در برابر کاخ ریاست جمهوری مصر چه گذشت؟

به روز شده:  16:59 گرينويچ - 03 فوريه 2013 - 15 بهمن 1391

همه ناظران متفق القول هستند که اسلامگراها بر هوداران خود کنترل دارند.

روز جمعه ساعت ۳ بعد از ظهر به وقت محلی به مقر ریاست جمهوری رسیدیم. چهره‎های معترضان در برابر کاخ نشان می داد که از خانواده‌های طبقه متوسط، نسبتا مرفه و دانش آموخته‌ اند و نشانه‌ای از گرایش به استفاده از خشونت در آنها دیده نمی‌شد.

یک روز پیش هم( در روز پنج شنبه)، رهبران مخالفان، ازجمله محمد البرادعی، عمرو موسی و حمدین صباحی در حضور دکتر احمد الطیب شیخ ازهر و نمایندگان کلیساهای مصر با دو تن از رهبران ارشد اخوان المسلمین، محمود عزت معاون رهبر این سازمان و محمد سعد الکتاتنی رئیس حزب آزادی وعدالت شاخه سیاسی اخوان المسلمین، ملاقات کردند.

رهبران جوان مانند وائل غنیم و احمد ماهر رهبر جنبش جوانان ۶ آوریل نیز حضور داشتند. همه با امضای سندی خشونت را به شدت محکوم کرده و گفتگو را تنها راه حل برای بیرون رفت از وضعیت آشفته کنونی مصر دانستند.

تمامی این اتفاقات به ما خبرنگاران این حس را القا کرد که مسئله جدی پیش نخواهد آمد. من پس از یک گفتگو زنده با تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی، رفتم در یک قهوه خانه نشستم. یک ساعت بعد دوباره به جلو کاخ برگشتم. بازهم یکی از دوستانم می‌گفت، چیزی جدی اتفاق نمی افتد. هنوز حرفهای او تمام نشده بود که صدای پرتاب سنگ به گوش ما رسید.

دیدم از داخل کاخ ریاست جمهوری به بیرون آب می‌پاشند و تظاهرکننده‌های نوجوان به داخل کاخ سنگ می‌اندازند. لحظاتی نگذشته بود که بمب‌های آتش‌زا دست ساز به داخل کاخ پرتاب شد.

زمانیکه نیروهای امنیتی از داخل کاخ گلوله مشقی شلیک می‌کردند، معترضان به داخل کاخ فشفشه و ترقه پرتاب کردند. همزمان تظاهرکننده‌ها که برخی از آنها با ماسکهای سیاه وسفید و شال، صورتشان را پنهان کرده بودند، بمب‌های آتش زا بیشتری به داخل کاخ پرتاب کردند.

در پی این روند، دیدم که جلوی یکی از دروازه‌های کاخ مقابل مسجد آتش‌سوزی شده و از داخل کاخ نیز شعله‌های آتش دیده می‌شد. در همین زمان ستون‌هایی از دود به هوا بلند شد و تظاهر کنندگان بر ضد محمد مرسی و اخوان المسلمین شعار سر می‌دادند.

من در سه متری دروازه کاخ قرار گرفتم و بیش از ۱۰ دقیقه با دستگاه تلفن همراهم فیلمبرداری کردم و عکس گرفتم. اما به یکباره صدای گلوله مشقی و ترقه شدت گرفت، به سرعت دور شدم. اما همچنان در نزدیک کاخ ریاست جمهوری بودم تا اینکه نیروهای امنیتی رسیدند و گاز اشک آور شلیک کردند، همه فرار کردیم. تعدادی نیز در این وضعیت آسیب دیدند.

من ماسک نداشتم تا از گزند گاز اشک آور در امان باشم. با این حال موفق شدم که در برابر دوربین تلویزیون حاضر شوم ، نزدیک به ۱۰ دقیقه منتظر شدم تا نوبتم رسید.

رهبران مخالفان خواستار توقف فوری خشونت‌ها شدند

اما بوی گاز چنان قوی و زننده بود که درهنگام پاسخ به سئوال اول ناجیه غلامی مجری برنامه، گلو و بینی‌ام سخت می‌سوخت. هنگامی که ناجیه سئوال دوم را از من پرسید، یکی از گلوله‌های گاز اشک آور درست زیرپایم افتاد و دود سفیدی بلند شد.

