عراق: تصویری از امنیت شکننده

به روز شده:  16:53 گرينويچ - سه شنبه 19 مارس 2013 - 29 اسفند 1391

انفجارهای خونبار در عراق همچنان قربانی می گیرد، تنش میان شیعیان و اهل سنت ادامه دارد، درگیری بخاطر حضور جنجال برانگیز سازمان مجاهدین خلق گاه و بیگاه خبرساز می‌شود و جنگ داخلی سوریه و مساله کردها هم ضلعی دیگر از چند ضلعی اثر گذار بر امنیت شکننده عراق را تشکیل می‌دهد.

در مقایسه با اوج خشونت‌ها در سال ۲۰۰۷-۲۰۰۶، عراق امروز کشوری امن‌تر و با ثبات‌تر بنظر می‌رسد، اما در مقایسه با یک کشور امن، حتی در منطقه‌ای مانند خاورمیانه یا آسیا، عراق هنوز تا رسیدن به نقطه برخورداری از یک تصویر امنیتی مثبت و قابل اتکا برای امنیت روانی اجتماعی، سیاسی و سرمایه گذاری‌های اقتصادی، راه درازی در پیش دارد.

با گذشت ده سال از جنگی خونین که بر سر ادعایی واهی براه افتاد، احتمالا همین وضع شکننده امنیتی باعث شده تا تونی بلر یکی از معماران اصلی حمله به عراق برای سرنگونی رژیم صدام حسین در مصاحبه با برنامه نیوزنایت بی‌بی‌سی بگوید عراق پس از صدام آن چیزی نبود که وی در ذهن داشته، هرچند جهان بدون صدام جهانی بهتر است.

بسیاری از تحلیل‌ها به این نکته اشاره داشته‌اند که دخالت غرب در عراق باعث فرو پاشیدن آن کشور شده است. نشریه تحلیلی "فارن افرز" (سیاست خارجی) چاپ آمریکا یک سال پیش در مقاله‌ای تحت عنوان "جنگی که (در عراق) پشت سر گذاشتیم" نوشت: "۹ سال پس از سرنگونی صدام حسین به دست ارتش آمریکا و چند ماه پس از خروج آخرین سرباز آمریکایی از عراق، آن کشور چیزی است نزدیک و شبیه به یک کشور از هم پاشیده و شکست خورده".

مهم ترین نکته استراتژیک تغییر رژیم در عراق که از لحظه سقوط صدام حسین تاکنون و به احتمال قوی برای همیشه وضعیت امنیتی عراق را دستخوش تحول کرده و خواهد کرد این است که یک رژیم اقلیت ولی برخوردار از حمایت کشورهای عربی منطقه جای خود را به رژیم اکثریت ولی فاقد حمایت کشورهای سنی همسایه عراق داده است.

از نظر ند پارکر، نویسنده این مقاله، فراوانی فساد در حکومت عراق، خشونت ورزی اهل سیاست و استفاده از قانون برای مرعوب کردن مخالفان و رقبا از جمله عوامل این فروپاشی سیستماتیک محسوب می‌شوند.

تلاش برای به دست دادن تصویری از وضعیت امنیتی عراق بدون در نظر گرفتن تأثیر بازیگران منطقه‌ای و جهانی تنها تصویری ناقص ارایه خواهد کرد.

مهم ترین نکته استراتژیک تغییر رژیم در عراق که از لحظه سقوط صدام حسین تاکنون و به احتمال قوی برای همیشه وضعیت امنیتی عراق را دستخوش تحول کرده و خواهد کرد این است که یک رژیم اقلیت ولی برخوردار از حمایت کشورهای عربی منطقه جای خود را به رژیم اکثریت، ولی فاقد حمایت کشورهای سنی همسایه داده است.

جنگجویان سلفی و القاعده و امثال آنان که در زمان اشغال نظامی خارجی در عراق هم نیروهای خارجی و هم مردم عراق را هدف می گرفتند، پس از خروج نیروهای خارجی باز هم به حملات خود ادامه می دهند و این خود بزرگترین عامل فوری بی ثباتی و ایجاد حس ناامنی در بین مردم آن کشور است. سوال اینجاست که آیا این جنگجویان بدون حمایت خارجی قادر به ادامه فعالیت هستند؟

بخش اصلی علت ادامه حمایت خارجی از چنین جریانات و گروههایی را باید در این نکته جستجو کرد که سیستم حاکم شیعه عراق از نظر کشورهای سنی منطقه، متحد طبیعی رژیم همسایه یعنی جمهوری اسلامی ایران است.

اگر زمانی شهر پراگ در جمهوری چک به مرکزی برای رفت و آمد جاسوسان دو اردوگاه شرق و غرب در جریان جنگ سرد تبدیل شده بود، عراق پس از سرنگونی صدام حسین هم به میدانی برای تضاد و تصادم منافع کشورهای مختلف تبدیل شده است.

