گروههای فشار شیلی؛ معترض و نقاب پوش

آنها تقریبا در همه تظاهرات‌ها در پایتخت شیلی حضور پیدا می‌کنند، و به‌سوی پلیس سنگ و کوکتل مولوتف، و حتی اسید پرتاب می‌کنند.

آنها روی دیوارهای شهر شعار می‌نویسند و به خبرنگارانی که سعی می‌کنند از آنها فیلم یا عکس بگیرند، حمله می‌کنند. این معترضان به نام "انکاپوچادوس" یا "سر و صورت پوشیده‌ها" شناخته می‌شوند. آنها به یکی از اجزاء ثابت اعتراضات دو سال اخیر، که جامعه شیلی را دچار تشنج کرده، تبدیل شده اند.

در این مدت دانشجویان تظاهرات‌های زیادی در سراسر کشور برگزار کرده اند. طرفداران حفاظت از محیط زیست، فعالان حقوق همجنس‌گرایان، کارگران معادن مس و اعضای جوامع بومیان شیلی هم برای بیان نارضایتی‌هایشان به خیابان‌ها آمده اند.

اکثریت بزرگی از این افراد در کمال آرامش راهپیمایی می‌کنند، اما این اعتراضات معمولا به خشونت کشیده می‌شود. گروه‌های کوچکی از مردان جوان که برای ناشناس ماندن چهره‌هایشان را با کلاه و سربند می‌پوشانند، با پلیس درگیر می‌شوند. پلیس هم با گاز اشک‌آور، باتوم و کامیون آب‌پاش به آنها جواب می‌دهد. در این میان تابحال هزاران نفر دستگیر، و صدها نفر مجروح شده اند.

رسانه‌ها هم بیشتر روی درگیری‌ها تمرکز می‌کنند، و به راهپیمایی‌های مسالمت‌آمیز پیش از آن توجه چندانی ندارند. در نتیجه، مسائل اصلی نظیر محیط زیست، برابری جنسیتی، حقوق بومیان، و از همه مهم‌تر موضوع آموزش، فراموش می‌شود، و در عوض بحث روی روش‌های مقابله پلیس، و مقوله حاکمیت نظم و قانون متمرکز می‌شود.

رهبران جنبش دانشجویی کاملا از این مسأله آگاه هستند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که بسیاری از شیلیایی‌ها از مطالبات آنها درباره اصلاح نظام آموزشی حمایت می‌کنند، اما در عین حال خشونت و خرابکاری همراه راهپیمایی‌ها را محکوم می‌کنند. آندرس فیلبام، رئیس اتحادیه دانشجویی دانشگاه شیلی می‌گوید: "آنچه که برای ما مهم است این است که بحث درباره آموزش ادامه پیدا کند. باید به یاد داشته باشیم که کسانی که باعث بروز خشونت می‌شوند کمتر از یک درصد راهپیمایان هستند."این حرف درست است، اما آن "کمتر از یک درصد" در رسانه‌ها بسیار تأثیرگذارند، و به اعتبار کل جنبش لطمی می‌زنند.

مبارزه شاخ به شاخ

Image caption گفته می‌شود که شمار آنارشیست‌هایی که به این جنبش می‌پیوندند، رو به افزایش است

اما این افراد کلاه به‌سر چه کسانی هستند و چه می‌خواهند؟

گابریل سالازار، تاریخ‌دان چپگرا و مدرس دانشگاه که طی دو سال گذشته این اعتراضات را پیگیری کرده، معتقد است که در میان این معترضان می‌توان دو زیرمجموعه را مشخص کرد.

او می‌گوید: "اکثریت بزرگی از آنها ساکن محله‌های فقیرنشین سانتیاگو، مشغول تحصیلات عالیه هستند. خیلی از آنها در دانشکده‌های فنی درس می‌خوانند. آنها به طبقات و گروه‌های اجتماعی تعلق دارند که دارای سابقه دیرینه‌ای در اعتراض هستند، و این سابقه را از دوران دیکتاتوری پینوشه به ارث برده اند.

