آیا یکی از طولانی‌ترین جنگ‌های چریکی خاورمیانه تمام شد؟

Image caption مراد قریلان، رئیس شورای رهبری حزب کارگران کردستان (پ ک ک)

پنجشنبه ششم اردیبهشت مراد قریلان رئیس شورای رهبری حزب کارگران کردستان (پ ک ک) در کوهستان قندیل اعلام کرد از هشتم ماه مه هزاران نیروی مسلح این حزب خاک ترکیه را ترک می کنند و به کردستان عراق می روند. این بخشی از توافق های دولت ترکیه با رهبر زندانی پ ک ک عبدالله اوجلان است.

عبدالله اوجلان از چهارده سال پیش در جزیره امرالی زندانی است. هنگامی که گفتگوهای صلح بین دولت ترکیه و آقای اوجلان آغاز شد، بسیاری شک داشتند که شورای رهبری شاخه نظامی پ ک ک در قندیل از او حرف شنوی داشته باشد. روز پنجشنبه مراد قریلان به همراه دو تن دیگر از اعضاء شورای رهبری، هاجر زاگروس و زکی شنگالی با اعلام زمان خروج نیروهای پ ک ک از ترکیه نشان داد که عبدالله اوجلان پس از ۱۴ سال دوری هنوز حرف اول را در پ ک ک می زند.

شورای رهبری پ ک ک اعلام کرد که از هر گونه درگیری با نیروهای امنیتی ترکیه پرهیز خواهد کرد، اما گفت اگر به آنان حمله شود، چریکهای پ ک ک از خود دفاع خواهند کرد و روند خروج به تعویق خواهد افتاد. دولت ترکیه خواهان زمین گذاشتن سلاح نیروهای پ ک ک پیش از خروج از ترکیه است، اما آقای قریلان گفت آنان در دسته های کوچک و در تاریکی شب مخفیانه از منطقه خارج خواهند شد. او از دولت خودگردان کردستان عراق خواست با نیروهای در حال خروج پ ک ک به نرمی رفتار کند.

آقای قریلان در عین حال به نیروها و هواداران این حزب گفت این پایانی برای مقاومت نیست، بلکه فصل جدیدی از مبارزات آغاز شده است.

اما سئوال اینجاست آیا پ ک ک اسلحه را زمین خواهد گذاشت؟

عبدالله اوجلان در اوخر دهه ۷۰ میلادی پ ک ک را با هدف تشکیل کردستان مستقل بنیان نهاد. ایدئولوژی او بسیاری از جوانان کرد ایران، عراق و سوریه را به سوی پ ک ک کشاند.

هنگامی که آقای اوجلان در سال ۱۹۹۹ دستگیر و به ترکیه بازگردانده شد، از ایده کردستان بزرگ دست برداشت و در عوض خواهان حقوق بیشتر برای کردهای ترکیه شد.

موضع جدید آقای اوجلان برای آن دسته از کردهای عضو پ ک ک که اهل ترکیه نبودند بحران ایدئولوژی ایجاد کرد و این پرسش را مطرح کرد که برای چه باید به مبارزه ادامه بدهند.

در پی این تغییر موضع کردهای ایرانی عضو پ ک ک در قالب حزب جدیدی با نام حزب حیات آزاد کردستان (پژاک) و کردهای سوریه در چهارچوب حزب همبستگی دمکراتیک (پ ی د) سازماندهی شدند.

امروز پ ی د قدرتمندترین حزب کرد سوریه و از منظم ترین گروه های شبه نظامی در سوریه است.

گرچه پ ی د از لحاظ سازمانی مستقل از پژاک است، اما از لحاظ ایدئولوژی با پ ک ک یکیست. در گذشته هر گاه یکی از این گروه ها با کشورهای منطقه در جنگ بوده، از کمک گروه دیگر بهره برده است.

Image caption چریک های پ‌ک‌ک

تجریه رابطه نزدیک کردستان عراق با ترکیه، در برخورد ترکیه با کردهای این کشور اثر گذاشته است.

در گذشته آلمان بزرگترین کشور وارد کننده کالاهای ترک بود، اما سال پیش این رکورد نصیب کردستان عراق شد. حجم معادلات تجاری ترکیه و کردستان عراق در سال گذشته یازده میلیارد دلار بود.

دولت اسلامگرای عدالت و توسعه ترکیه عملگراست، آنان امیدوارند با حل مسئله کردهای خود، بتوانند کردهای سوریه را نیز به خود نزدیک کنند. سیاست این کشور در قبال سوریه با مشکلات زیادی روبرو است.

پس از پیام عبدالله اوجلان و امید به صلح در ترکیه، بسیاری امیدوار شده اند که روزی آقای اوجلان از پ ی د در سوریه (که هنوز او را رهبر معنوی خود می دانند) بخواهد به ارتش آزاد سوریه بپیوندند.

در چند هفته گذشته در حلب پ ی د و یگانهایی از ارتش آزاد سوریه در کنار هم علیه نیروهای امنیتی بشار اسد در محله شیخ مقصود جنگیده اند.

اتحاد کردها با ارتش آزاد می تواند بازی جنگ داخلی سوریه را به نفع ترکیه تغییر دهد.

آیسل طغل یکی از چهره های سیاسی کرد ترکیه و نماینده مجلس می گوید: « پروسه صلح برای ما پایان نیست بلکه آغازی برای اتحاد استراتژیک کرد و ترک در یک جمهوری دمکراتیک است. برنامه اوجلان برای آینده نیروهای مسلح پ ک ک حضور آنان در خارج از ترکیه است. آنان می توانند به کمک کردهای سوریه بروند یا همراه پژاک علیه نیروهای ایران بجنگند»

پژاک گرچه از پ ک ک مستقل به نظر می آید اما می توان گفت هیچگاه بر خلاف این حزب عمل نکرده است. در سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۱ میلادی پ ک ک درجنگ علیه ترکیه شرکت داشت و همزمان به همراه پژاک در جنگ با ایران بود. هنگامی که در سال ۲۰۱۱ پ ک ک با ایران به توافق رسید، پژاک آتش بس اعلام کرد و حمله به نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران را متوقف کرد.

قدری گورسل از روزنامه ملیت می گوید «پ ک ک نمی خواهد سلاح را زمین بگذارد، برای متقاعد کردن ترکیه و آمریکا، به همراه نیروهای پژاک عملیات نظامی را علیه ایران از سر خواهد گرفت. ایران و ترکیه دو کشور رقیب در منطقه هستند، و با توجه به دو جبهه شیعه و سنی، جبهه سنی از پ ک ک علیه ایران حمایت خواهد کرد»

دولت ترکیه قول داده است بخش زیادی از مطالبات کردها را در چهارچوب قانون اساسی در حال تدوین و اصلاح دمکراتیک در کشور بر آورده کند. اگر کردهای ترکیه به حقوقشان دست یابند، با استقلال نسبی کردهای عراق و کنترل بخش اعظم مناطق کردنشین توسط کردهای سوریه تنها گروهی که باقی می ماند کردهای ایران است.

اگر تحلیل قدری گورسل درست باشد، ایران دو راه در پیش خواهد داشت؛ یا بایستی همچون ترکیه به بخشی از مطالبات کردها گردن نهد، کاری که به اصلاحات سیاسی در نظام سیاسی ایران نیاز دارد، یا احتمالا در ماه ها و سال های آینده درگیری ها بین نیروهای مسلح کرد و دولت ایران از سر گرفته خواهد شد.