ریشه‌های بحران و آشوب کنونی مصر

روز گذشته، ۱۴ ژوئیه، نیروهای امنیتی مصر برای درهم شکستن تحصن هواداران محمد مرسی، رئیس جمهوری اسلامگرای برکنار شده این کشور وارد عمل شدند. از تاریخ سوم ژوئیه سال جاری میلادی که ارتش مصر آقای مرسی را برکنار کرد، این کشور همچنان دستخوش آشوب و هرج و مرج است.

در جریان تحصن طرفداران آقای مرسی چه اتفاقی افتاد؟

اوایل صبح روز پنجشنبه ۱۴ ژوئیه، نیروهای امنیتی مصر عملیات متفرق کردن دو اردوگاه طرفداران محمد مرسی را در خارج مسجد رابعه عدویه و میدان نهضت در غرب قاهره شروع کردند.

برای متفرق کردن تظاهرکنندگان، پلیس از گاز اشک آور استفاده کرد و صدای تیراندازی شنیده می شد. از بولدوزرهای زرهی نیز برای تخریب اردوگاه های معترضان استفاده شد.

وزارت بهداشت مصر می گوید در جریان این عملیات دست کم ۱۴۹ نفر کشته شده‌اند. (آمار کشته‌ها بعدا افزایش یافت)

اخوان المسلمین، که از تظاهرکنندگان حمایت می کند تعداد کشته شدگان را بیش از دو هزار نفر اعلام کرد.

محمد مرسی، در پی تظاهرات گسترده خیابانی که علیه او به راه افتاده بود توسط ارتش از کار برکنار شد. تظاهرکنندگانی که در دو محل اجتماع کرده بودند، خواستار بازگشت آقای مرسی به قدرت بوده و به درخواست مقامات برای پایان دادن به تحصن وقعی ننهاده بودند.

برکناری آقای مرسی به چه دلیلی بود؟

Image caption محمد مرسی، اولین رئیس‌جمهوری اسلامگرا و بدون پیشینه نظامی مصر به شمار می‌رفت

آقای مرسی، در جریان اولین سال ریاست جمهوری خود، نهادهای اصلی و بخش های مختلف جامعه مصر را دلسرد کرده بود و بسیاری از مصری ها به این نتیجه رسیده بودند که او برای مقابله با مشکلات اقتصادی و اجتماعی کشور اقدامی به عمل نمی آورد.

جامعه مصر دو قطبی شده و بین هواداران اسلامگرای محمد مرسی و مخالفانش ازجمله چپ گراها، لیبرال ها و سکولارها تقسیم شده بود.

در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۳، میلیون ها نفر در اولین سالگرد ریاست جمهوری آقای مرسی در تظاهراتی که برگزارکننده آن جنبش تمرد بود، شرکت کردند.

این تظاهرات سبب شد که ارتش در تاریخ اول ژوئیه به محمد مرسی هشدار دهد که چنانچه ظرف ۴۸ ساعت جوابگوی تقاضاهای مردم نباشد، ارتش وارد عمل شده و "نقشه راه" خودش را پیاده خواهد کرد.

ولی هنگام پایان ضرب الاجل، آقای مرسی همچنان پافشاری می کرد که رهبر قانونی کشور است. او هشدار داد که تلاش برای برکناری او با توسل به زور، سبب خواهد شد که مصر دستخوش هرج و مرج شود.

در تاریخ ۳ ژوئیه، ژنرال عبدالفتاح السیسی، رئیس نیروهای مسلح مصر اعلام کرد که قانون اساسی به حال تعلیق درآمده است و عدلی محمود منصور، بالاترین مقام قضایی مصر برای یک دوره موقت، یعنی تا هنگام برگزاری انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری، ریاست یک دولت تکنوکرات را به عهده خواهد داشت.