اعتراض خشونت‌آمیز برای آنها امری تقریبا عادیست. اما آقای سالازار معتقد است در این میان گروه دوم و کوچکتری هم وجود دارد که پیشینه‌اش اندکی ثروتمندتر است و اخیرا به خشونت گرایش پیدا کرده است. او می‌گوید آنها آنارشیست‌هایی هستند که به دنبال "مبارزه شاخ به شاخ با کل سیستم" هستند.

پرچم سرخ و سیاه آنارشیست‌ها را قطعا می‌توان در بسیاری از این راهپیمایی‌ها دید. آلبرتو مایول، جامعه‌شناس و مدرس دانشگاه شیلی (یکی از دو دانشگاه برتر کشور)، می‌گوید: "آنارشیسم در دانشگاه‌های شیلی، از جمله دانشگاه ما، رشد قابل توجهی داشته است."

آقای مایول نسبت مستقیمی میان معترضان مخالف پینوشه در دهه ۱۹۸۰ و فعالان دانشجویی امروز می‌بیند. او می‌گوید: "آنچه که حالا شاهد آن هستیم نقطه پایان دوران بعد از دیکتاتوری پینوشه است." البته اقدامات خشونت‌آمیز بهیچ وجه به تظاهرات‌های دانشجویی محدود نمی‌شود. امسال تظاهرات روز جهانی کارگر (اول مه – ۱۱ اردیبهشت) با برخوردهای شدیدی در مرکز سانتیاگو همراه بود: در این درگیری‌ها ۱۴۱ نفر دستگیر، و ۴۲ مأمور پلیس هم مجروح شدند. نیروهای پلیس تنها هدف تظاهرکنندگان نیستند. بانک‌ها، داروخانه‌ها و رستوران‌های فست‌فود هم مورد حمله قرار گرفته اند. کسانی که سربند و کلاه به‌سر دارند، نگاه مثبتی به آنچه "رسانه‌های بورژوا" می‌خوانند، ندارند.

آنها در روز اول مه به کامیون متعلق به شبکه تلویزیونی "کانال ۱۳" حمله کردند. در این حمله راننده کامیون و یک فیلمبردار مجروح شدند.

در جریان یک تظاهرات دانشجویی که در روز ۸ مه (۱۸ اردیبهشت) برگزار شد، این معترضان به یک خبرنگار شبکه سی‌ان‌ان حمله کردند. درک اینکه این معترضان خشن به‌دنبال چه چیزی هستند، دشوار است.

بنظر می‌رسد برخی از آنها برای برپایی انقلاب مبارزه می‌کنند، اما بعضی دیگر فقط برای تفریح به خیابان می‌آیند. جامعه‌شناسان می‌گویند که بسیاری از این معترضان مردان جوانی هستند که مدل اقتصادی شیلی آنها را به حاشیه رانده است. مدل اقتصاد سرمایه‌داری حاکم بر شیلی باعث شکوفایی اقتصادی و رفاه شده، اما در عین حال برخی شهروندان را در معرض آسیب‌های ناشی از اقتصاد بازار آزاد قرار داده است.

سرکوب حقوقی

اما برای متوقف کردن خشونت چه می‌توان کرد؟ دولت می‌گوید که در این زمینه به قوانین جدیدی نیاز است. دولت لایحه‌ای به پارلمان فرستاده که در صورت تصویب آن، مجازات جرایم مربوط به برهم زدن نظم عمومی تشدید خواهد شد.

معترضان پلیس را به استفاده بیش از حد از زور متهم می‌کنند

در صورت تصویب این لایحه، مجازات کسانی که به‌خاطر اعتراض خشونت‌بار مجرم شناخته شده اند، در صورتی که صورتشان را پوشانده باشند و پلیس نتواند آنها را شناسایی کند، تشدید می‌شود.

