تاسیس تشکلی تازه برای اصلاحات دمکراتیک در تاجیکستان

تاسیس تشکلی تازه حق نشر عکس BBC World Service
Image caption مخالفان دولت تاجیکستان می خواهند که اختیارات رئیس جمهوری کاهش داده شود

احزاب و گروههای مخالف دولت تاجیکستان تشکلی تازه برای دستیابی به تحولات دمکراتیک در آستانه انتخابات ریاست جمهوری این کشور تأسیس دادند.

این تشکل سیاسی جدید می‌خواهد با اجرای برنامه‌ای اصلاح‌طلبانه در زمینه کاهش قدرت رئیس جمهور و ایجاد نظام پارلمانی به "مردمسالاری واقعی" دست یابد.

شرکت‌کنندگان سومین جلسه مشاوره احزاب سیاسی و نهادهای جامعه مدنی که روز شنبه 27 ژوئیه در دفتر حزب نهضت اسلامی دایر شد، نام "اتحاد نیروهای اصلاح‌طلب تاجیکستان" را برای این تشکل تازه تاسیس انتخاب کردند.

نمایندگان احزاب و گروههای مخالف، از جمله نهضت اسلامی، سوسیال دموکرات، دموکرات و سوسیالیست از مبتکران و از اعضای این تشکل تازه تاسیس هستند که می‌گویند دستیابی به تغییر در تاجیکستان را از اهداف عمده خود قرار داده‌اند.

مبتکران این تشکل سیاسی همچنین یک گروه هماهنگساز و یک مرکز تحلیل و اطلاع رسانی برای این ائتلاف تازه مخالفان تأسیس دادند. پیشنویس برنامه‌ای برای انجام اصلاحات گسترده در تاجیکستان هم در این جلسه بررسی شد.

کاهش قدرت رئیس جمهور

رحمت الله زایرف، حقوقدان و رهبر حزب سوسیال دموکرات که پیشنویس این برنامه را معرفی می‌کرد، گفت که یکی از نکات مهم این سند تغییر نظام حقوقی و سیاسی، بویژه کاهش اختیارات رئیس جمهوری و رفع استبداد در تاجیکستان است.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای زایرف می گوید که مشکل اصلی در نظام سیاسی تاجیکستان اختیارات گسترده رئیس جمهوری است

وی گفت: "رئیس جمهوری کنونی تاجیکستان صلاحیت (اختیارات) مطلقی دارد. صلاحیت او باید بین سرور دولت، رئیس حکومت اجرائیه‌، یعنی نخست‌وزیر، و پارلمان تقسیم کرده شود. ما خواهان آن هستیم که رهبر دولت و سرور حکومت اجرائیه‌ دو مقام علیحده باشند و قسمی از اختیارات رئیس جمهور به پارلمان داده شود."

آقای زایراف گفت مشکل دیگری که در سیستم سیاسی تاجیکستان وجود دارد، طول دوره ریاست جمهوری است. او هشدار داد که رئیس جمهور کنونی 21 سال است که در سر قدرت است و ادامه‌ این روند، تاجیکستان را به یک نظام پادشاهی تبدیل خواهد داد.

وی گفت: "برای ایجاد مردم‌سالاری واقعی در تاجیکستان ما باید در نظام سیاسی تغییراتی به وجود آوریم که رئیس جمهور نباید بیش از دو بار (نه پی در پی) و هر دوره‌ای نه بیش از چهار سال ریاست کند. این یکی از بخشهای عمده برنامه ماست."

آقای زایراف همچنین گفت که بر اساس برنامه‌ای که اتحاد نیروهای اصلاح‌طلب در نظر گرفته، پس از ایجاد سیستم پارلمانی، نخست‌وزیر باید از حزبی انتخاب شود که بیشتر کرسیها را در پارلمان به خود اختصاص خواهد داد.