چند نفر از شخصیت های با نفوذ مصر، موافقت خود را با برکناری محمد مرسی اعلام داشتند. شیخ الازهر، بلندپایه ترین مقام مذهبی مصر، رهبر کلیسای مسیحیان قبطی مصر و نیز محمد البرادعی، از رهبران مخالفان و حزب نور که یک حزب افراطی سلفی است از جمله موافقان برکناری آقای مرسی بودند.

سپس نیروهای ارتش با پشتیبانی خودروهای زرهی کنترل مناطق حساس پایتخت را در دست گرفتند. در همین حال صدها هزار نفر از طرفداران مخالفان و نیز اسلامگرایان هوادار آقای مرسی به خیابانها ریختند.

محمد مرسی کیست و بر سر او چه آمده است؟

Image caption از تاریخ سوم ژوئیه سال جاری میلادی که ارتش مصر آقای مرسی را برکنار کرد، این کشور همچنان دستخوش آشوب و هرج و مرج است

هواداران آقای مرسی، تقریبا هر روز در خیابان ها دست به راهپیمایی زده و خواستار ابقای او در سمت ریاست جمهوری بودند. محل اصلی تجمعات، قرارگاه گارد ریاست جمهوری در قاهره بود چون بسیاری فکر می کردند آقای مرسی در این محل نگاهداری می شود.

پس از آن که دست کم ۵۱ نفر در هشتم ژوئیه، در خارج قرارگاه گارد ریاست جمهوری کشته شدند، حزب آزادی و عدالت، خواستار" قیام" علیه کسانی شد که سعی می کردند "با توسل به تانک انقلاب را بدزدند."

در تاریخ ۲۷ ژوئیه، در جریان درگیری نیروهای امنیتی با متحصنان در میدان رابعه عدویه، بیش از ۷۰ نفر به قتل رسیدند.

نیروهای امنیتی متهم شدند که بدون این که نیازی باشد از سلاح های مهلک استفاده کرده اند. در مقابل، وزارت کشور مصر هم تظاهرکنندگان را متهم به تیراندازی کرد.

مخالفان آقای مرسی هم در خیابان ها دست به تظاهرات می زدند. ژنرال عبدالفتاح السیسی، آنان را ترغیب کرد که در روز ۲۶ ژوئیه، به خیابان ها آمده و به ارتش این اختیار را بدهند که با "خشونت و تروریسم احتمالی مقابله کند."

قبل از این که ارتش برای سرکوبی تظاهرات و تخریب اردوگاه های مخالفان واردعمل شود، بیش از ۲۵۰ نفر کشته شده بودند که اکثر آنان از طرفداران محمد مرسی بودند.

اتفاق بعدی چه خواهد بود؟

Image caption ارتش همچنان قدرتمندترین نهاد در مصر و ژنرال عبدالفتاح سیسی، بازیگر اصلی آن است

ژنرال سیسی، گفته است تا هنگام انتخاب رئیس جمهوری جدید، آقای منصور برای یک دوره انتقالی مسئول اداره کشور خواهد بود.

آقای منصور، رئیس جمهوری موقت، طرح های خود برای دوره انتقالی از جمله بررسی قانون اساسی مورد حمایت محمد مرسی و برگزاری انتخابات پارلمانی جدید در اوایل سال ۲۰۱۴، را تهیه کرده است.

اخوان المسلمین با این طرح ها مخالفت کرده و احزاب دست چپی و لیبرال نیز از آن انتقاد کرده اند.

ژنرال سیسی قول داده که "هیچ فرد یا نهضتی را کنار نگذارد" و خواستار اتخاذ تدابیری برای دادن قدرت به جوانان و ادغام آنان در نهادهای کشور شده است.

ولی او مدت دولت انتقالی یا نقش ارتش را شرح نداده است.

ارتش مصر باقدرت ترین نهاد دولت است و بسیاری می گویند ارتش مصر مانند دولتی است که در داخل دولت عمل می کند. فعالیت های بازرگانی ارتش مصر بخش قابل توجهی از اقتصاد این کشور را تشکیل می دهد.

مطالب مرتبط