نبش قبر پابلو نرودا برای تعیین علت مرگ

Image caption نمایی از ایسلا نگرا، خانه محبوب و محل دفن پابلو نرودا

نبش قبر پابلو نرودا شاعر بزرگ شیلیایی و برنده جایزه نوبل امروز دوشنبه (۱۹فروردین) انجام می شود تا علت مرگ او مشخص شود. دستیار او مدعی شده نرودا به مرگ طبیعی نمرده بلکه به دستور ژنرال آگوستو پینوشه دیکتاتور وقت شیلی کشته شده است.

نرودا در باغ خانه مورد علاقه اش، ایسلا نگرا، در ساحل اقیانوس آرام در کنار همسر و منبع الهام شاعرانه‌اش، ماتیلده اوروتیا دفن شده است.

او در ۲۳ سپتامبر ۱۹۷۳، ۱۲ روز بعد از کودتای ژنرال پینوشه درگذشت و گواهی فوت، علت مرگ او را سرطان پروستات ذکر کرده است، علتی که در چهار دهه گذشته از سوی همه پذیرفته شده بود.

اما مانوئل آریا، دستیار شخصی او می‌گوید شاعر بزرگ شیلی به علت یک تزریق کشنده در بیمارستان در گذشته است.

آرایا معتقد است نرودا تصمیم داشت به مکزیک برود و یک مبارزه جهانی علیه دیکتاتوری نظامی پینوشه را رهبری کند. آرایا به بی بی سی گفت: "من نظرم را درباره این تا آخر عمر عوض نخواهم کرد."

"نرودا به قتل رسیده. آنها نمی خواستند نرودا از شیلی برود بنابراین او را کشتند."

Image caption آلنده (راست) در مراسم انتصاب پینوشه به فرماندهی ارتش ۱۹۷۳

نظر آرایا جدی گرفته شد و یک قاضی پس از تحقیقات به این نتیجه رسید که دلایل برای صدور دستور نبش قبر کافی هستند.

سرطان یا مسمومیت

متخصصان پزشکی قانونی که این نبش قبر را انجام می‌دهند به دنبال دو نکته اصلی هستند:

اول اینکه آیا آثار سرطان در استخوان‌ های نرودا دیده می‌شود یا نه. اگر چنین باشد نشان می‌دهد سرطان نرودا پیشرفته بوده و به گواهی فوت اعتبار بیشتری می‌دهد هر چند آن را قطعی نمی‌کند.

دوم اینکه به دنبال نشانه های سم بگردند تا صحت مدعای آرایا بررسی شود.

البته پس از گذشت ۴۰ سال اعضا و بافتهای نرم جسد از بین رفته است.

دکتر پاتریسیو باستوس مدیر پزشکی قانونی شیلی، نهادی دولتی که بر نبش قبر و آزمایشهای بعد از آن نظارت خواهد کرد، می‌گوید "گذشت زمان کار ما را مشکل می‌کند."

"اما از طرف دیگر پیشرفت تکنولوژی در ۳۰ یا ۴۰ سال گذشته به ما کمک می‌کند."

کلودیا گاریدو-واراس مردم شناس و دندانپزشک قانونی می گوید با وجود گذشت ۴۰ سال، هنوز هم با بررسی های سم شناختی می توان به نکات بسیاری رسید.

Image caption آغاز نبش قبر در حیاط خانه نرودا

"اگر سمی در کار بوده شناسایی آن بستگی به نوع سم، مقدار و دفعاتی که استفاده شده دارد."

شواهد

نرودا در بیمارستان سانتا ماریا در سانتیاگو پایتخت شیلی بستری بوده اما سوابق و مدارک پزشکی او در این بیمارستان وجود ندارد و این کار متخصان پزشکی قانونی را دشوارتر می‌کند.

بر اساس آنچه روزنامه ها در آن زمان نوشته اند بیمارستان در نشریه پزشکی خود علت مرگ را نارسایی قلبی ذکر کرده بوده است.

