ازدواج‌های فامیلی: 'مانع ملت گرا'

به روز شده:  12:57 گرينويچ - پنج شنبه 14 مارس 2013 - 24 اسفند 1391

روهی از نمایندگان پارلمان تاجیکستان با پیشنهاد اصلاحی برای قانون خانواده این کشور خواستار منع ازدواج میان خویشاوندان نزدیک شده‌اند

طرح اصلاح قانون خانواده در تاجیکستان روز دوشنبه ۱۱ مارس در شورای مجلس نمایندگان بررسی شده و برای بررسی و تحلیل بیشتر آن گروهی کاری تأسیس شده است.

مرحبا جباراوا، رئیس کمیته پارلمان در امور علم، معارف، فرهنگ و سیاست جوانان، با تأیید این خبر گفت که سعادت امیرشایوا، عضو پارلمان، از تهیه‌کنندگان اصلی این طرح است.

به گفته خانم جباراوا، دلیل اصلی این پیشنهاد نگرانی از افزایش بیماری‌های ارثی به دلیل ازدواج‌های فامیلی یا ازدواج میان خویشاوندان نزدیک، مثل دخترعمو و پسرعمو و دخترخاله و پسرخاله و مانند اینهاست.

قرار است گروه کاری پارلمان تاجیکستان در همکاری با مؤسسات پزشکی، از قبیل وزارت تندرستی و پژوهشگاه ژن‌شناسی (ژنتیک) ضرورت اصلاح این قانون را فرا بگیرد.

هرچند به عقیده سعادت امیرشایوا، از تهیه‌کنندگان اصلی این طرح، صحبت در باره این موضوع در رسانه‌ها هنوز زود است، اما متخصصان ژن شناس در تاجیکستان پیامدهای ازدواج‌ها میان خویشاوندان نزدیک را "نگران کننده" می‌خوانند.

تأثیر منفی در خزانه ژنتیکی ملت

شمس‌الدین قربان اف، پزشک بیماری‌های ارثی و نواقص مادرزادی و رئیس مرکز "نسل" در دوشنبه، می‌گوید که فقط ۲۵ درصد فرزندان متعلق به زنان و شوهرانی که با هم خویشاوندی نزدیک دارند، سالم هستند.

به گفته او، ۵۰ درصد آنها بیماریهای ارثی یا ژنتیکی دارند، یعنی در برابر بیماری‌هایی که گذشتگانشان داشتند، آسیب پذیرند و ۲۵ درصد دیگر حتما دارای نواقص مادرزادی هستند.

امکان تولد کودکان دارای نقص مادرزادی و آسیب‌پذیر در برابر بیماری‌های ارثی در صورت تکرار ازدواج خویشاوندان نزدیک در نسل دوم بیشتر می‌شود.

آقای قربان اف در این باره گفت: "تاثیر منفی بیماری، حتما به ژن‌های انسان که آنها را "برنده‌های اطلاعات" می‌خوانیم، می‌رسد. این ژنها از نسل به نسل می‌گذرند."

"اگر باباکلان (پدر بزرگ) شما بیماری قند داشت، شما لزوما بیمار قند نمی‌گیرید. زیرا ارگانیسم ما همیشه تلاش می‌کند خود را سالم نگاه دارد و ژن‌های ناقص را پخش کند، اما اگر شما در حالت ناگوار، یعنی استرس (تحت فشار) قرار بگیرید، شما در گروه ریسک برای ابتلا به این بیماری هستید، زیرا همان بیماری که در باباکلان شما بود، در خاطره ژنتیکی شما نقش بسته است. یعنی شما در برابر این بیماری آسیب‌پذیر هستید."