دستیار فیلمبردار دستم را گرفت و مرا هل داد و گفت بپرکه اوضاع از کنترل خارج شد. در آن لحظه همه سراسیمه شده بودیم. من دیگر نمی‌توانستم صحبت کنم. دوربین و میکروفون را درمیدان رها کردیم. دوان دوان وارد اتومبیل شدیم. بینی و چشمم دچار آبریزش بود و صورتم به شدت می‌سوخت. همه اطراف ما را دود و گاز اشک آور فراگرفته بود. با افزایش مقدار گاز، تظاهر کننده‌ها فرار می کردند؛ وقتی فروکش می‌کرد، دوباره به صحنه بازمی‌گشتند. تا اینکه با افزایش نیروهای پلیس، آنها معترضان را تقریبا تا ۳۰۰ متری کاخ دور کردند و خیمه‌های افراد متحصن در نزدیک کاخ را آتش زدند.

برخی از کسانی که در کنارم بودند، می گفتند، "ای کاش اینها خیمه‌های موجود در میدان تحریر را نیز آتش بزنند. از این نوجوانان بی کار و بی هدف به ستوه آمده ایم. باید یکی بیاید این وضعیت آشفته را جمع وجور کند. مردم می‌خواهند کار کنند و زندگی خود را پیش ببرند. می‌گفتند، در زمان حسنی مبارک درآمد مصر از جهانگردی، سالانه به ۱۳ میلیارد دلار می رسید. حالا به یک مسلیارد کاهش یافته. کشور از این بیشتر نمی تواند این وضعیت را تحمل کند."

کمی آن سوتر تعدادی از فعالان جوان را دیدم. می گفتند: "رفتار خشونت آمیز پلیس، این جوانان معترض را به خشونت واداشته است. از زمان حسنی مبارک تا امروز هیچ تغییری در رفتار پلیس رخ نداده است".

آنچه در صحنه رخ می‌داد تا حدی حرف‌های آنها را تأیید می‌کرد. وقتی پلیس معترضان را از جلوی کاخ دور می‌کرد، بسیار خشن برخورد کرد. مقدار گاز آشک آوری که استفاده شد، واقعا چشمگیر بود. من تاکنون این مقدار گاز قوی را هرگز تنفس نکرده بودم. ساعتی بعد که به دفتر برگشتم، تصویر ویدیویی در تلویزیون‌ها پخش شد.در این ویدیو شماری از افراد پلیس یک تظاهر کننده افتاده بر زمین را کتک می‌زنند و به زور با خود می‌کشند. این پیر مرد مقاومت می‌کند، لباس‌اش را از تنش بیرون می‌کشند و سرانجام او را لخت به زور وارد ماشین کرده و با خود می‌برند.

این ویدیو واکنش‌های تندی درپی داشت. برخی رهبران سیاسی مخالف بلافاصله خواستار کناره گیری وزیر کشور شدند و برخی دیگر حتی از دولت خواستند که استعفا دهد. معترضان همچنین مدعی بودند که پلیس از گلوله واقعی نیز بر ضد معترضان استفاده کرد. مقامات پلیس البته استفاده از گلوله واقعی را کاملا رد می‌کنند. تحقیقات در مورد بدرفتاری افراد پلیس را نیز آغاز کرده اند.

همانطور که پیشتر گفتم یک روز پیش از تظاهرات جمعه و حتی در روز تظاهرات رهبران مخالفان خواستار توقف فوری خشونت‌ها شدند. اما اینجا در برابر کاخ، از رفتار معترضان و وسایلی که در دست داشتند، کاملا معلوم بود که پیش از پیش خود را برای چنین رویارویی آماده کرده‌اند. زمانیکه یکی از دروازه های کاخ آتش گرفته بود، دو پیرمرد ایستاده درکنارم برضد اخوان المسلمین شعار سر می دادند. هردو با لحن خاصی می‌گفتند، "مرسی نمی تواند از گلوله واقعی برضد اینها استفاده کند". صورتشان نشان می داد که از صحنه پیش آمده راضی هستند. به شعار دادن ادامه دادند. من پرسیدم، شما چه می خواهید؟

- مرسی برود.

- مرسی که رفت، باز چه می‌شود؟

- رئیس جمهوری دیگر انتخاب می کنیم.

- رهبران سیاسی مخالفان نتوانستند با این رئیس جمهوری کنار آیند، فکر می کنید، با رئیس جمهوری آینده کنار خواهند آمد؟ به طرفم نگاه کردند و پاسخی نداشتند که بدهند.

