غیبت میانجی بانفوذ از جامعه سیاسی عراق

به روز شده:  18:11 گرينويچ - چهارشنبه 26 دسامبر 2012 - 06 دی 1391
جلال طالبانی

جلال طالبانی مخالفان و موافقان زیادی در گروه‌های مختلف جامعه عراق دارد

مردی که رابطه‌اش با جامعه سیاسی عراق و کرد‌ها، رابطه عشق و نفرت بوده است.

نام جلال طالبانی که به مام جلال (عمو جلال) شهرت دارد، بیش از پنجاه سال است که با مبارزات کردهای عراق و جامعه سیاسی این کشور گره خورده است.

مام جلال ۷۹ ساله امروز در بیمارستانی در برلین آلمان که در اثر سکته مغزی بستری شده و برای زنده ماندن مبارزه می‌کند. گفته می‌شود نشانه‌هایی از بهبود وضعیت او دیده شده، اما امکان بازگشت او به صحنه سیاسی عراق و انجام وظایفش به عنوان رئیس جمهوری با شک و تردید جدی روبرو است.

او اولین شخصیت کردی بود که در سال ۲۰۰۵ به رئیس جمهوری انتخاب شد. آقای طالبانی همزمان رهبر اتحادیه میهنی کردستان PUK است. در سال ۲۰۱۰ دوباره پست ریاست جمهوری عراق که بیشتر تشریفاتی است به او سپرده شد. او بیش از ۴۰ سال با دولتهای مستقر در بغداد از جمله حکومت صدام حسین جنگیده بود، اما هنگامی که زمان اجرای حکم اعدام صدام فرا رسید، او حاضر به تأیید این حکم نشد و گفت که اساسا با اعدام مخالف است. این تصمیم به بهبود وجهه او در میان گروهی از سنی‌های عراق کمک فراوانی کرد.

او در سالهای ریاست جمهوری خود تلاش کرد رابطه عراق با کشورهای همسایه را توسعه دهد. همزمان رابطه شخصی خوبی با رهبران کشورهای منطقه داشت. آقای طالبانی بار‌ها از مقامش برای حل اختلافات میان گروه‌های رقیب سیاسی عراق استفاده کرد. بار‌ها بین سنی‌ها و شیعیان عراق میانجیگری کرد و بسیاری او را یکی از عوامل اصلی یکپارچگی عراق تا به امروز می‌دانند.

او در اوایل دسامبر امسال به دنبال راه کاری بود تا بتواند از تنش بین مسعود بارزانی رهبر حکومت اقلیم کردستان و نوری مالکی، نخست وزیر عراق بکاهد. اختلافات بغداد بر سر قراردادهای نفتی حکومت اقلیم کردستان و مناطق مورد ادعای هر دو طرف، هزاران سرباز ارتش عراق و پیشمرگه را روبروی هم قرار داده، و هر حرکت اشتباه از طرفین می‌تواند منطقه را همچون یک انبار باروت به آتش بکشاند، که خاموش کردن آن ساده نخواهد بود.

"گروهی از منتقدان کرد آقای طالبانی او را متهم می‌کنند که برای اتحاد عراق بیش از استقلال کرد‌ها تلاش می‌کند"

آقای طالبانی با به عهده گرفتن نقش مهمتر در جامعه سیاسی عراق، محبوبیت خود را در کردستان تا حدی از دست داد. بسیاری او را متهم کردند که برای اتحاد عراق بیش از استقلال کرد‌ها تلاش می‌کند. چند سال پیش گروهی از اعضای اتحادیه میهنی به رهبری نوشیروان مصطفی، معاون سابق آقای طالبانی، از این حزب جدا شدند و حزب گوران (تغییر) را تشکیل دادند. آنها آقای طالبانی را متهم کردند که حاضر نیست به اصلاحات در این حزب تن دهد.

در انتخابات سال ۲۰۰۹ پارلمان اقلیم کردستان، اتحادیه میهنی کرسی‌های کمتری نسبت به رقیب دیرینه‌اش حزب دمکرات کردستان به رهبری مسعود بارزانی به دست آورد. گوران توانست بسیاری از کرسی‌های سابق اتحادیه میهنی را به کنترل خود در آورد. از سال ۱۹۹۱ منطقه جنوب کردستان عراق تحت کنترل اتحادیه میهنی است و منتقدین این حزب اتحادیه میهنی را به فساد مالی و عدم شفافیت متهم می‌کنند. پس از بهار عربی در مناطق تحت کنترل اتحادیه میهنی اعتراضاتی علیه دو حزب حاکم به راه افتاد، که چند تن از شهروندان کرد در آن کشته شدند.

آقای طالبانی در سن جوانی وارد عرصه سیاست در کردستان عراق شد. او در سال ۱۹۵۶ دانشجوی حقوق دانشگاه بغداد بود. او پس از تشکیل دادن اتحادیه دانشجویان کرد و به عهده گرفتن رهبری آن، مورد تعقیب قرار گرفت و مخفی شد. پس از سقوط ملک فیصل دوم، آخرین پادشاه عراق در جریان کودتان نظامیان به رهبری عبدالکریم قاسم، آقای طالبانی به دانشگاه بازگشت و پس از فارغ التحصیلی در سال ۱۹۵۹ به خدمت سربازی رفت.