اما بیمارستان می گوید هیچ ردی از آن نشریه ندارد و در گواهی فوت شاعر بزرگ شیلی هم چیزی از نارسایی قلبی به میان نیامده است.

چندماه پیش از مرگ نرودا، رسانه های شیلی از عمل جراحی بر روی او در بیمارستانی دیگر خبر داده بودند، اما در آن بیمارستان هم هیچ ردی از سوابق پزشکی او باقی نمانده.

قاضی تحقیق درباره علت مرگ نرودا، سوابق پزشکی او را حتی در فرانسه هم جستجو کرده چرا که نرودا در اوایل دهه ۷۰ میلادی بعنوان سفیر شیلی در پاریس زندگی می‌کرده است، البته در آنجا هم چیزی پیدا نشده است.

با توجه به جایگاه نرودا بعنوان برنده جایزه نوبل و دیپلمات عالی رتبه، آرایا و حزب کمونیست شیلی می‌گویند فقدان سوابق پزشکی او بسیار شک برانگیز است .

تزریق مرموز

با وجود گذشت زمان آرایا می گوید به خوبی به یاد می‌آورد در روزهای بعد از کودتا چه اتفاقاتی افتاد.

او می‌گوید نرودا ۱۹ سپتامبر ۱۹۷۳ در بیمارستان بستری شد در حالی که قرار بود ۲۴ سپتامبر به مکزیک پرواز کند.

Image caption نرودا یکی از قله های شعر آمریکای لاتین و جهان عضو حزب کمونیست بود

"صبح روز ۲۳ سپتامبر من و ماتیلده به ایسلا نگرا رفتیم تا بعضی از وسایل شخصی او را برداریم."

"آنجا که بودیم نرودا از بیمارستان به ما زنگ زد."

"او گفت زود برگردید اینجا. وقتی خواب بودم دکتری آمد و به شکمم یک آمپول زد."

آرایا می‌گوید او و ماتیلده فوری به طرف بیمارستان راه افتادند، او به خاطر می‌آورد که "نرودا ساعت ده و نیم همان شب فوت کرد."

ماتیلده همسر نرودا که در سال ۱۹۸۵ از دنیا رفت، همیشه می‌گفت شوهرش به علت سرطان نمرده اما هیچ‌وقت علنی، مرگ او را قتل قلمداد نکرد.

بنیاد پابلو نرودا که نظارت بر میراث او را به عهده دارد اصرار دارد که نرودا به علت سرطان درگذشته است اما می‌گوید با نبش قبر و آزمایش های بعد از آن همکاری خواهد کرد.

تاریخ مبهم

شاید اگر هر کشور دیگری بود به سادگی می‌شد ادعایی مثل ادعای قتل نرودا را نادیده گرفت اما تاریخ معاصر شیلی پر از مرگ های مشکوک است.

در سال ۲۰۰۹، شش نفر در ارتباط با مرگ ادواردو فری مونتالوا رییس جمهوری سابق شیلی دستگیر شدند.

آقای مونتالوا در دوران اوج حکومت پینوشه، در همان بیمارستان نرودا برای یک جراحی معمولی بستری شده بود اما از زیر عمل زنده بیرون نیامد.

حکم قاضی این پرونده این بود که آقای مونتالوا با تالیوم و گاز خردل مسموم شده بود.

در دسامبر ۲۰۱۰، برای بررسی علت مرگ خوزه توها، وزیر کشور شیلی در سال ۱۹۷۴، دستور نبش قبر داده شد.

ارتش در آن زمان گفته بود آقای توها در رختکنی در بیمارستان خود را دار زده است. اما اکتبر پارسال قاضی به این نتیجه رسید که او را خفه کرده بودند.

نتیجه تحقیقات تیم پزشکی قانونی چندماه دیگر روشن می‌شود، نتیجه ای که با توجه به جایگاه نرودا به عنوان یکی از بزرگان ادبیات آمریکای لاتین، انعکاسی جهانی خواهد داشت.