".مثلاً، پدر بزرگ شما بیماری قند داشت، شما 25 درصد در برابر این بیماری آسیب‌پذیر هستید، وقتی شوهر شما خویش شماست، پس او هم ژن همان پدر بزرگ را دارد و مثل شما آسیب‌پذیر است، اما ریسک فرزند شما برای ابتلا به این بیماری ارثی دو برابر می‌فزاید، چون از دو طرف همین ژن به او گذشته است. "

شمس‌الدین قربان اف، پزشک بیماریهای ارثی

وی افزود: "اکنون تصور کنید که شوهر شما خویش شماست و او نیز ژن همان باباکلان بیمار شما را دارد، پس شانس فرزند شما برای گرفتن این بیماری ارثی یا تولد دوچندان می‌شود."

آقای قربان اف می‌گوید که مردم نواحی مختلف تاجیکستان که یک کشور کوهستانی است، به دلیل نبود راهها یا دشوار بودن راهها با مناطق دیگر خویش و تبار نمی‌شدند، یعنی مردم یک دهه بیشتر از همان دهه یا روستای خود عروس می‌آورد، یا دختر می‌داد.

به باور آقای قربان اف، اگر در یک ناحیه تاجیکستان تحقیق شجر‌ه شناسی انجام شود، آشکار خواهد شد که همه مردم این ناحیه با هم خویش و تبارند.

وی افزود: " ساده بگوییم، اگر می‌خواهید یک درخت حاصل خوب دهد، باید آن را با شاخه نو پیوند بدهیم، دورگه کنید. ببینید که شاخه نسل ساز در تاجیکستان در ۵۰-۱۰۰ سال اخیر با یگان درخت بیگانه دورگه نشده است. خواه-ناخواه این تأثیر خود را به درخت ژنتیکی ملت می‌رساند."

"تلاش ساختن ملت واحد"

این متخصص ژن‌شناس معتقد است که اگر یک هدف مسئولان از پیشنهاد منع ازدواج‌ها میان خویشاوندان نزدیک حفظ خزانه ژنتیک یا ژنافوند ملی است، اما هدف دیگر بیانگر آن است که "دولت همچنین در تلاش ساختن ملت واحد است."

به باور شمس‌الدین قربان اف،در حالحاضر در میان مردم مناطق مختلف تاجیکستان احساس بدبینی نسبت به همدیگر و یا بیگانه دانستن مردمان مناطق دیگر وجود دارد.

او می‌گوید محض ارتباط خونی نداشتن مردم مناطق مختلف تاجیکستان با همدیگر باعث می‌شود که احساس محل پرستی در آنها بالاتر از احساس وطن‌پرستی باشد.

آقای قربان اف در این باره گفت: "باید واقع‌بینانه صحبت کنیم و بگوییم که تا حالا مردم ما بیشتر محل گرا است، نه ملت گرا. همه این از چه منشأ می‌گیرد؟ از دور بودن مردم محل های مختلف از همدیگر. باید آن دخترک از «اشکاشم» (نام منطقه ای در شرق تاجیکستان) با پسرکی از ناحیه دیگر دوردست تاجیکستان ازدواج کند که آن وقت ملت کامل می شود. سیاست دولت به همین روان شده است که یک ملت واحد بسازد."

در این صورت آیا شکست دادن فرهنگ ازدواجهای خانوادگی و قومی در تاجیکستان تا چه ‌اندازه آسان خواهد بود؟

هرچند برخی از کارشناسان حدس می‌زنند که ازدواجها میان خویشاوندان نزدیک در تاجیکستان به دلیل "بیم داشتن والدین از بیگانه شدن ثروت" است، اما شمس‌الدین قربان اف این فرضیه را کاملا رد می‌کند.

به گفته وی، حدود ۸۰ درصد مردم تاجیکستان ثروت ندارد، از چه می‌ترسد؟ او برعکس عامل اصلی ازدواج‌ها میان خویشاوندان نزدیک را در فقر و ناداری می‌بیند.

