پراکندگی فعالیت‌های شبکه القاعده در جهان

شبکه القاعده که زمانی رهبری آن با اسامه بن لادن بود، ممکن است در چندین کشور جهان هسته‌های زیرزمینی داشته باشد ولی کانون های محوری فعالیت های این شبکه و بعضی از شبکه های وابسته در نقاط مختلف جهان پراکنده است.

افغانستان و پاکستان

شبکه القاعده در بدو امر در سال ۱۹۸۸ در پیشاور پاکستان تاسیس شد. مناطق قبایلی شمال غرب این کشور که با افغانستان هم مرز است، همچنان خط مقدم جبهه در جنگ علیه پیکارجویان اسلامگراست.

همکاری القاعده با طالبان سبب شد که قبل از حملات یازدهم سپتامبر در آمریکا، اسامه بن لادن بتواند در افغانستان اسکان یابد. در پی اشغال افغانستان توسط نیروهای آمریکا درسال ۲۰۰۱، اسامه بن لادن ناچار شد افغانستان را ترک کند. نیروهای آمریکایی نهایتا در سال ۲۰۰۱۱ به مخفیگاه او در پاکستان رخنه کردند و او را کشتند.

پس از آن ایمن الظواهری، که آخرین بار در اکتبر ۲۰۰۱ در افغانستان دیده شده بود، به عنوان رهبر جدید القاعده معرفی شد. در این میان آمریکا همچنان به حمله با هواپیماهای بدون سرنشین به نواحی مرزی شمال غرب پاکستان که با افغانستان هم مرز است، ادامه می دهد. این حملات علیه کسانی است که شک آن می رود از رهبران القاعده باشند و با تایید باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا صورت می گیرد. برخی از طرفداران این حملات می گویند این استراتژی موثر بوده و سبب حذف رهبران پیکارجویان از میدان نبرد شده است.

گفته می شود متحدان القاعده در پاکستان از جمله لشکر جنگوی و لشکر طیبه، به مخفی شدن پیکارجویان رده بالای القاعده کمک کرده‌اند.

حافظ محمد سعید، رهبر لشکر طیبه به اسامه بن لادن در تاسیس شبکه القاعده در سال ۱۹۸۸، کمک کرده بود. گروه تحت رهبری او عامل حملات به بمبئی در سال ۲۰۰۸ بود که منجر به کشته شدن ۱۷۴ نفر شد.

شبکه حقانی و سایر گروه های طالبان پاکستانی و جنبش اسلامی ازبکستان نیز از متحدان القاعده هستند. این شبکه مانند القاعده پس از اشغال افغانستان توسط آمریکا به نواحی مرزی شمال غرب پاکستان نقل مکان کرد.

شبه جزیره عربستان

القاعده در شبه جزیره عربستان، در ژانویه ۲۰۰۹ تشکیل شد.

شاخه القاعده مستقر درشبه جزیره عربستان سعودی، در ژانویه سال ۲۰۰۹ و در پی ادغام دو شبکه منطقه‌ای پیکارجویان که وابسته به شبکه بین المللی پیکارجویان اسلامگرا در یمن و عربستان سعودی بودند، ایجاد شد.

این گروه که هدفش سرنگون کردن رژیم پادشاهی عربستان سعودی و دولت یمن و تاسیس خلافت اسلامی است، سوگند خورده که به تاسیسات نفتی، خارجیان و نیروهای امنیتی همچنان حمله کند.

Image caption انور العولقی

در دسامبر ۲۰۰۹، که توطئه نافرجام منفجر کردن یک هواپیمای جت مسافربری به مقصد دیترویت، کشف شد، این توطئه به نفرات القاعده در شبه جزیره عربستان، نسبت داده شد.

در اکتبر ۲۰۱۰ بمب های پستی در یک هواپیمای باری کشف شد و در ماه مه ۲۰۱۲ نیز اعلام شد که تلاش نافرجامی برای انفجار بمب در یک هواپیمای مسافربری عازم آمریکا صورت گرفته است. در هر دو مورد عاملان این توطئه ها نفرات القاعده در شبه جزیره عربستان معرفی شدند.

انور العولقی، یک روحانی مسلمان افراطی آمریکایی، که از اعضای بلندپایه شبکه القاعده در شبه جزیره عربستان بود، در سپتامبر ۲۰۱۱ در جریان حمله هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی کشته شد.

