اردن در آستانه بی‌ثباتی سیاسی

به روز شده:  16:58 گرينويچ - سه شنبه 13 نوامبر 2012 - 23 آبان 1391
ملک عبدلله دوم، پادشاه اردن

ملک عبدالله سناریویی را در دست اجرا دارد تا مانند چهار حاکم پر سابقه دیگر منطقه، قربانی بهار عربی نشود

ناظران مسایل اردن معتقدند تهدید مخالفان به تحریم، انتخابات پیش از موعد پارلمان در ۲۳ ژانویه را برای ملک عبدلله دوم، پادشاه این کشور به بازی مرگ و زندگی تبدیل کرده است.

اردن که زمانی در اوضاع به شدت نامتعادل خاورمیانه الگوی امنیت به حساب می آمد حالا درآستانه بی ثباتی و کشمکش سیاسی قرار گرفته است.

ملک عبدالله سناریویی را در دست اجرا دارد تا مانند چهار حاکم پر سابقه دیگر منطقه، قربانی بهار عربی نشود.

این فرمانروای مطلق بر خلاف حکمرانان دیگر می گوید خود رهبری اصلاحات در اردن را بر عهده دارد و به خواسته تظاهر کنندگان برای داشتن نقش سیاسی بیشتر پاسخ داده است.

دادگاه قانون اساسی برای تفکیک قوای مجریه، مقننه و قضاییه تشکیل شده و قانون انتخاباتی جدید و بحث برانگیزی هم وضع شده است.

انتخابات آتی، که به عنوان مرکز ثقل اصلاحات پادشاه شناخته می شود، برای اولین بار به انتخاب نخست وزیر هم منجر خواهد شد. این اتفاق برای ملک عبدالله، که تاکنون همه نخست وزیر های قبلی را شخصا منصوب کرده بود، نوعی عقب نشینی است.

اما این تغییرات برای چه مدت کفایت خواهد کرد؟

ناپایداری

شون یوم، کارشناس امور اردن در دانشگاه تمپل فیلادلفیا می گوید:"انتخابات خط تقسیم خواهد بود. این اولین انتخاباتی خواهد بود که تحت قانون جدید انتخاباتی و سیستم جدیدحکمرانی دموکراتیک برگزار خواهد شد. اگر گروه های مخالف، انتخابات را بی اعتبار بدانند، شاهد بروزعلائم جدی ناپایداری خواهیم بود."

او در عین حال از مجلس جدید، حتی با اینکه نخست وزیر بعدی از بین اعضای آن انتخاب خواهد شد، انتظار تغییرات و دستاوردهای چندانی ندارد.

آقای یوم معتقد است که صلاحیت نخست وزیر و اعضای کابینه باید توسط کاخ سلطنتی و سرویس اطلاعاتی قدرتمند اردن، تایید شود.

او می گوید که مجلس نمایندگان حتی اختیارات ابتدایی ابلاغ قوانین و بودجه بندی را ندارد و قانون انتخابات جدید هم تاثیری بر عدم وجود تفکیک قوا نخواهد گذاشت.

لبیب قمحاوی، تحلیلگر اردنی هم نسبت به قانون انتخابات انتقاد دارد و می گوید: "این قانون مردم را بر اساس اعتقادات سیاسی یا قومیتشان تفکیک می کند."

بایکوت

گروه‌های مخالف گفته‌اند که انتخابات را تحریم خواهند کرد

اخوان المسلمین، بزرگترین گروه مخالف در اردن، اعلام کرده است که جبهه عمل اسلامی، شاخه سیاسی این گروه، انتخابات را تحریم خواهد کرد.

از نظر این گروه، قانون انتخابات به نفع اعراب بدوی، که طرفداران سنتی پادشاه هستند تنظیم شده و در قانون جدید هم چیزی در این مورد تغییر نکرده است.

اتحادیه های صنفی و گروه های چپگرا هم که از دیگر گروه های مخالف هستند اعلام کرده اند که انتخابات را تحریم می کنند.

در میان اردنی های فلسطینی تبار هم، که با وجود تشکیل دادن حدود ۶۰ درصد از جمعیت ۶.۵ میلیونی اردن نقش سیاسی چندانی در این کشور ندارند علاقه زیادی به انتخابات دیده نمی شود.

با این وجود دولت اعلام می کند که ۲ میلیون نفر از ۳.۷ میلیون نفر واجد شرایط شرکت در انتخابات ثبت نام کرده اند که نشان دهنده حمایت مردمی از انتخابات است.

آقای قمحاوی و دیگر مخالفان، اعتبار برخی از ثبت نام ها را زیر سوال می برند.

