انزوای سیاست خارجی ترکیه در منطقه

Image caption ترکیه برکناری آقای مرسی را کودتا توصیف می‌کند

ترکیه یکی از معدود کشورهای متحد غربی است که عزل محمد مرسی رئیس جمهوری مصر را «کودتا» خواند.

ترکیه در گذشته به عنوان کشوری بی طرف در منطقه محسوب می شد، اما امروز در بسیاری از دعواها، طرف قضیه است.

ترکیه با نگرانی حوادث مصر را دنبال می کند، چرا که در سال ۱۹۹۷ در حادثه ای مشابه ارتش ترکیه دولت منتخب اسلامگرای نجم الدین اربکان را وادار به استعفا کرد.

قدری گورسل از تحلیلگران روزنامه ملیت می‌گوید، «اسلامگرایان ترکیه دخالت ارتش در مصر را کودتا علیه خود در ترکیه می دانند و تلاش می کنند جهانیان به اخوان مسلمین همچون قربانی نگاه کنند».

از زمانی که احمد داوود اغلو در سال ۲۰۰۹ سکان سیاست خارجی ترکیه را به دست گرفت،«سیاست خارجی بدون مشکل با همسایگانش» را در پیش گرفت.

آقای داوود اغلو همیشه در سفر بود و هر روز در یکی از کشورهای منطقه دیده می شد. او ستاره کابینه دولت اسلامگرای رجب طیب اردوغان بود.

دولت حزب عدالت و توسعه تلاش کرد ترکیه را کشوری سکولار و دمکراتیک با مدل اقتصادی قوی معرفی کند که در آن عقاید و مذاهب گوناگون آزاد است، مدلی برای کشورهای اسلامی که در آن می توان اسلام و دمکراسی را آشتی داد.

Image caption کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و احمد داود اوغلو وزیر امور خارجه ترکیه

ترکیه در گذشته رابطه نزدیکی با اسرائیل داشت و از بدو تاسیس این کشور یکی از قدیمی ترین متحدان اسرائیل بود. ترکیه همچنین به خاطر اینکه یک پایش در اروپا و پای دیگرش در آسیا است، خود را شایسته میانجیگری در منطقه می داند. به همین جهت برای مدتی ترکیه میزبان طرفهای درگیر در منطقه بود، از جمله مسئله هسته ای ایران، اختلافات افغانستان و پاکستان، میانجی بین فلسطینیان و اسرائیل. آقای داوود اغلو بارها گفت به خاطر سابقه تاریخی ترکیه در منطقه که از دوران عثمانیها به جای مانده، ترکیه بهتر می تواند به حل مشکلات منطقه کمک کند.

اما با آغاز تحولات موسوم به بهار عربی در منطقه، ترکیه مجبور شد سیاستی هماهنگ با متحدان غربیش در پیش گیرد، به همین جهت از قیام مردم حمایت کرد. پشتیبانی علنی ترکیه از مخالفان سوریه، رابطه این کشور با ایران، شیعیان لبنان و دولت عراق را دچار تنش کرد و ترکیه را عملا در جبهه سنی ها علیه شیعیان و علویان قرار داد.

این روزها رابطه ترکیه و اسرائیل با مشکلات زیادی روبروست، علیرغم عذر خواهی اسرائیل و پرداخت غرامت به خانواده قربانیان کشتی ماووی مرمره، هنوز رابطه دو کشور به طور کامل از سر گرفته نشده است.

از طرف دیگر حمایت دولت ترکیه از حماس و تصمیم سفر آقای اردوغان به غزه، باعث شده تشکیلات خودگردان فلسطینی از ترکیه فاصله بگیرد.

در حقیقت امروز می توان گفت که همسایه ای وجود ندارد که ترکیه با آن مشکل نداشته باشد و مدتی است آقای داوود اغلو دیگر ستاره مطبوعات ترکیه نیست.

Image caption پلیس ترکیه متهم است که در واکنش به اعتراضات اخیر، بیش از اندازه از زور استفاده کرده است

در هفته های اخیر تصاویری که از درگیری پلیس با معترضین بر سر تبدیل پارک گزی در استانبول به یک مرکز خرید، به دنیا مخابره شد، ضربه شدیدی به وجهه دولت آقای اردوغان وارد کرد. بسیاری از سازمانهای بین المللی و اتحادیه اروپا از دولت ترکیه به خاطر استفاده غیر ضروری از زور علیه معترضان انتقاد کردند. مخالفان، دولت را متهم می کنند که به طور خزنده قوانین اسلامی وضع می کند و برای محدود کردن آزادیهای فردی تلاش می کند. این روزها احتمالا بسیاری از مردم کشورهای منطقه با شک به مدل ترکیه برای کشورشان نگاه می کنند.

ترکیه امروز در بسیاری از عرصه های جهانی تنهاست. کشورهای غربی از طرح ترکیه برای مداخله نظامی در سوریه حمایت نکردند. ترکیه از همان ساعات اولیه، عزل محمد مرسی را «کودتا» خواند و از متحدان غربی و عربی خود خواست که دخالت ارتش را محکوم کنند. اما هیج یک از کشورهای غربی از موضع ترکیه حمایت نکردند. حتی برخی از کشورهای عربی از جمله عربستان سعودی و امارات متحده عربی از ارتش مصر حمایت کردند.

ترکیه در سالهای گذشته از رابطه خوبی با همسایگانش و کشورهای منطقه برخوردار بود و بازار این کشورها به روی کالاهای ترکیه گشوده شدند. این نقش مهمی در جذب سرمایه و رشد اقتصادی ترکیه داشت. اما امروز دیگر همچون گذشته ترکیه از رابطه گرم با همسایگانش برخوردار نیست.

از طرف دیگر نا آرامیهای ترکیه می تواند بسیاری از سرمایه گذاران و گردشگران را از ترکیه براند و این می تواند ضربه ای مهلکی به اقتصاد نو پا و رو به رشد ترکیه وارد کند، در این صورت دولت اسلامگرای عدالت و توسعه در انتخابات آینده با مشکلات جدی روبرو خواهد شد.