این لایحه بحث برانگیز شده و بسیاری از گروه‌های حقوق بشری، از جمله عفو بین‌الملل، از آن انتقاد کرده اند. بسیاری از کسانی که بدون توسل به خشونت در تظاهرات‌ها شرکت می‌کنند، معمولا مجبورند برای حفاظت از خود در برابر گاز اشک‌آور نیروهای پلیس صورتشان را بپوشانند.

آنا پیکر، مدیر اجرایی عفو بین‌الملل در شیلی، می‌گوید: "حکومت نمی‌تواند لباس و پوشش مردم در جریان تظاهرات را کنترل کند؛ این مسأله مصداق آزادی بیان است و نمی‌توان آن را نقض کرد.

دانشجویان پلیس را به استفاده گسترده و غیرضروری از گاز اشک‌آور و ماشین آب‌پاش متهم می‌کنند. در جریان درگیری‌های اخیر نیروهای پلیس معترضان را با گلوله‌های رنگی هدف قرار داده اند تا راحت‌تر بتوانند آنها را شناسایی کنند. عده زیادی از ناحیه صورت هدف قرار گرفته اند و دست‌کم یک نفر بر اثر برخورد گلوله بینایی یک چشمش را از دست داده است.

Image caption بسیاری از اهالی سانتیاگو از موج تخریبی که شهر را فرا گرفته به ستوه آمده اند

چند هفته پیش یک قاضی، پلیس را به استفاده از "روش‌هایی شبیه یک حکومت دیکتاتوری" در برخورد با معترضان متهم کرد. با توجه به گذشته تاریک شیلی، این کلمات بار معنایی سنگینی دارند. گابریل سیلبر، سیاست‌مدار مخالف دولت، روش‌های مورد استفاده پلیس را به روش‌های مورد استفاده در دوران حکومت اگوستو پینوشه (۱۹۹۰-۱۹۷۳)، دیکتاتور سابق این کشور، تشبیه کرد.

درس گرفتن از اشتباهات

با وجود این، برخی شواهد نشانگر آن است که همکاری میان پلیس و جنبش دانشجویی رو به افزایش است. بعد از تظاهرات ۸ مه (۱۸ اردیبهشت)، خوان آنتونیو پریبونیو، رئیس دولت منطقه‌ای سانتیاگو، از اتحادیه‌های دانشجویی به‌خاطر تلاش‌هایشان برای رعایت نظم در راهپیمایی‌ها تمجید کرد. در دانشگاه شیلی آقای فیلبام هم اذعان می‌کند که جنبش دانشجویی از اشتباهاتش در دو سال گذشته درس گرفته، و در زمینه رعایت نظم و ترتیب در تظاهرات‌ها پیشرفت کرده است.

اما درگیری‌های خشونت‌بار بسیاری از اهالی سانتیاگو را به ستوه آورده است. چهره شهر از سال ۲۰۱۱ تغییر کرده است. شمار دیوارنوشته‌ها بیشتر شده، و در بسیاری از خیابان‌ها دیگر تابلوی نام خیابان وجود ندارد، چرا که آشوب‌گران آنها را کنده، و به‌سوی پلیس پرتاب کرده اند.

در روز ۱۱ آوریل (۲۲ فروردین ۱۳۹۲)، در جریان یک اعتراض دانشجویی، یک زن ۷۴ ساله بنام مونیکا آرایا شخصا وارد عمل شد. او به طرف گروهی از جوانان که نقاب بر صورت داشتند رفت و به آنها اعتراض کرد. این جوانان مشغول از جا درآوردن یک چراغ برق بودند. البته تلاش خانم آرایا فایده چندانی نداشت و خشونت‌ها ادامه پیدا کرد، اما او به‌خاطر این کار مورد تحسین فراوان قرار گرفت. دست‌کم برای یک لحظه نقاب‌پوشان شیلی هماوردی پیدا کردند.

مطالب مرتبط