رغم مخالفت های ژنرال فهیم و اصرار پیهم او، حتی حاضر نمی شوند کوچک ترین خواهش او را مبنی بر تغییر یونیفورم سربازان آمریکایی که برای نخستین بار وارد پنجشیر می شوند، بپذیرند.

فهیم بارها اصرار می کند که سربازان آمریکایی که وارد پنجشیر می شوند، باید لباس محلی به تن کنند، اما فرمانده آمریکایی مستقر در تاشکند آن را "احمقانه" می خواند و به آن بی توجهی می کند.

این بخش های کتاب خیلی خواندنی و جذاب اند بویژه که نویسنده، از بیان جزئی ترین نکته هم نگذشته است.

بی توجهی رهبران نظامی آمریکا به نظرات و خواهش های ائتلاف شمال، بارها سبب می شود که ماموران سی آی ای به درد سرهای جدی بیافتند. اما آنها همیشه یک برگ برنده دارند.

در باره مترجم

اسدالله شفایی
  • اسدالله شفایی مترجم کتاب ماموریت سقوط، فارغ التحصیل علوم سیاسی با گرایش "ناسیونالیسم و مناقشات قومی" درمقطع فوق لسیانس از دانشگاه بیرکبک لندن است.
  • کتابهای پشت پرده افغانستان اثر دیه گو کوردوز نماینده پیشین سازمان ملل در امور افغانستان، طالبان نوشته احمد رشید، هزاره های افغانستان به قلم دکتر سید عسکر موسوی و افغانستان، جنگ، جامعه و سیاست اثری دکترای انتونیو جیوستوزی به وسیله آقای شفاهی ترجمه شده است.
  • از آقای شفاهی دهها مقاله به صورت تالیف و ترجمه در باره رویدادی های سیاسی افغانستان و منطقه در نشریات مختلف چاپ شده است.

گری شرون گاهی در دفترکارش روی بسته های بزرگی می نشیند که کسی دیگر محتوای آنها را نمی داند. اما گری می داند که آنچه او روی آن نشسته، ده میلیون دلار نقد است. چیزی که در حساس ترین موقع به داد گری شرون و تیم سی آی ای می رسد. همین "برگ های برنده" هستند. چیزی که در کنار فشار فوق العاده طالبان، سبب شده است رهبران ائتلاف را در موقعیت سختی قرار دهند. در چنگ سی آی ای، جایی که فکر نکنم برای مجاهدان مغرور افغانی، جای راحتی باشد.

تصویری از درون نظام آمریکایی

گری شرون در مواردی خواسته یا ناخواسته ، تصویر نه چندان با جزئیات، از درون نظام آمریکایی ارائه می دهد و اینکه این نظام در زمانهای بحران چطوری کار می کند.

اگرچه نویسنده به روی خودش نمی آورد اما خواننده در چندجا متوجه می شود که این مامور سی آی ای خودش را بیش از حد جدی گرفته و تماس او با رهبران ائتلاف شمال و نزدیکی اش به میدان نبرد، اورا جو زده کرده است. و این چیزی است که ظاهرا از چشم رهبران و تصمیم گیرنده های ارشد در واشنگتن، به دور نمانده است.

مثلا گری شرون همیشه پیشنهاد می کند که بمباران آمریکایی ها باید از خطوط مقدم طالبان در شمال کابل و همچنان خطوط مقدم آنها در جبهه تخار شروع شود. ولی این مناطق، آخرین مکانهایی بودند که توسط جنگنده های ب ۵۲ سه روز متوالی بمباران شدند و راه برای ورود نیروهای ائتلاف شمال به کابل باز شد.

طراحان جنگ در کاخ سفید، تنها زمانی حاضر به شکستن خطوط مقدم طالبان در شمال کابل شدند که نیروهایی را هرچند پراکنده، در جنوب افغانستان علیه طالبان بسیج کردند که یک گروه از آنها توسط حامد کرزی رهبری می شد. گروهی دیگر که قرار بود فرمانده عبدالحق آن را رهبری کند، اما این فرمانده قبل از رسیدن به نیروهایش، از سوی طالبان اعدام شد.