آقای لبیب قمحاوی می گوید:"بسیاری از مردمی که برای ثبت نام مراجعه کرده بودند مشاهده کردند که کارت هایشان قبلا ثبت شده و برای رای دادن به برخی نامزدهای انتخابات استفاده شده بود."

نافرمانی سیاسی

حمزه منصور، رهبر جبهه عمل اسلامی می گوید که مخالفان به دنبال پارلمانی هستند که اختیار تشکیل دولت و نظارت کامل بر کابینه را داشته باشد.

او همچنین قول داده است که اخوان المسلمین و طرفدارانش پس از انتخابات "با تعداد زیاد و به صورت صلح آمیز" به خیابان ها خواهند ریخت.

آقای یوم می گوید که آنها تنها نخواهند بود.

او انتظار دارد که تعداد زیادی از جوانان تحصیل کرده اعراب بدوی که توسط بزرگان قبایل به بازی گرفته نمی شوند و امکان دست یابی به قدرت بیشتر سیاسی برایشان فراهم نیست هم به خیابان ها بیایند.

او می گوید:"حرکتی عینی به سوی نافرمانی سیاسی شکل خواهد گرفت که با تظاهرات خودجوش و مداوم، نه تظاهرات منقطع هفتگی، همراه خواهد بود."

خواست تغییر برای جوانان بدوی، خصوصا در شمال و جنوب کشور که به نیروهای سیاسی تبدیل شده اند جدی تر شده است؛ آن هم در شرایطی که انتقاد از عبدالله و درخواست از او برای کناره گیری از قدرت تابویی است که با مجازات زندان همراه است.

نخبگان با سابقه

دولت اردن گفته است که ۲ میلیون نفر از ۳.۷ میلیون نفر واجد شرایط رای دادن، ثبت نام کرده‌اند

آقای یوم می گوید:" راه اندازی تظاهرات روزانه، برای پادشاه که قبلا هم نشانه هایی از نادرست بودن وضعیت دریافت کرده است، علامت وجود اعتراض خواهد بود."

او اضافه می کند:" اما او به دلیل اینکه محتاط است یا بر خلاف نظر نخبگان با سابقه حرکت می کند، اصلاحاتی را که قولش را داده است عملی نمی کند."

اما محمد المصری از دانشگاه اردن معتقد است که فعالان مخالف در کشور هنوز خیلی پراکنده هستند و نمی توانند با آوردن تعداد زیادی به خیابان ها حرکت بزرگی مانند آنچه در مصر، تونس، سوریه یا لیبی اتفاق افتاد بوجود آورند.

آقای مصری می گوید:"تشکیل گروه های فعال در اردن فرایندی زمان بر است. شرایط اردن مانند مصر در سال های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۵ است که کفایه یا حرکت های اجتماعی دیگر بوقوع پیوست. چندپارچگی جامعه اردن به این معنی است که تشکیل نیروی مخالف و گروه های فعال دارای اعتبار بیش از کشورهای دیگر طول خواهد کشید."

آقای مصری همچنین می گوید که تاریخ اردن و خانواده سلطنتی وحدت آفرین و معتدل هاشمی، امکان "رسیدن به توافق" را برای گروه های سیاسی اردن فراهم ساخته است و شاید در کشورهای دیگر تا این اندازه این امکان وجود نداشته باشد.

او اضافه می کند:"اتفاقات سوریه هم باعث آرام تر شدن مخالفان سیاسی می شود و به دولت اردن فضایی برای تنفس و مانور می دهد تا بتواند مخالفان و رژیم را به هم نزدیک کند."

پیشگیری از حملات

اخیرا اعلام شد که سرویس اطلاعاتی اردن توانسته است از یک عملیات گروه های وابسته به القاعده که قصد داشتند به سفارت خانه های خارجی و مراکز خرید در پایتخت، امان، حمله کنند، پیشگیری کند. هر چند افراد کمی در مورد صحت اصل خبر شک دارند اما برخی در مورد علت انتخاب زمان انتشار این خبر در هفته های اخیر مشکوک هستند.

آقای قمحاوی می گوید:" این ممکن است یک نقشه محرمانه برای حمایت از دولت باشد که دوران سخت انتخابات را پیش رو دارد. اردنی ها از فعالیت های براندازانه که به بی ثباتی می انجامد و ممکن است برای شهروندان عادی هم آسیب جانی داشته باشد حمایت نمی کنند. با این وجود حق مشروع برخورداری از دموکراسی، شفافیت و برخورد با مفسدان دولتی برای مردم محفوظ است. اگر زمان بندی اعلام این خبر اهداف دیگری را دنبال می کند مردم از آن خشنود نخواهند بود."

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.