آقای طالبانی در سن ۱۸ سالگی عضو کمیته تصمیم گیری حزب دمکرات کردستان به رهبری ملا مصطفی بارزانی شد. هنگامی که در سال ۱۹۶۱ کرد‌ها علیه دولت عراق شوریدند، او فرماندهی چندین عملیات نظامی را در جبهه‌های مختلف به عهده داشت. در سال ۱۹۷۵ پس از قرارداد الجزایر بین ایران و عراق، و پایان یافتن حمایت محمد رضا پهلوی از کرد‌ها، قیام آنان برای مدتی متوقف شد. آقای طالبانی از حزب دمکرات جدا شد و با متحد کردن چندین حزب کوچک، اتحادیه میهنی کردستان را بنیان نهاد. این اتحادیه در حال حاضر هزاران عضو مسلح دارد.

حزب دمکرات کردستان و اتحادیه میهنی کردستان در حال حاضر دولت ائتلافی کردستان را در کنترل دارند و در برابر دولت مرکزی عراق برای افزایش بودجه اقلیم کرستان و حق قراردادهای نفتی متحد هستند. اما در سال ۱۹۹۴ اتحادیه میهنی به رهبری آقای طالبانی درگیر جنگی خونین با حزب دمکرات به رهبری مسعود بارزانی بود که هزاران تن از دو طرف در آن کشته شدند. جنگ داخلی کردهای عراق پس چهار سال با میانجیگری آمریکا و بریتانیا پایان یافت، اما بسیاری از کرد‌ها از آن به جنگ برادر کشی نام می‌برند و آن را لکه سیاهی در تاریخ کردستان عراق قلمداد می‌دانند.

"غیبت آقای طالبانی از صحنه سیاسی عراق در این برهه از زمان، می‌تواند ضایعه‌ای برای امنیت و ثبات ‫عراق تلقی شود"

آقای طالبانی رابطه خوبی با دولتمردان ایران دارد، که خوشایند بسیاری از احزاب کرد ایرانی نبوده است.

عراق در بحران سیاسی به سر می‌برد. سنی‌ها به دولت شیعه نوری ملکی اعتماد ندارند. هفته گذشته رافیه عیساوی، وزیر دارایی سنی مذهب عراق شبه نظامیان شیعه را به ربودن چند تن از محافظان خود متهم کرد. او از پارلمان خواست که جلسه‌ای برای بررسی موضوع رای عدم اعتماد به نوری مالکی برگزار کند. یک مقام امنیتی وزارت کشور عراق گفته است که این افراد توسط نیروهای امنیتی در یک برنامه ضد تروریستی دستگیر شده‌اند. سال گذشته نیز طارق هاشمی، معاون سنی مذهب رئیس جمهوری عراق و محافظانش به خرابکاری متهم شدند. آقای هاشمی به کردستان عراق گریخت و برای مدتی مهمان آقای طالبانی بود و سپس به ترکیه رفت. دادگاهی در عراق او را دو بار به اعدام محکوم کرد.

آقای طالبانی مخالفان زیادی در میان گروه‌های مختلف دارد، اما با توجه به نفوذ سیاسی و طبع شوخش مورد احترام بسیاری از رهبران سیاسی عراق بوده است. غیبت او در صحنه سیاسی عراق در این برهه از زمان ضایعه‌ای برای امنیت و ثبات ‫عراق خواهد بود. تنش سیاسی بین سنی‌ها و کرد‌ها با نوری مالکی، نخست وزیر عراق می‌تواند دوباره این کشور را به جنگ داخلی بکشاند، جنگی که می‌تواند از درگیریهای چند سال گذشته بین شیعیان و سنی‌ها خونین‌تر باشد، چرا که امروز کرد‌ها از تسلیحات و توان نظامی بالاتری نسبت به گذشته برخوردارند و دولت عراق دیگر همچون دوران صدام حسین از نیروی هوایی قوی برخوردار نیست.

غیبت آقای طالبانی همچنین ضایعه‌ای برای حزبی است که او در سال ۱۹۷۵ بنیان نهاد. اختلاف میان سران اتحادیه میهنی عراق برای تعیین جانشین او ممکن است بسیاری از اعضای این حزب را به طرف حزب گوران سوق دهد. طبق آیین نامه داخلی اتحادیه میهنی، اگر دبیر کل حزب به هر دلیلی تا دو ماه وظایفش را انجام ندهد، بایستی کنگره عمومی حزب برای تعیین جانشین او برگزار شود و تا آن زمان قائم مقام او وظایف دبیر کلی را به عهده خواهد داشت.

همچنین بر اساس قانون اساسی عراق اگر رئیس جمهوری قادر به ادامه وظایفش نباشد، یکی ار معاونانش وظایف او را به عهده خواهد گرفت. و اگر او تا یک ماه نتواند به کار بر گردد، بایستی پارلمان عراق رئیس جمهوری جدید را انتخاب کند.

مسئله جانشینی آقای طالبانی نیز می‌تواند عراق را وارد مرحله جدیدی از بحران سیاسی کند. چرا که سنی‌ها خواهان این پست هستند. اما کرد‌ها از سال ۲۰۰۵ این پست را در کنترل خود داشتند و بعید به نظر می‌رسد که آن را به آسانی از دست دهند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.