به هرحال آمریکا تا زمانی که نیرویی از پشتونها را که بتواند از آنها در افغانستان پس از طالبان نمایندگی کند، بسیج نکردند، خطوط مقدم جبهه طالبان در شمال کابل و تخار را سرجایش نگهداشتند. اما وقتی مشکل سیاسی حل شد. یعنی واشنگتن نمایندگان پشتونها در افغانستان پس از طالبان را یافتند. نظامیان کار را در سه روز تمام کردند. خطوط مقدم طالبان سه روز بمباران شد و بسم الله محمدی وزیر کنونی دفاع، با نیروهایش وارد کابل شدند.

نشان مرکز مطالعات صلح و توسعه

ناشر کتاب ماموریت سقوط، مرکز مطالعات صلح و توسعه است

تیم گری در هتل آریانا در نزدیکی سفارت آمریکا و ریاست جمهوری مستقر شدند، جایی که تا هنوز پر رفت و آمد، به شدت محافظت شده و مرموز است. و در شعاع یک کیلومتری اش تلفن های همراه بصورت اتوماتیک از کار می افتد. احتمالا همکاران گری شرون هنوز آنجا هستند.

نفوذ پاکستان

گری شرون در این کتاب نشان می دهد که پاکستان چگونه در سطوح مختلفی از نهاد های نظامی و سیاسی آمریکا نفوذ دارد. به اعتقاد این مامور ارشد سی آی ای، همین نفوذ پاکستان بر واشنگتن سبب شد، تا آمریکا بیش از حد از نیروهای ائتلاف شمال بترسد و مانع ورود آنها به کابل شود درحالی که پشتونها هیچ نیرویی پس از طالبان نداشتند که از آنها در افغانستان پس از طالبان نمایندگی کند.

تیم سی آی ای در پنجشیر که احساس می کنند شناخت دقیق تری از ائتلاف شمال دارند و نگرانی کاخ سفید از تسخیر کابل توسط نیروهای شمال را، غیر واقعی می دانند، تلاش می کند زمینه ای را برای سفر دکتر عبدالله عبدالله(وزیر خارجه قبلی-فعلا رهبر ائتلاف تغییر و امید) به واشنگتن فراهم کنند تا مقام های کاخ سفید شناخت دقیق تری از ائتلاف شمال بیابد و راه آنها را به سوی کابل باز کند.

اما وزارت خارجه آمریکا با واکنش شدید الحن و جدی، سفر عبدالله به واشنگتن را رد می کند. آنها در توضیح کوتاهی که می نوسند، تاثیر چنین سفری را برای افغانستان پس از طالبان مخرب می دانند و یاد آوری می کنند که این یک مساله سیاسی است و ربطی به سی آی ای و مامورانش ندارد.

این بخشهای از کتاب که نویسنده خواسته یا ناخواسته خواننده را به درون نظام آمریکایی می برد نیز خیلی دلچسپ و خواندنی است. هرچند چنین فرصت هایی خیلی اندک و کوتاه هستند.

بطری های آب گری شرون

نویسنده کتاب که ماموریت مهمی را در افغانستان رهبری می کند، در نخستین روزهای ورودش به پنجشیر، مریض می شود. پزشک تیم هم کار چندانی از دستش بر نمی آید. او هفته ها شکم درد است و در بسیاری موارد حتی قادر نیست خود را به مستراح، برساند. از این رو بطری هایی را که آبش را خورده است، طوری طراحی می کند که برای نجات از شکم دردی های شبانه، به دردش بخورد. این داستانها که گری آنرا مانند جوک های خنده دار تعریف کرده. در یک کلام. نشانه دقیقی از مشکلات آمریکایی ها در محیطی به نام افغانستان است. چنین نشانه هایی را در ابعاد مختلف می توان دید. که بسیاری ازآنها خنده آور و غیر قابل باور هستند، اما هستند. درست مثل گری شرون و بطری هایش.

شناسنامه کتاب:

نام کتاب: ماموریت سقوط

نویسنده: گری سی. شرون

مترجم: اسدالله شفایی

ویراستار: زکیه میرزایی

ناشر: مرکز مطالعات صلح و توسعه

چاپ: انتشارات تاک، کابل

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.