کمی دورتر یک خانم را دیدم که به دوست اش می گفت، از اینجا برویم، او به تظاهر کننده‌ها اشاره می کرد و می گفت، ما با اینها ارتباطی نداریم. اینها از همان‌هایی بودند که به تظاهرات مسالمت آمیز باور داشتند. اما صحنه را نوجوانان اداره می کردند. از هر شاهد عینی که می‌ پرسیدم، می گفت، ابتدا تظاهرکننده ها سنگ و بمب دست ساز به داخل کاخ پرتاب کردند. نیروهای امنیتی هم تحریک شدند و با پاشیدن آب ازداخل کاخ واکنش نشان دادند. بعدها که با یکی از اعضای ارشد جنبش جوانان ۶ آوریل صحبت کردم؛ گفت: معترضان نوجوان خشمگین اساسا برای همین هدف آنجا رفته بودند وکسانی هم از آن حمایت می‌کنند. چند ساعت پس از تحقیقات از مردی که افراد پلیس کتکش می زدند، مقامات به رسانه ها گفتند که او ۱۸ بمب دست ساز و یک بشکه بنزین با خود داشت. البته بعدها هم خود این مرد وهم مقامات اظهارات ضد و نقیضی بیان کردند.

همزمان یکی از همکارانم که از نقطه دیگر قاهره آمده بود، گفت نزدیک به ۵۰۰ تن از اعضای اخوان المسلمین درچند کیلومتری کاخ مستقر شده اند. منتظرند که اگر تظاهرکننده ها وارد کاخ ریاست جمهوری شوند، به سوی کاخ حرکت کنند. می گفتند، به هر طریقی که شود از مشروعیت محمد مرسی دفاع خواهند کرد. اما هیچ یک از آنها به سوی کاخ نیامدند.

از زمانی که خشونت‌های اخیر درمصر آغاز شده، اسلامگراها، خویشتن داری کامل از خود نشان داده اند. حتی در دومین سالگرد انقلاب، نه تظاهراتی برگزار کردند و نه گردهمایی. تقریبا همه ناظران متفق القول هستند که اسلامگراها بر هوداران خود کنترل دارند و خویشتنداری که تاکنون نشان داد‌ه اند، دلیلی دیگر بر منظم بودن اسلامگرایان است.

مخالفان سکولار وچپ آنها هم تظاهرات برگزار کرده و هم خواستار ادامه گردهمایی‌ها برضد اخوان المسلمین ومحمد مرسی هستند. ولی تظاهراتی که تا امروز برگزار شده آکنده از خشونت ودرگیری با پلیس بوده است.

این اسلامگراها را واداشت که در روزهای گذشته بارها مدعی شوند، جبهه نجات ملی که همه گروههای اصلی مخالف دولت زیر چتر آن فعالیت دارند، از خشونت‌ها حمایت می کند. اما زمانیکه رهبران جبهه نجات ملی سند ازهر را با اخوان المسلمین امضا کردند و همه خشونت ها را قاطعانه رد کردند، گروههای جوان که خود را انقلابی می نامند، این سند را نپذیرفتند. حتی برخی آنها جبهه نجات ملی را بابت امضای سند، به خیانت به کشته شدگان درجریان نا آرامی های اخیر متهم کردند.

این در واقع باعث شد که برخی رهبران جبهه نجات، بار دیگر خواستار ادامه تظاهرات برضد دولت شوند وبگویند امضای سند به معنای توقف گردهمایی‌ها نیست. اما تأکید کردند که باید از خشونت پرهیز شود. خشونت‌های روز جمعه (اول فوريه) در برابر کاخ ریاست جمهوری اما نشان داد که نوجوانان معترض خشمگین، به رهبران مخالفان گوش نمی دهند؛ در واقع خارج از کنترل آنها هستند. به گونه ی که حتی می توان ادعا کرد که یک ذهنیت مختلف وطرز تفکر متفاوت دارند.

همزمان این حادثه بار دیگر این فرصت را به اسلامگرا‌ها داد تا مجددا جبهه نجات را به حمایت از خشونت متهم کنند. چرا که برخی رهبران این جبهه مردم را به تظاهرات در برابر کاخ دعوت کرده و شماری هم در تظاهرات حضور یافتند. جبهه نجات امیدوار بود که ادامه اعتراض‌ها، محمد مرسی را به دادن امتیازهای بیشتر وادارد. اما ادامه نا آرامی های خشونت آمیز و درگیری های پراکنده نو جوانان معترض با پلیس، برمحبوبیت رهبران این جبهه تأثیر منفی گذاشته؛ به رغم اینکه رسما و قاطعانه خشونت را در برابر رسانه ها محکوم می‌کنند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.