ضمناً، طول دوره ریاست جمهوری تاجیکستان هم اکنون هفت سال است. بر اساس قانون، هر فردی می‌تواند برای دو دوره هفتساله در این کشور رئیس جمهور انتخاب شود.

امامعلی رحمان، رئیس جمهور فعلی تاجیکستان، 21 سال باز زمام امور را در دست دارد. در ماه نوامبر یک دوره هفتساله از ریاست او پایان می‌یابد، اما امکان دارد که وی برای هفت سال آینده هم کرسی ریاستش را حفظ کند.

این که ممکن است آقای رحمان مانند برخی دیگر از رهبران کشورهای آسیای میانه‌ به یک رهبر مادام العمر در تاجیکستان تبدیل شود و یا یکی از فرزندانش را جا‌نشین خود کند، بسیاری از مخالفان او را نگران ساخته است.

"رئیس جمهور دوره گذار"

تلاشهای احزاب و گروههای مخالف در گذشته برای اصلاح سیستم سیاسی در تاجیکستان نتیجه‌ای در پی نداشته است. از جمله پارلمان و دولت تاجیکستان بارها پیشنهاد احزاب مخالف برای اصلاح قانون انتخابات ریاست جمهوری را رد کردند.

حق نشر عکس BBC World Service
Image caption آقای کبیری می گوید که رئیس جمهوری آینده باید تنها برای یک دوره چهارساله گذار خدمت کند

اکنون این سؤال مطرح است که تشکل جدید چه گونه می‌تواند به اصلاحات مورد نظرش در سیستم دولتداری تاجیکستان دست یابد؟ آقای زایراف می‌گوید که اجرای این برنامه بدون اصلاح قانون اساسی تاجیکستان غیرممکن است.

با توجه به این، برخی از فعالان این تشکل تازه تاسیس می‌گویند که احزاب و گروههای مخالف باید نامزدی مشترک به انتخابات ریاست جمهوری ماه نوامبر پیشنهاد کنند. و این نامزد احتمالی، در صورت پیروز‌ی، باید تنها "رئیس جمهور برای یک دوره گذار" باشد.

محی‌الدین کبیری، رهبر حزب نهضت اسلامی تاجیکستان، در این باره گفت: "رئیس جمهور آینده باید برای یک دوره گذرش انتخاب شود. اگرچه قانون اساسی، صلاحیت ریاست هفتساله را می‌دهد، ولی باید این نامزد به جامعه و نیروهای اصلاح‌طلب تعهد بدهد که در یک دوره چهارساله برنامه مشترک ما را اجرا می‌کند و شرایط را برای انتخابات دمکراتیک دیگر پرزیدنتی آماده می‌سازد."

نکته دیگری که آقای کبیری به آن تأکید کرد، این است که رئیس جمهور احتمالی آینده پس از اجرای برنامه چهارساله اصلاحاتش دیگر حق نامزد شدن در انتخابات منبعده را نخواهد داشت. و این یکی از شرطهای کلیدی برنامه مخالفان باید باشد.

وی افزود: "اگر ما واقعا این نکته را در متن برنامه‌امان ذکر کنیم و تعهد بگیریم که رئیس جمهور آینده، دیگر نامزد نمی‌شود، او تلاش می‌کند شرایط برابری را برای همه فراهم کند، وگرنه با آن ذهنیتی که بعضی از سیاستمداران دارند، وی باز هم تلاش می‌کند که شرایط را برای ادامه‌ دوره ریاست خودش آماده کند و خلاص."

تحلیلگران می‌گویند که برنامه اصلاحاتی تشکل جدید مخالفان "آرمان گرایانه" است. این برنامه در گرو پیروز‌ی نامزد مخالفان در انتخابات ماه نوامبر است، اما بعید به نظر می‌رسد که دولت با امکانات اداری و مالی که در اختیار دارد، اجازه بدهد که نامزد مخالفان در انتخابات آینده پیروز‌ شود.