عراق

در سال ۲۰۰۳ در اعتراض به حمله نیروهای به رهبری آمریکا به عراق، یک گروه شورشی جهادی در این کشور تشکیل شد و در اکتبر ۲۰۰۴، رهبرانش وفاداری خود به شبکه اسامه بن لادن را اعلام کردند.

القاعده در عراق، عامل حملاتی بوده که در جریان آن هزاران نفر در طول ده سال اخیر در عراق کشته یا زخمی شده‌اند.

در سالهای ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷ که القاعده در عراق وسایر گروههای سنی مذهب در زیر چتر "امارت اسلامی عراق" گرد آمدند و به نیروهای امنیتی و غیرنظامیان شیعه حمله کردند، کشتار در عراق به اوج خود رسید. در همین حال پیکارجویان شیعه مذهب نیز به حملات مرگبار تلافی جویانه دست زدند.

هنگامی که در سال ۲۰۰۸، عرب‌های قبیله نشین سنی از شبکه القاعده در عراق، خارج شده و نیروهای تقویتی آمریکایی وارد این کشور شدند، به تدریج از توانایی این شبکه کاسته شد.

با این وجود، این گروه همچنان فعال بود و در سال ۲۰۱۳ موجی از خشونت های فرقه ای در سراسر عراق به راه افتاد که هزاران کشته به جای گذاشت. نفرات "امارت اسلامی عراق" مسبب ده ها مورد حمله به مناطق شیعه نشین معرفی شدند.

این گروه همچنین مسئولیت دو فقره یورش به زندان ها در ژوئیه ۲۰۱۳ و فرار دادن صدها زندانی از جمله پیکارجویان بلندپایه را به عهده گرفته است.

سوریه

در جریان هرج و مرج جنگ داخلی سوریه، گروه های پیکارجوی جهادی، در صف مقدم قرار گرفته‌اند.

میان نیروهایی که علیه بشار اسد رئیس جمهوری سوریه می جنگند، نبردی میان میانه‌روها و اسلامگراهای تندرو که با القاعده مرتبط هستند،در جریان است.

Image caption هدف جبهه نصرت، تأسیس یک حکومت اسلامی در سوریه است

ایمن الظواهری، از جنگجویان القاعده خواسته است که برای تاسیس یک حکومت اسلامی در سوریه تلاش کنند.

در آوریل ۲۰۱۳، گروه موسوم به امارت اسلامی عراق، اعلام کرد که با مهمترین گروه جهادی در سوریه موسوم به جبهه نصرت، متحد می شود تا یک کشور واحد موسوم به "حکومت اسلامی عراق و سرزمین شام" را تاسیس کنند.

جبهه نصرت با این ادغام مخالفت کرد اگر چه همچنان به بیعت خود به القاعده وفادار است.

شرق آفریقا

القاعده از مدت ها پیش در شرق آفریقا فعالیت داشته است. این منطقه صحنه حمله به سفارتخانه های آمریکا در نایروبی، کنیا، دارالسلام و تانزانیا در اوت ۱۹۹۸ بود.

این حملات توسط پیکارجویان مصری، سودانی، کنیایی، تانزانیایی صورت گرفت. پیکارجویانی از عربستان سعودی و کومور نیز در این حمله دست داشتند. برخی از این پیکارجویان در سومالی به طور مخفیانه آموزش دیده بودند وبعد از انجام حملات نیز به این کشور گریختند.

بخش های روستا نشین مرکزی و جنوبی سومالی توسط گروه شورشی اسلامی شباب، کنترل می شود. این گروه در فوریه ۲۰۱۲ با القاعده متحد شده بود.

گفته می شود گروه شباب مسئول دو فقره بمبگذاری انتخاری در کامپالا پایتخت اوگاندا بوده است. در این حملات که در ژوئیه ۲۹۱۰ رخ داد، ۷۶ نفر کشته شدند. این گروه مدعی شد که عملیات به تلافی تصمیم اوگاندا برای فرستادن نیروهای حافظ صلح به سومالی، صورت گرفت.

با وجود این که گروه شباب از سال ۲۰۱۱ از شهرهای مهم سومالی بیرون رانده شد، هنوز شماری از شهرهای کوچک تر و محدوده های وسیعی از مناطق روستایی را کنترل می کند.

شمال و غرب آفریقا

بخش های بزرگی از نواحی بیابانی موسوم به صحرا و ساحل، محل ایده آلی برای زورآزمایی جنگجویان مسلح است.

ممکن است گروه القاعده در مغرب اسلامی، بیشتر از همه جا در الجزایر فعال باشد ولی فعالیت های این گروه در طول منطقه صحرا تا مالی و نیجر، گسترش یافته است.