آقای قربان اف در این باره می‌گوید: "فرهنگ عایله‌داری ما از اجتماعیات ما برمی‌آید. قبلا راه نبود، آدمها در یک ده مجبور بودند با همدیگر ازدواج کنند. حالا باشد ناداری، دست‌کوتاهی، محدودیت امکانات آدمان را وادار می‌کند با خویشاوندان خود ازدواج کنند."

نورعلی شریف اف، یک شهروند دوشنبه، در پاسخ به این سؤال که چرا در تاجیکستان ازدواج‌ها میان خویشاوندان نزدیک زیاد است، چنین پاسخ داد: "از دوران کودکی من یاد دارم که پیران می‌گفتند، به خویش و تبار ازدواج نکنید، خوب نیست. اما نمی‌دانم، چرا این قدر بسیار است. مردم گوش نمی‌کند. برادر یا خواهرش از در درآید، می‌گوید که رویش نشده جواب رد بدهد."

"این حرف نادرست است که اگر دختر به خانواده خویشاوند عروس شود، در برابر خشونت آسیب‌پذیر نیست. این را ما از آمار زنانی می‌بینیم که به مراکز بحرانی زنان می‌آیند و از خشونت شکایت می‌کنند."

تاتیانا بازریکاوا، جامعه شناس

برخی از جامعه شناسان بر این نظرند که ناتوانی در برابر برگزاری مراسم باشکوه و مشکل بودن تأمین معیشت خانوادگی از یک سو و شرایط اجتماعی زنان در تاجیکستان از سوی دیگر، والدین را وادار می‌کند که عروسان را از میان خویشاوندانشان بگیرند و دختران را به خویشاوندان خود بدهند.

تاتیانا بازریکاوا، جامعه شناس و رئیس سازمان پژوهشی "پانوراما"، می‌گوید، در تاجیکستان همسر اکثر دختران و پسران را والدین انتخاب می‌کنند.

"آبرو داری"

او می‌گوید: "جوانان اکثر اوقات حق رأی ندارند و این نقض حقوق آنهاست. ولی این موضوع جداگانه است. شاید والدین فکر می‌کنند که در صورت ازدواج دخترشان با خویش و تبار او در برابر خشونت یا طلاق کمتر آسیب‌پذیر است."

"اما این حرف نادرست است که اگر دختر به خانواده خویشاوند عروس شود، در برابر خشونت آسیب‌پذیر نیست. این را ما از آمار زنانی می‌بینیم که به مراکز بحرانی زنان می‌آیند و از خشونت شکایت می‌کنند."

خانم بازریکاوا می‌فزاید: "برعکس وضع آن زنان دشوارتر است، زیرا به خاطر برهم نخوردن خویش و تباری به او فشار می‌آرند که همه سختی‌ها را تحمل کند."

این جامعه شناس می‌گوید که در مواردی دیگر والدین ازدواج‌ها میان خویشاوندان نزدیک را به دلیل "آوازه" نشدن کمبودهای خانواده و به این وسیله نگاه داشتن "آبروی خانواده" ترجیح می‌دهند.

ازدواجهای فامیلی یا ازدواج بین خویشاوندان نزدیک در برخی از فرهنگها محدود است. برخی از کشورها نیز ازدواج میان خویشاوندان نزدیک را ممنوع کرده‌اند. در بسیاری از کشورها این نوع ازدواج‌ها به وسیله قوانین یا مقرراتی خاص تنظیم نشده است، ولی مردم آگاهانه یا به دلایل فرهنگی از چنین ازدواج‌ها خودداری می‌کنند.

اما در تاجیکستان این موضوع ظاهرا ابعاد سیاسی هم دارد. به اعتقاد برخی از صاحب‌نظران، قدرت سیاسی در این کشور غالبا در دست افراد یک منطقه متمرکز بوده، ولی طبقه حاکم امروز می‌خواهد با تبلیغ ازدواج بین قوم و طوایف و حتی مناطق مختلف قدرت و نفوذ رو به افول خود را حفظ کند.

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.