از ملک عبدالله، پادشاه عربستان سعودی در تلگرام های منتشر شده توسط سایت افشاگر ویکی لیکس چنین نقل شده که در دیدار با یک مقام ارشد آمریکایی گفته بود "برخی می گویند ما (کشورهای عربی) با صدام حسین جنگیدیم ولی حالا آمریکا عراق را در سینی گذاشته و تقدیم ایران کرده است."

اگر زمانی شهر پراگ در جمهوری چک به مرکزی برای رفت و آمد جاسوسان دو اردوگاه شرق و غرب در جریان جنگ سرد تبدیل شده بود، عراق پس از سرنگونی صدام حسین هم به میدانی برای تضاد و تصادم منافع کشورهای مختلف تبدیل شد.

به گفته جان ساورز که قبل از انتصاب به پست فعلی، یعنی ریاست سرویس اطلاعات خارجی بریتانیا (MI۶) نماینده بریتانیا در سازمان ملل بود، منابع وابسته به ایران در تماس با وی خواهان همراهی بریتانیا در راستای برخی منافع ایران در مقابل توقف یا کاهش حملات به نیروهای بریتانیایی مستقر در جنوب عراق شده بودند.

آمریکا هم بارها به ایران بخاطر کمک های مختلف مالی، لجستیک و تسلیحاتی به گروههای وابسته به خود در عراق هشدار داد و حتی سیمور هرش، روزنامه نگار و پژوهشگر آمریکایی نوشت که کار به جایی رسید که جورج بوش، رئیس جمهوری پیشین آمریکا به نیروهای آمریکایی اجازه برخورد با نیروهای ایرانی دخالت کننده در عراق را داده بود.

این مثال ها نشان از آن دارد که اگر ایران تمایل داشت که با ضربات غیر مستقیم در مدل جنگ نامتقارن به دشمنان و رقبای خود از طریق میدانی به نام عراق به منافع خود برسد، این مدل برای کشورهای عربی هم صادق بوده است.

با همه اینها، نفع استراتژیک ایران، بویژه پس از خروج نیروهای خارجی از عراق نمی تواند استمرار ناامنی در عراق بوده باشد چرا که نقطه پایان چنین کاری فروپاشی حکومتی شیعی در عراق است که همان خواسته رقبای ایران در منطقه است.

در نگاه دولتهای عرب منطقه که در جلو و پشت پرده از پیدایش هلال شیعی در ایران، عراق و لبنان سخن گفته و برای شکستن این هلال تلاش می کنند، به موضع رسمی دولت بغداد که خود را مستقل از تهران می‌داند توجه چندانی نمی شود. مقامات عراقی بارها به صراحت از کشورهای مختلف خواسته اند که مسائل خود را به عراق نکشانند و با کارت عراق بازی نکنند.

نفع استراتژیک ایران بویژه پس از خروج نیروهای خارجی از عراق نمی تواند استمرار ناامنی در عراق بوده باشد چرا که نقطه پایان چنین کاری فروپاشی حکومتی شیعی در عراق است که همان خواسته رقبای ایران در منطقه است.

در اینجا نقش آمریکا بسیار پررنگ تر می شود تا متحدان خود در حاشیه جنوبی خلیج فارس را به کاهش دخالت در عراق متقاعد یا مجبور کند، چرا که امنیت عراق در بسیاری از حوزه ها برای ایالات متحده آمریکا مهم است.

موسسه تحقیقات دفاعی ملی در آمریکا در سال ۲۰۱۰ در گزارشی که برای وزارت دفاع آن کشور در ارتباط با وضعیت امنیتی عراق پس از خروج نیروهای رزمی آمریکایی تهیه شده بود نوشت: "با توجه به ظرفیت و احتمال ناامنی در عراق پس از این خروج، آمریکا نمی تواند و نباید نسبت به ناامنی درعراق بی تفاوت باشد".

نویسندگان تحلیل فوق، که توسط موسسه تحقیقات رند (RAND) در آمریکا منتشر شد، بر این باور هستند که نیروهای شبه نظامی و پیکارجویان سابق سنی، شیعه و کردها در عراق آنقدر توانایی و سلاح در اختیار دارند که اگر بخواهند دوباره عراق را به ورطه جنگ داخلی پس از اشغال عراق بکشانند و "حتی بقای رژیم بغداد را به خطر بیندازند".

به نوشته رند، سنی ها ۱۰۰ هزار، کردها ۷۵ هزار و سپاه مهدی متعلق به شیعیان ۴۰ هزار نیرو دارند که در صورت بروز جنگ داخلی، به راحتی می توانند اسباب دردسر جدی برای عراق شوند.

در حال حاضر فعالان هر سه طیف یاد شده ترجیح داده اند که از طریق مشارکت در ساختار و فعالیت های سیاسی بدنبال رسیدن به اهداف خود باشند؛ اما این تصمیم ناشی از تمایل ذاتی به پرهیز از خشونت نیست، بلکه بر اساس محاسبه است و با تغییر شرایط می تواند تغییر کند.

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.