ریشه های این گروه، به جنگ داخلی الجزایر در دهه ۱۹۹۰، بازمی گردد.

این گروه که در ابتدا گروه سلفی برای موعظه و نبرد، خوانده می شد، با اسامه بن لادن متحد شد وسپس نام خود را در سال ۲۰۰۷ تغییر داد. رهبر این گروه ابو مصعب عبد الودود نام دارد.

یک شاخه انشعابی این گروه به رهبری مختار بلمختار، در گروگان گیری در نیروگاه گاز ان امیناس، در الجزایر دست داشت. در این حمله که در ژانویه ۲۰۱۳ رخ داد ۶۹ نفر جان خود را از دست دادند.

Image caption حمله به نیروگاه گاز ان امیناس به فرمان مختار بلمختار، یکی از فرماندهان ارشد شاخه القاعده در شمال آفریقا موسوم به القاعده در مغرب اسلامی صورت گرفت

در ماه مه ۲۰۱۳، بمبگذاران انتحاری در شمال نیجر، به یک پادگان نظامی و نیز محل یک معدن اورانیوم که توسط فرانسوی ها اداره می شد، حمله کردند.

نیروهای فرانسوی در ژانویه ۲۰۱۳ به مالی اعزام شدند تا پیکارجویان اسلامگرا را از شهرهای تیمباکتو، کیدال و گائو در شمال مالی بیرون برانند.

در نیجریه، گروهی از جنگجویان اسلامگرا موسوم به بوکو حرام، که نفراتش نیجریه ای هستند، به تدریج به صورت یک گروه جهادی که بیشتر جنبه بین المللی دارد، در می آیند.

اروپا

حضور القاعده در اروپا مانند سایر نقاط سازمان یافته نیست. مسئولان مبارزه با تروریسم می گویند این پیکارجویان از القاعده الهام می گیرند ولی همیشه مستقیما از آن دستور نمی گیرند.

گفته می شود عاملان بمبگذاری در ۷ ژوئیه ۲۰۰۵ در لندن که منجر به کشته شدن ۵۲ نفر شد با القاعده ارتباط داشتند.

در سال ۲۰۰۶، یک توطئه مهم برای بمبگذاری در هواپیماها خنثی شد و عاملان آن یک سال بعد محکوم شدند.

در ماههای اخیر تعدادی از کسانی که در بریتانیا متولد شده ولی قصد خرابکاری در این کشور را داشتند توسط دادگاه مجرم شناخته شدند.

در ماه آوریل ۲۰۱۱، در آلمان پلیس سه نفر را که ظن آن می رفت از نفرات القاعده باشند و از نظر پلیس یک خطر آنی محسوب می شدند، دستگیر کرد.

در سپتامبر ۲۰۱۲، منابع سرویس های اطلاعاتی غربی اظهار داشتند که توطئه های گروگانگیری در بریتانیا، فرانسه و آلمان را خنثی کرده اند.

پس از بمبگذاری در یک قطار در مادرید که موجب کشته شدن حدود ۲۰۰ نفر شد، گروهی که با القاعده ارتباط داشتند مسئولیت این بمبگذاری را به عهده گرفتند.

هسته شبکه القاعده که مسئول حملات یازدهم سپتامبر بود، در هامبورگ مستقر بود. در سال ۲۰۱۰ مسجدی در این شهر که گفته می‌شد پاتوق توطئه گران این حمله بود، بسته شد چون گفته می‌شد هنوز محل رفت و آمد مسلمانان افراطی است.

آسیا و حوزه اقیانوس آرام

در این منطقه، اندونزی و فیلیپین پایگاه دو گروهی است که تصور می رود با القاعده ارتباط دارند.

جماعت اسلامی، که پایگاهش در اندونزی است، مسئول بمبگذاری در یک کلوپ شبانه در بالی شناخته شده است. در این حمله که در سال ۲۰۰۲ صورت گرفت، بیش از ۲۰۰ نفر کشته شدند.

از دیگر حملات این گروه که به دهه ۱۹۸۰ بازمی گردد، حمله به مسیحیان و نیز صنعت توریسم در شرق اندونزی است.

دولت آمریکا می گوید گروه ابوسیاف که در جنوب فیلیپین مستقر است، با شبکه القاعده ارتباط دارد و برای باجگیری به چندین فقره آدم ربایی دست زده است. هدف اصلی این گروه تاسیس یک حکومت مستقل اسلامی در جزایر میندانائو و سولو است.

مطالب مرتبط