تاجیکستان کجای سیاست خارجی آمریکاست؟

به روز شده:  09:29 گرينويچ - 04 نوامبر 2012 - 14 آبان 1391

تاجیکستان به خاطر همسایگی با افغانستان برای آمریکا به کشوری مهم در آسیای میانه‌ تبدیل شده است. روسیه هم به عنوان بازیگر کلیدی در صحنه سیاسی منطقه، تلاش می‌کند نفوذش را در آسیای میانه‌ تقویت کند.

اما آن چه که آمریکا و روسیه را نگران کرده، وضعیت امنیتی منطقه پس از خروج نیروهای ائتلاف بین‌المللی از افغانستان در سال ۲۰۱۴ است.

تاجیکستان حدود ۱۵۰۰ کیلومتر با افغانستان مرز مشترک دارد. آمریکا پس از خروج مرزبانان روس از تاجیکستان در هفت سال پیش، کمکهای مالی و فنی خود به این کشور را، بویژه برای تأمین امنیت مرزهایش با افغانستان و مبارزه با قاچاق مواد مخدر افزایش داد.

اخیرا آمریکا ۹ میلیون و پانصد هزار دلار به تاجیکستان اختصاص داد. این کمک مالی باید برای تأمین امنیت مرزها، اصلاحات در نهادهای انتظامی و امنیتی، مبارزه با قاچاق مواد مخدر و قاچاق انسان و توسعه امور دادگستری در تاجیکستان هزینه شود.

هزینه ۳۸ میلیون دلاری ساخت پل ۶۷۰ متری در مرز تاجیکستان با افغانستان را هم آمریکا و نروژ تأمین کردند. با بهره‌برداری از این پل بالای رودخانه "پنج"، تجارت دوجانبه تاجیکستان و افغانستان پنج برابر شد و سال گذشته به ۱۳۳ میلیون دلار رسید. از راه این پل هر ماه تا ۱۲ میلیون دلار داد و ستد می‌شود.

در مجموع، آمریکا پس از فروپاشی شوروی سابق، برای اجرای طرحهای حمایت از نهادهای دموکراتیک، بهداشت، آموزش و پرورش و توسعه اقتصادی تاجیکستان بیش از ۹۸۴ میلیون دلار به این کشور کمک کرده است.

تاجیکستان در میان کشورهای آسیای میانه‌ طولانی ترین مرز با افغانستان را دارد. گفته می‌شود ممکن است آمریکا برای بیرون آوردن نیروها و تجهیزاتش از افغانستان از خاک تاجیکستان هم استفاده کند. اما نگرانیهایی هم وجود دارند که در پی خروج نیروهای ناتو از افغانستان، دامنه بی‌ثباتی به کشورهای آسیای میانه‌ کشیده شود.

قاسمشاه اسکندراف، رئیس مرکز مطالعات افغانستان و منطقه در دوشنبه، این نگرانیها را واقعی می‌داند: "امروز از روی بعضی معلوماتها، بیش از ۳۶ هزار نیروی طالبان در افغانستان حضور دارند. تقریباً ۲۵۰۰ نفر از اعضای القاعده هستند که در میان آنها نیروها و حرکتهای افراطی از آسیای میانه‌، از جمله از تاجیکستان، چین، چچن، قفقاز، کشورهای عربی و کشمیر وجود دارند. بنا بر این، نگران بودن کشورهای منطقه بی‌اساس نیست.”

یازده سال پیش آمریکا که با هدف مبارزه با تروریسم به افغانستان وارد شد، برای عملی کردن اهدافش در بعضی کشورهای آسیای میانه‌، مانند قرقیزستان، حضور نظامی پیدا کرد.

"تصمیم در مورد ادامه‌ حضور نظامی آنها، به تاجیکستان و روسیه مربوط است. فکر نمی‌کنم ادامه‌ همکاریهای نظامی تاجیکستان و روسیه، به زیان روابط نظامی و دوجانبه آمریکا و تاجیکستان باشد.”"

سوزان الیوت، سفیر آمریکا در تاجیکستان

با بازگشت دوباره ولادیمیر پوتین به ریاست جمهوری روسیه، مسکو ظاهراً تلاش جدی دارد نفوذ از دست رفته‌اش در منطقه را دوباره به دست آورد. ناظران، توافقات روسیه با تاجیکستان و قرقیزستان برای تمدید حضور نظامی‌اش در منطقه برای چند دهه دیگر را نشانه‌ای از این تلاشها می‌دانند.

اما ظاهراً آمریکا یا این تلاشهای روسیه را جدی نمی‌گیرد و می‌کوشد آن را به موضوع مشاجره بین دو کشور تبدیل نکند یا جای پای خود را در منطقه محکمتر از تصور روسیه می‌بیند.

سوزان الیوت، سفیر آمریکا در تاجیکستان می گوید: معتقدیم که ما با روسیه در آسیای میانه‌ هیچ گونه به اصطلاح ‌"بازی" نداریم. روسها از زمان فروپاشی اتحاد شوروی بدین سو در تاجیکستان حضور نظامی دارند. و تصمیم در مورد ادامه‌ حضور نظامی آنها، به تاجیکستان و روسیه مربوط است. فکر نمی‌کنم ادامه‌ همکاریهای نظامی تاجیکستان و روسیه، به زیان روابط نظامی و دوجانبه آمریکا و تاجیکستان باشد.”

اما جایگاه آمریکا در سیاست خارجی تاجیکستان کجاست؟ بسیاری، همراهخان ظریفی، وزیر خارجه تاجیکستان را به عنوان یکی از وزیران غربگرای کابینه آقای رحمان نام می‌برند. شاید به این خاطر که تا انتصابش به وزارت خارجه در سال ۲۰۰۶، به مدت پنج سال در آمریکا سفیر بود.

او پیشتر از آن هم، شش سال نمایندگی دائمی تاجیکستان در سازمان امنیت و همکاری اروپا را بر عهده داشت. دولت نذری، سخنگوی وزارت خارجه تاجیکستان، می‌گوید گسترش همکاری با آمریکا از اولویتهای سیاست خارجی دولت است، نه شخص وزیر.

آقای نذری گفت: "از نخستین روزهای استقلال تاجیکستان، آمریکا در سیاست خارجی آن یکی از اولویت‌های اصلی محسوب می‌شود. همکاریهای نسبتا گسترده تاجیکستان با آمریکا ماه سپتامبر سال ۲۰۰۱، پس از حادثه‌های تروریستی که در شهرهای نیویورک و واشنگتن به وقوع پیوستند، بیشتر شد."

"امروز هم ما با آمریکا و متحدانش مذاکرات داریم تا به تجدید اقتصادی افغانستان توسط اجرای طرحهای اقتصادی، بخصوص در زمینه بنیاد راهها و خطوت انتقال برق بیشتر کمک شود. این می‌تواند به رشد اقتصادی افغانستان کمک کند."

از دوشنبه تا واشنگتن بیش از ۱۱ هزار کیلومتر راه است. ظاهراً همسایه افغانستان بودن، باعث شده تا منافع آمریکا به تاجیکستان گره بخورد. به باور بسیاری، صرف نظر از نتایج انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، این کشور منافع خود را در تاجیکستان همچنان پیگیرانه دنبال خواهد کرد.

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.