ترکیه و اسرائیل: آیا روابط عادی خواهد شد؟

جان کری
Image caption جان کری، وزیر خارجه آمریکا در سفر خود به ترکیه، خواهان عادی سازی روابط ترکیه و اسرائیل شد

عادی سازی روابط ترکیه و اسرائیل به سه چیز بستگی دارد: معذرت، غرامت و غزه.

شرط اول، روز ۲۲ مارس امسال برآورده شد، پس از آنکه با میانجیگری باراک اوباما، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، از رجب طیب اردوغان، نخست وزیر ترکیه، به خاطر کشتن ۹ فعال‌ ترک حامی فلسطینیان در سال ۲۰۱۰ میلادی، عذرخواهی کرد.

پیش بینی می‌شود که شرط دوم هم در آینده نزدیک برآورده شود.

بنا بر گزارش‌ها، هیاتی از اسرائیل این هفته برای مذاکره درباره جزئیات غرامت خانواده‌های قربانیان، به آنکارا سفر خواهد کرد.

اما مورد سوم، یعنی لغو محاصره غزه، به این راحتی‌ها اجرا نخواهد شد.

اسرائیل محدودیت‌هایش علیه غزه را پس از درگیری نوامبر گذشته با گروه فلسطینی حماس کاهش داده، اما با رفع کامل محاصره دریایی، زمینی و هوایی نوار غزه به شدت مخالف است.

ناظران بعید نمی‌دانند که ترکیه و اسرائیل بر سر این موضوع پیچیده و جنجال برانگیز به نحوی مصالحه کنند.

آلون لیئل، سفیر پیشین اسرائیل در ترکیه به بی‌بی سی فارسی می‌گوید: «تا زمانی که ما با فلسطینی‌ها مذاکره نکنیم و تا زمانی که با حماس به تبادل آتش مشغول باشیم، رابطه ما با ترکیه گرم نخواهد شد. اگر مذکرات صلح با فلسطینی‌ها شروع و در آن پیشرفتی حاصل شود، رفتار ترکیه با اسرائیل هم تغییر خواهد کرد.»

این دیپلمایت بازنشسته می‌افزاید: «بعد از اتفاقاتی که در مصر افتاده، ترکیه تنها کشور مهم مسلمان است که با اسرائیل رابطه دیپلماتیک دارد. به همین علت، ترکیه نقطه پیوند بسیار مهمی بین اسرائیل و جهان اسلام است.»

در صورت پرداخت غرامت، گام بعدی می تواند مبادله سفیر و از سرگیری روابط دیپلماتیک کامل باشد.

«گاز، نگرانی ترکیه»

به باور ناظران، دولت اسلامگرای ترکیه نیز با عادی سازی روابط با اسرائیل، منافع خاصی را دنبال می‌کند، به ویژه منافع اقتصادی.

اسرائیل در سال ۲۰۰۹ در آب‌های عمیق دور از ساحل خود در مدیترانه، دو میدان بزرگ گاز طبیعی کشف کرد که انتظار می‌رود علاوه بر تامین نیازهای داخلی، در آینده ظرفیت صادرات به بازارهای بین المللی را داشته باشند.

ترکیه می‌خواهد که این منبع مهم انرژی به جای قبرس و یونان، از خاک ترکیه به اروپا صادر شود.

دولت ترکیه در عین حال از همکاری‌های اخیر اسرائیل با قبرس برای گسترش میادین گاز طبیعی قبرس در دریای مدیترانه خشنود نیست.

گونل تول، مدیر بخش ترکیه در موسسه مطالعات خاورمیانه در واشنگتن به بی‌بی‌سی فارسی می‌گوید: «در ترکیه ساخت و ساز طرح‌های زیربنایی بازار پر رونقی دارد. پروژه‌های مانند طرح ساخت یک فرودگاه جدید در استانبول که هشت میلیارد دلار هزینه دارد یا ساخت احتمالی پل سومی در استانبول. پیشبرد این طرح‌ها به منابع مالی مستمر احتیاج دارد، اما فعلا بیشتر کشورها در اروپا آمادگی سرمایه گذاری در این طرح‌ها را ندارند. پروژه انتقال گاز اسرائیل از ترکیه به اروپا می‌تواند نیازهای مالی ترکیه برای این طرح‌ها را برطرف کند.»

دست کم در کوتاه مدت، اسرائیل و ترکیه بر سر موضوع سوریه هم مواضع مشترکی دارند.

هر دو نگران سلاح‌های شیمیایی ارتش سوریه هستند و می‌گویند که بشار اسد، رئیس جمهوری سوریه، باید از قدرت کناره گیری کند.

آلون لیئل می‌گوید: «منافع مشترک ترکیه و اسرائیل این است که سوریه بعد از بشار اسد توسط ایران، حزب الله لبنان یا گروه القاعده سوریه اداره نشود. هر دو کشور می‌خواهند دولتی در دمشق بر سر کار باشد که در عرصه بین المللی مانند ترکیه عمل ‌کند و رابطه قابل قبولی با غرب داشته باشد.»

شاید به همین خاطر است که واشنگتن سخت در تلاش است که ترکیه و اسرائیل هر چه سریع‌تر روابط عادی را از سر بگیرند، هرچند کمتر کسی انتظار دارد که دولت اسلامگرای رجب طیب اردوغان و دولت راستگرای بنیامین نتانیاهو بتوانند رابطه گرم دهه ۱۹۹۰ میلادی دو کشور را زنده کنند، زمانی که ترکیه و اسرائیل تقریبا متحدان استراتژیک منطقه‌ای بودند.

مطالب مرتبط